Phó Chủ tịch Nguyễn Hữu Chính: Đổi mới tư duy, chủ động kiến tạo, kết nối và chuyển hoá nguồn lực phát triển Hội Luật gia Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Phó Chủ tịch Hội Luật gia VN Nguyễn Hữu Chính: “ Đột phá của Hội Luật gia VN sẽ là kết hợp con người - chuyên môn pháp lý - dữ liệu - công nghệ, để tạo ra phương thức phục vụ Nhân dân hiện đại, nhanh chóng nhưng chính xác và có trách nhiệm

Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Luật gia Việt Nam lần thứ XV nhiệm kỳ 2026–2031 diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới; bộ máy hệ thống chính trị được sắp xếp tinh gọn, hoạt động theo mô hình mới; nhiều Nghị quyết chiến lược của Trung ương đang được triển khai đồng bộ, quyết liệt. Trước thềm Đại hội XV Hội Luật gia Việt Nam, đồng chí Nguyễn Hữu Chính – Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam đã trả lời phỏng vấn Tạp chí Pháp lý về một số giải pháp đột phá kiến tạo, kết nối và chuyển hoá nguồn lực xã hội thành nguồn lực phát triển Hội Luật gia Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đột phá trong chuyên môn pháp lý – công nghệ, tạo phương thức phục vụ Nhân dân hiện đại, chính xác và có trách nhiệm

Phóng viên: Thưa đồng chí Phó Chủ tịch Nguyễn Hữu Chính, tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý là một trong những hoạt động thể hiện rõ nhất vai trò của Hội Luật gia Việt Nam trong việc phụng sự Nhân dân. Xin đồng chí cho biết những kết quả nổi bật của công tác này trong thời gian qua ?

Phó Chủ tịch Nguyễn Hữu Chính: Tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, phổ biến, giáo dục pháp luật và hòa giải ở cơ sở là những hoạt động gắn trực tiếp với đời sống Nhân dân, qua đó thể hiện rất rõ phương châm phụng sự Nhân dân của Hội Luật gia Việt Nam.

Thời gian qua, các cấp Hội đã tích cực triển khai các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, hòa giải ở cơ sở; đồng thời phối hợp với các cơ quan, tổ chức để hỗ trợ người dân tiếp cận pháp luật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng.

Mạng lưới các Trung tâm tư vấn pháp luật và các mô hình hỗ trợ pháp lý của Hội tiếp tục được duy trì, phát huy. Hội đã hình thành và duy trì hệ thống Trung tâm tư vấn pháp luật và các mô hình hỗ trợ pháp lý ở các cấp, tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ pháp lý thuận lợi hơn. Đặc biệt, hoạt động tư vấn được triển khai với nhiều hình thức, phù hợp với điều kiện thực tế như tư vấn trực tiếp, trực tuyến, lưu động, tại cộng đồng và tư vấn theo lĩnh vực chuyên sâu. Đây là cơ sở quan trọng để Hội tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật của người dân.

Một kết quả đáng ghi nhận là hoạt động tư vấn, trợ giúp pháp lý ngày càng gắn với hòa giải, giải quyết tranh chấp, tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo và đối thoại với Nhân dân, góp phần giải quyết các vấn đề pháp lý từ sớm, từ cơ sở, hạn chế khiếu kiện kéo dài và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Đây cũng là nền tảng để Hội tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hoạt động tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý trong nhiệm kỳ mới, theo hướng chuyên nghiệp hơn, ứng dụng chuyển đổi số và phục vụ Nhân dân hiệu quả hơn.

Đặc biệt, Hội còn quan tâm hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh và các chủ thể khởi nghiệp, qua đó góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và hỗ trợ phát triển kinh tế.

Phó Chủ tịch Nguyễn Hữu Chính phát biểu tại một phiên họp Quốc hội khóa XV

Phóng viên: Chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu tất yếu trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, yêu cầu về tiếp cận pháp luật của người dân và doanh nghiệp ngày càng cao, trong khi chuyển đổi số đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức cung cấp thông tin và dịch vụ. Đối với Hội Luật gia Việt Nam, chuyển đổi số được xác định có vai trò thế nào trong công tác tư vấn và trợ giúp pháp lý? Hội sẽ tập trung vào những đột phá trọng tâm nào trong thời gian tới để phụng sự Nhân dân hiệu quả hơn thông qua công tác tư vấn và trợ giúp pháp lý?

Phó Chủ tịch Nguyễn Hữu Chính: Chuyển đổi số không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với hoạt động của Hội trong giai đoạn mới.

Trong nhiệm kỳ XV, Hội xác định đẩy mạnh chuyển đổi số trong tổ chức và mọi hoạt động Hội. Trước hết, Hội sẽ từng bước xây dựng hệ thống quản lý, điều hành điện tử; cơ sở dữ liệu hội viên và chuyên gia; nền tảng đào tạo, hội nghị, lấy ý kiến và phối hợp công tác; kho dữ liệu và sản phẩm nghiên cứu dùng chung. Đối với công tác phục vụ Nhân dân, Hội sẽ kết hợp linh hoạt giữa tư vấn trực tiếp và trực tuyến; phát triển các hình thức tư vấn pháp luật phù hợp với từng nhóm đối tượng và từng địa bàn.

Định hướng trong thời gian tới, hoạt động tư vấn, trợ giúp pháp lý của Hội từng bước gắn với chuyển đổi số. Đây là yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức cung cấp dịch vụ pháp lý, kết hợp trực tiếp và trực tuyến, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số, nền tảng trực tuyến và trí tuệ nhân tạo. Định hướng này sẽ giúp mở rộng phạm vi tiếp cận dịch vụ pháp lý, rút ngắn thời gian hỗ trợ và tạo điều kiện để người dân ở vùng sâu, vùng xa hoặc những địa bàn khó tiếp cận trực tiếp với Trung tâm tư vấn vẫn có thể nhận được hỗ trợ pháp lý.

Một hướng rất đáng chú ý là ứng dụng trí tuệ nhân tạo, nền tảng trực tuyến và mạng xã hội trong phổ biến, giáo dục pháp luật, truyền thông chính sách và cung cấp dịch vụ pháp lý. Các sản phẩm pháp luật cần được trình bày theo hướng dễ hiểu, dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Tuy nhiên, chúng ta cũng xác định rõ: công nghệ chỉ là công cụ. Giá trị cốt lõi vẫn là chất lượng và trách nhiệm của các luật gia. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, tổng hợp, phân tích dữ liệu, nhưng tư vấn và trợ giúp pháp lý phải bảo đảm tính chính xác, trách nhiệm nghề nghiệp, tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Vì vậy, đột phá của Hội Luật gia VN sẽ là kết hợp con người - chuyên môn pháp lý - dữ liệu - công nghệ, để tạo ra phương thức phục vụ Nhân dân hiện đại, nhanh chóng nhưng vẫn chính xác và có trách nhiệm.

Đổi mới tư duy, cách thức kiến tạo, kết nối và chuyển hoá nguồn lực phát triển Hội

Phóng viên: Trong giai đoạn mới, Hội Luật gia Việt Nam đứng trước yêu cầu vừa nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động, vừa bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, tự quản, tự trang trải một phần kinh phí. Vậy theo đồng chí, Hội cần đổi mới tư duy và hành động như thế nào để có thể kiến tạo, kết nối nguồn lực và chuyển hóa nguồn lực xã hội thành nguồn lực phát triển Hội?

Phó Chủ tịch Nguyễn Hữu Chính: Trong nhiệm kỳ mới, khi yêu cầu đối với Hội ngày càng cao, nhiệm vụ ngày càng nhiều, trong khi Hội hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự trang trải một phần kinh phí, thì việc chủ động tạo lập, huy động, khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội không thể chỉ được xem là một giải pháp trước mắt, mà phải trở thành tư duy quản trị chiến lược trong phát triển bền vững Hội.

Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XV của Hội Luật gia Việt Nam đã đặt vấn đề này trong tổng thể yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy, nhận thức và hành động của các cấp Hội. Một trong những bài học được xác định là phải nhìn nhận hơn 100.000 hội viên luật gia là nguồn lực lớn nhất và là điểm tựa vững chắc của Hội, đồng thời phát huy sự phối hợp, ủng hộ của các cơ quan, tổ chức, người dân, doanh nghiệp, bạn bè và đối tác quốc tế, qua đó tạo điều kiện để Hội và hội viên phát huy vai trò, hoạt động hiệu quả hơn.

Phó Chủ tịch Nguyễn Hữu Chính nhấn mạnh “ Tư duy mới phải là: chủ động kiến tạo nguồn lực, kết nối nguồn lực và chuyển hóa nguồn lực xã hội thành nguồn lực phát triển Hội Luật gia VN trong kỉ nguyên mới”

Từ nhận thức đó, theo tôi, trước hết Lãnh đạo Hội, Ban Chấp hành Trung ương Hội cần đổi mới tư duy về xã hội hóa nguồn lực. Xã hội hóa không nên được hiểu đơn thuần là vận động tài trợ, xin hỗ trợ kinh phí cho các hoạt động của Hội. Nếu chỉ dừng ở cách nghĩ đó thì nguồn lực huy động được sẽ khó ổn định, thiếu tính bền vững và chưa khai thác hết tiềm năng xã hội rất lớn mà Hội đang có.

Tư duy mới phải là: chủ động kiến tạo nguồn lực, kết nối nguồn lực và chuyển hóa nguồn lực xã hội thành nguồn lực phát triển Hội.

Nguồn lực ở đây không chỉ là nguồn lực tài chính. Đó còn là nguồn lực trí tuệ, nhân lực, khoa học - công nghệ, dữ liệu, kinh nghiệm thực tiễn, mạng lưới quan hệ, cơ sở vật chất, truyền thông, doanh nghiệp, hợp tác quốc tế và uy tín xã hội. Với một tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp như Hội Luật gia Việt Nam, nguồn lực trí tuệ của đội ngũ luật gia chính là tài sản đặc biệt quý giá.

Chúng ta có hơn 100.000 hội viên ở nhiều lĩnh vực, địa bàn, cơ quan, tổ chức khác nhau; trong đó có luật gia, luật sư, nhà khoa học, giảng viên, cán bộ thực tiễn và nhiều chuyên gia giàu kinh nghiệm. Nếu kết nối, tổ chức và phát huy tốt nguồn lực này thì đây chính là một “nguồn vốn tri thức” rất lớn phục vụ công tác xây dựng pháp luật, tư vấn chính sách, phổ biến pháp luật, trợ giúp pháp lý, hòa giải, nghiên cứu khoa học và phục vụ cộng đồng.

Đổi mới thứ hai là chuyển từ huy động nguồn lực theo từng hoạt động sang xây dựng các chương trình, đề án và mô hình hợp tác có mục tiêu, sản phẩm và hiệu quả cụ thể.

Chương trình hành động nhiệm kỳ XV của Hội Luật gia Việt Nam cũng nhấn mạnh việc mở rộng phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên, cơ quan nhà nước, cơ sở đào tạo, tổ chức hành nghề pháp luật, cộng đồng doanh nghiệp và các đối tác quốc tế để huy động tri thức, kinh nghiệm và nguồn lực hợp pháp.

Trong thực tế khi Hội xây dựng được những chương trình có ý nghĩa thiết thực – chẳng hạn nghiên cứu và đề xuất chính sách, hỗ trợ pháp lý cho người dân và doanh nghiệp, phổ biến giáo dục pháp luật ở cơ sở, trợ giúp pháp lý cho nhóm yếu thế, đào tạo nguồn nhân lực pháp luật, nghiên cứu các vấn đề pháp lý mới phát sinh từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh, hội nhập quốc tế… – thì việc huy động nguồn lực sẽ có cơ sở thực chất hơn. Đối tác không chỉ “tài trợ cho Hội”, mà cùng Hội đồng hành để giải quyết một vấn đề mà xã hội đang quan tâm. Đây chính là đổi mới tư duy hợp tác cùng tạo giá trị.

Trong hoạt động thời gian qua cho thấy, Hội đã chủ động phối hợp với các cơ quan, tổ chức, cơ sở đào tạo, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, doanh nghiệp và đối tác quốc tế, nguồn lực đã được khơi thông phần nào nguồn lực góp phần giúp Hội triển khai hiệu quả các nhiệm vụ trong điều kiện còn khó khăn về nguồn lực. Tuy nhiên nguồn lực của Hội còn những hạn chế.

Trong thời gian tới, chúng ta cần nâng tầm phương thức cách thức quản trị và huy động nguồn lực. Không chỉ ký kết các chương trình phối hợp, mà phải biến các thỏa thuận thành chương trình hành động cụ thể, có đầu mối, có nguồn lực, có sản phẩm và có đánh giá kết quả.

Chẳng hạn, Hội có thể tăng cường liên kết theo mô hình Hội Luật gia – cơ quan nhà nước – trường đại học – viện nghiên cứu – tổ chức hành nghề pháp luật – doanh nghiệp – cơ quan báo chí, trong đó mỗi bên đóng góp một thế mạnh. Trường đại học cung cấp nguồn nhân lực và tri thức; viện nghiên cứu cung cấp năng lực nghiên cứu; luật gia và luật sư cung cấp kinh nghiệm thực tiễn; doanh nghiệp cung cấp bài toán pháp lý và nhu cầu thực tế; cơ quan truyền thông lan tỏa kết quả; còn Hội đóng vai trò kết nối, tập hợp và điều phối nguồn lực pháp lý.

Nếu làm tốt, chúng ta sẽ hình thành được một hệ sinh thái pháp lý xã hội, trong đó nguồn lực của các bên được kết nối để cùng phục vụ những mục tiêu chung.

Bên cạnh đó, cần nâng cao hiệu quả hoạt động của các Viện nghiên cứu, Trung tâm, Nhà xuất bản, Tạp chí và các tổ chức trực thuộc, vừa hoàn thành nhiệm vụ chính trị, vừa góp phần tạo nguồn lực phát triển Hội. Các đơn vị trực thuộc phải phát huy đúng thế mạnh của mình và tạo ra những sản phẩm có giá trị. Viện nghiên cứu phải tạo ra sản phẩm nghiên cứu có chất lượng; trung tâm tư vấn phải cung cấp dịch vụ pháp lý đúng quy định, hiệu quả; cơ sở đào tạo phải tạo ra các chương trình bồi dưỡng thiết thực; cơ quan báo chí phải tạo ra giá trị thông tin, truyền thông pháp luật; các đơn vị khác phải xác định rõ sản phẩm và đóng góp của mình đối với Hội.

Trong nhiệm kỳ mới, cần chuyển mạnh từ mở rộng quan hệ sang nâng cao chất lượng và hiệu quả hợp tác, lựa chọn những đối tác thực sự phù hợp, xây dựng các chương trình có mục tiêu cụ thể, có sản phẩm và có khả năng tạo tác động lâu dài.

Đặc biệt, muốn xã hội và doanh nghiệp đồng hành với Hội thì trước hết Hội phải tạo dựng được giá trị và niềm tin xã hội. Nguồn lực xã hội không thể huy động bền vững nếu tổ chức không chứng minh được năng lực, hiệu quả và trách nhiệm. Vì vậy, mọi hoạt động của Hội phải trả lời được những câu hỏi rất cụ thể: Hội đóng góp gì cho sự phát triển của đất nước? Giải quyết vấn đề gì của địa phương? Giúp được gì cho người dân và doanh nghiệp? Sản phẩm cuối cùng là gì? Hiệu quả được đo bằng cách nào?

Vì vậy, mục tiêu của xã hội hóa nguồn lực trong nhiệm kỳ mới của Hội không đơn thuần là “có thêm kinh phí”, mà sâu xa hơn là tạo dựng một hệ sinh thái nguồn lực để Hội phát triển bền vững. Nguồn lực tài chính là cần thiết, nhưng nguồn lực trí tuệ, con người, công nghệ, quan hệ xã hội và hợp tác quốc tế cũng quan trọng không kém.

Với chỉ tiêu rất cụ thể: 100% Hội Luật gia các cấp phải xây dựng và thực hiện đề án, chương trình, kế hoạch hoặc giải pháp đổi mới, huy động, khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, nhất là nguồn lực tài chính, bảo đảm cho sự phát triển bền vững của Hội trong nhiệm kỳ. Đó không chỉ là một chỉ tiêu về tài chính. Theo tôi, đó trước hết là một yêu cầu đổi mới tư duy quản trị Hội.

Chúng ta phải chuyển từ tâm thế “khó khăn thì tìm nguồn hỗ trợ” sang tâm thế “chủ động tạo ra giá trị để thu hút và kết nối nguồn lực”; từ chỗ mỗi đơn vị tự làm sang liên kết, chia sẻ và cùng làm; từ huy động nguồn lực ngắn hạn sang xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn; từ coi nguồn lực bên ngoài là yếu tố bổ sung sang kết hợp chặt chẽ giữa nguồn lực nội tại của hơn 100.000 hội viên với nguồn lực của Nhà nước, xã hội, doanh nghiệp, các cơ sở nghiên cứu - đào tạo và cộng đồng quốc tế.

Nếu thực sự quyết tâm đổi mới mạnh mẽ, tôi tin rằng Hội Luật gia Việt Nam không chỉ giải quyết tốt hơn bài toán nguồn lực cho hoạt động của mình, mà còn thực sự trở thành trung tâm kết nối, tập hợp và phát huy trí tuệ, trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật gia cả nước, tạo ra nhiều giá trị hơn cho người dân, doanh nghiệp và đất nước; qua đó khẳng định vị trí, vai trò của Hội trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và đóng góp thiết thực vào sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.