Khác với công nghệ truyền thống cạnh tranh trên giá thành, công nghệ cao cạnh tranh trên giá trị chất lượng cao của sản phẩm, nghĩa là trên hàm lượng tri thức, công nghệ trong sản phẩm. Do đó, lợi thế cạnh tranh thu hút công nghệ truyền thống như giá lao động rẻ nay chỉ còn là lợi thế thêm vào chứ không là lợi thế quan trọng giúp quốc gia thu hút công nghệ cao.
Công nghệ cao nói chung yêu cầu…
Nhân lực Trình độ Cao
Trình độ cao được thể hiện ở mức độ kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ năng tay nghề có liên quan. Trình độ cao cũng cần được thể hiện ở mức độ tính cộng đồng, nghĩa là biết làm việc đội nhóm, làm việc kết nối mạng, trong đó việc hoàn thành trách nhiệm cá nhân và chia sẻ thông tin cần thiết cho năng suất tập thể. Trình độ cao cũng đói hỏi ở mức đạo đức cốt lõi như trung thực, tận tâm, an toàn, tôn trọng con người…
Tác giả Lê Học Lãnh Vân (người đứng)
Đòi hỏi nhân lực cao yêu cầu hệ thống giáo dục đại học tại chỗ phải cung cấp nhân sự trình độ cao thích hợp. Điều này yêu cầu hệ thống giáo dục ấy có sự giao tiếp, liên kết rộng rãi và bình đẳng với các trường đại học, phòng thí nghiệm, viện nghiên cứu trên thế giới. Cũng rất cần liên kết với hệ thống sản xuất, R&D, chuyển giao công nghệ… Thông qua những liên kết đó, hệ thống giáo dục cải tiến chương trình đào tạo hữu hiệu hơn.
Đòi hỏi nhân lực cao yêu cầu sự trao đổi và di chuyển tiện lợi của nhân sự cao cấp. Điều này yêu cầu thủ tục xuất nhập thuận lợi, thuế thu nhập cá nhân cạnh tranh, môi trường sống an toàn, vui tươi cùng những bảo đảm pháp lý…
Môi trường Kinh doanh Thuận lợi, tính an toàn Pháp lý
Quyền sở hữu trí tuệ phải được bảo đảm bằng pháp luật, cơ quan thực thi pháp luật và bộ máy xét xử minh bạch, nghiêm minh. Nơi nào nhà đầu tư nước ngoài cảm nhận thiếu minh bạch, thiếu an toàn, họ không mang công nghệ cao, công nghệ cốt lõi tới.
Bộ máy hành chánh công phải thực sự phụng sự sự phát triển, tạo mọi dễ dàng cho đăng ký kinh doanh, cho thực hiện các điều kiện xử lý môi trường, điều kiện phòng cháy chữa cháy, xuất nhập khẩu… Cần biết rằng một nhà máy công nghệ cao đã tự đòi hỏi các điều kiện cao phù hợp với yêu cầu quốc tế về môi trường, phòng cháy chữa cháy nghiêm nhặt. Không nên để các quy định và thủ tục tại chỗ làm khó họ thêm!
Các qui định về thông tin xã hội, kinh tế cần minh bạch. Sự ổn định xã hội, ổn định chính sách cùng thông tin minh bạch và công khai giúp họ tính toán được kế hoạch kinh doanh dài hạn. Với vốn đầu tư lớn hàng trăm triệu, hàng tỉ đô la Mỹ, với kế hoạch kinh doanh lâu dài, các nhà đầu tư công nghệ cao rất sợ những khúc gãy đột ngột của chính sách.
Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ cao cần kết nối số, đường truyền băng thông rộng, tốc độ cao, phủ sóng khắp. Như vậy nguồn điện phải liên tục và đủ, không thể gian đoạn hay chập chờn. Đồng thời, về thị trường tài chính cao cấp thì trước hết là các quy định thuận lợi cho khấu hao nhanh máy móc tân tiến và mắc tiền, miễn và ân hạn thuế doanh nghiệp, thuế chuyển lời về nước…
Nhưng cao cấp hơn nữa là sự hiện diện thị trường tài chánh dồi dào, thông thoáng có mức độ liên thông với thế giới cao. Dự án xây dựng Trung tâm Tài chánh Quốc tế tại Tp Hồ Chí Minh cần đẩy nhanh mức sẵn sàng cho mục tiêu thu hút đầu tư công nghệ cao, thu hút các quỹ đầu tư mạo hiểm…
Công nghệ sinh học cao (dna/gien) yêu cầu…
Nghĩa gốc của Công nghệ Sinh học chỉ tất cả các loại công nghệ liên quan tới sinh học. Về sau, từ này chỉ các công nghệ liên quan tới DNA, Gien, Biến thể, chính là công nghệ sinh học cao gồm chuyển đổi, chỉnh sửa gien, tổng hợp sinh học. Trong lĩnh vực công nghiệp, công nghệ này liên quan chủ yếu tới công nghiệp dược, công nghiệp chăm sóc sức khỏe, công nghiệp nuôi trồng tạo giống. Ba ngành này hiện có tổng doanh số toàn cầu khoảng 2.500 – 3.000 tỉ đô-la Mỹ.
Ngoài các yêu cầu chung như công nghệ cao vừa nói trên, công nghệ DNA/Gien có những yêu cầu đặc thù.
Các khái niệm và quy định về các lãnh vực công nghệ DNA/Gien cần diễn tả chính xác, rõ rệt, không trùng lắp, cũng cần phù hợp với tiêu chuẩn của các cường quốc công nghệ sinh học cao.
Các thử nghiệm cần đầy đủ, tin cậy, nhưng cần sự ủng hộ của chính quyền để tiến trình được hiệu quả và nhanh hơn. Lãnh vực này đụng chạm trực tiếp tới đời sống con người nên các quy trình, số liệu cần được công khai và minh bạch để thế giới tin cậy.
Nguyên liệu sản xuất, ngoài các hóa chất, là sinh vật: vi khuẩn, DNA, RNA… cần điều kiện phòng thí nghiệm, cơ sở sản xuất rất đặc thù như chống lây nhiễm. Điều kiện vận chuyển, lưu trữ, sản xuất, tồn kho… có thể ở điều kiện âm 80 độ (-80oC). Do đó cần GMP đặc biệt. Có lẽ đây là điều Việt Nam còn hạn chế nên cần hoàn thiện nhanh để mời gọi đầu tư nước ngoài và trong nước. Một sản phẩm công nghệ sinh học cao có thể cần những công đoạn sản xuất ở nước ngoài. Mối liên kết và vận chuyển xuyên biên giới trong và ngoài nước cần được tổ chức và quản lý hữu hiệu. Khía cạnh pháp lý của sự quản lý này, do đó, có vai trò quan trọng.
Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là một trong những yêu cầu lõi quan trọng nhất. Khác với các ngành công nghệ cao khác, công nghệ sinh học cao có chi phí phát minh sản phẩm mới rất cao nhưng cũng rất dễ bị sao chép. Khi bị sao chép, công ty có thể bị phá sản! Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng là điểm còn hạn chế của Việt Nam, cả khía cạnh pháp lý, thực thi lẫn thói quen, tâm lý xã hội.
Kết luận
Để phát triển công nghệ cao nói chung và công nghệ sinh học cao, Việt Nam cần đáp ứng những yêu cầu như nêu trên. Những yêu cầu này cần sự chung tay của pháp lý, bộ máy hành chánh công, tâm lý, thói quen sống và làm việc của cộng đồng. Nói chung là toàn bộ nền quản trị xã hội cần bỏ công sức kiến tạo môi trường phù hợp với thế giới, hấp dẫn các nhà đầu tư.
Bài viết này nghĩ rằng nguồn lực con người Việt Nam, tài nguyên Việt Nam, sức mạnh kinh tế Việt Nam ở mức 500 tỉ USD tổng GDP năm 2025, vị trí địa kinh tế thuận lợi, Nếu Việt Nam có môi trường pháp lý và bộ máy thực thi hiệu quả thì đầu tư công nghệ sinh học cao sẽ đổ về.
Nếu nhìn vào ngành công nghiệp công nghệ sinh học cao của Việt Nam có kích thước kinh doanh khoản 3 tỉ USD so với 24 tỉ của Đài Loan, 20 tỉ của Hàn Quốc, chúng ta thấy Việt Nam còn khoảng trống lớn để vươn lên.
Phát triển công nghệ sinh học cao góp phần chuẩn bị cho kế hoạch tăng trưởng bền vững hai con số những năm tới !
----------------------
TÀI LIỆU ĐỌC THÊM
Poh, Lim Chuan. “Singapore: Betting on Biomedical Sciences.” Issues in Science and Technology 26, no. 3 (Spring 2010). https://issues.org/poh/#:~:text=With%20a%20population%20of%20fewer%20than%204%20million%20in%20the,areas%20of%20the%20R%26D%20landscape,29.6.2026
Bettanti A, Lanati A, Missoni A. Biopharmaceutical innovation ecosystems: a stakeholder model and the case of Lombardy. J Technol Transf. 2022;47(6):1948-1973. doi: 10.1007/s10961-021-09890-1. Epub 2021 Oct 1. PMID: 34611378; PMCID: PMC8485311.
The Ultimate Glossary of Biotechnology Terms: Your Comprehensive Guide to Biotech. https://biotechnologyjobs.co.uk/career-advice/the-ultimate-glossary-of-biotechnology-terms-your-comprehensive-guide-to-biotech, 28.6.2026
New manufacturing facility, task force set up as Singapore ups game in cell and gene therapy. https://www.edb.gov.sg/en/business-insights/insights/new-manufacturing-facility-task-force-set-up-as-singapore-ups-game-in-cell-and-gene-therapy.html#:~:text=%E2%80%9CIn%20addition%2C%20Actris%20will%20facilitate,the%20Consortium%20for%20Clinical%20Research, 28.6.2026
Taiwan Commercial Guide – Biorechnology. https://www.trade.gov/country-commercial-guides/taiwan-biotechnologies
