Tại Hà Nội, Văn phòng Bộ Công an vừa chủ trì, phối hợp với Cục Truyền thông Công an nhân dân tổ chức tọa đàm chính sách về một số văn bản quy phạm pháp luật do Bộ Công an chủ trì xây dựng trong năm 2026.
Thượng tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an, cho biết quá trình tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự cho thấy, bên cạnh những kết quả quan trọng, việc áp dụng bộ luật này vẫn bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc lớn.
Theo Thượng tá Thắng, các vướng mắc có thể khái quát thành 7 nhóm vấn đề chủ yếu.
Trước hết, một số quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và miễn hình phạt chưa bao quát hết các tình huống mới phát sinh trong thực tiễn.
Đáng chú ý là các trường hợp rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, đổi mới sáng tạo, mô hình sản xuất, kinh doanh mới; hoặc trường hợp cá nhân, tổ chức có vi phạm nhưng không vụ lợi, không tham nhũng và đã chủ động khắc phục toàn bộ hậu quả.
Thượng tá Ngô Đức Thắng (Ảnh: Bộ Công an)
Điều này đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách hình sự theo hướng nghiêm minh nhưng nhân văn, khuyến khích khắc phục hậu quả và bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
Nhóm vấn đề thứ hai là một số quy định mang tính nguyên tắc, nền tảng về tội phạm, đồng phạm, chuẩn bị phạm tội, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và các chế định về trách nhiệm hình sự còn có cách hiểu khác nhau, chưa thật sự đầy đủ để áp dụng thống nhất trong điều tra, truy tố, xét xử.
Thứ ba, hệ thống quy định về hình phạt còn bất cập. Trong đó, phạm vi áp dụng hình phạt tử hình còn rộng; ở một số tội danh, mức phạt tiền, phạt tù chưa tương xứng với tính chất nguy hiểm của hành vi; hình phạt tiền chưa theo kịp sự phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ tư, một số dấu hiệu định tội, định khung chưa rõ, chưa thống nhất, còn phụ thuộc nhiều vào cách hiểu và đánh giá của cơ quan áp dụng pháp luật. Bên cạnh đó, một số tình tiết định lượng không còn phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ năm, một số hành vi nguy hiểm mới chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự, dẫn đến việc chưa bảo đảm tính bao quát, toàn diện trong đấu tranh phòng, chống tội phạm. Một số quy định cũng chưa kịp thời thể chế hóa quan điểm của Đảng, chưa nội luật hóa đầy đủ các điều ước, thỏa thuận, cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Thứ sáu, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại hiện mới giới hạn ở 33 tội, chủ yếu thuộc nhóm tội về môi trường, kinh tế. Qua tổng kết, Bộ Công an nhận thấy các nhóm tội về thuế, lao động, tài chính, bảo hiểm; một số tội về tài sản như cho vay lãi nặng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản; các tội về sử dụng đất đai cũng cần được nghiên cứu quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại.
Cuối cùng, một số quy định trong Bộ luật Hình sự còn chưa thống nhất với nhau, chồng chéo hoặc trùng lặp với pháp luật chuyên ngành và pháp luật tư pháp hình sự. Một số quy định chưa logic, chưa bảo đảm tính khoa học, còn lỗi về kỹ thuật trình bày.
Thượng tá Ngô Đức Thắng đánh giá, 7 nhóm vướng mắc trên cho thấy yêu cầu sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự không chỉ xuất phát từ một vài bất cập đơn lẻ, mà là yêu cầu hoàn thiện tổng thể chính sách hình sự.
Mục tiêu là xây dựng một Bộ luật Hình sự nghiêm minh, nhân đạo, hiện đại, thống nhất, dễ áp dụng, đủ sức xử lý các loại tội phạm mới, đồng thời tạo môi trường pháp lý an toàn cho phát triển kinh tế - xã hội, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
