(Pháp lý) - Những diễn biến dồn dập về tình hình chính trị bất ổn tại quốc gia Nam Mỹ - Venezuela trong những ngày gần đây, vô hình chung đang tạo ra một cục diện quan hệ ngoại giao mới theo chiều hướng khó lường giữa 2 cường quốc Mỹ - Nga. Trong khi đó, các chuyên gia quan hệ quốc tế lại nhìn nhận, vấn đề Venezuela như một “bàn cờ” mà Mỹ - Nga là hai đối thủ đang chơi một ván ở những bước đi cuối cùng.
Đồng thời, các chuyên gia cũng cảnh báo: Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang sa vào một chiến trường đại diện với Nga ở Venezuela, tình thế đối đầu quốc tế mới nhất đe dọa sẽ kéo tình hình quốc tế trở lại thời kỳ Chiến tranh lạnh, nếu cả Nga và Mỹ không tính đến các giải pháp hòa bình ổn định theo công lý quốc tế, thay vì can thiệp vào nội bộ nước khác đứng trên lập trường lợi ích quốc gia.
Quyền lợi đối lập, phát ngôn đối lập
Tình hình Venezuela trở nên căng thẳng kể từ khi ông Guaido tự xưng là Tổng thống lâm thời hồi tháng 1 và kêu gọi ông Maduro từ chức. Washington của chính quyền Tổng thống Donal Trump lập tức công nhận ông Guaido, trong lúc tăng sức ép kinh tế lên Caracas và thường xuyên dọa sử dụng vũ lực để lật đổ chính quyền ông Maduro. Lập trường này của Mỹ lập tức vấp phải chỉ trích mạnh mẽ của Nga. Từ đó quan hệ song phương thêm căng thẳng, bởi hai nước đều không muốn đối phương can thiệp vào Venezuela.
Trong một bước đi được đánh giá khôn ngoan, đầy toan tính, Tổng thống Venezuela Maduro đã công bố kế hoạch tổ chức "ngày đối thoại quốc gia" vào cuối tuần thứ 2 của tháng 5, trong nỗ lực giảm căng thẳng tại quốc gia này. Phát biểu tại một cuộc tuần hành ở thủ đô Caracas, ông Maduro kêu gọi người ủng hộ đưa ra đề xuất nhằm "sửa chữa những sai lầm" mà chính phủ ông phạm phải, cũng như thảo luận về những biện pháp trừng phạt của Mỹ. Nhà lãnh đạo này cũng nhắc lại cáo buộc thủ lĩnh đối lập Juan Guaido tìm cách khơi mào nội chiến tại Venezuela.
Cùng với bước đi này, cuộc gặp gỡ không được sắp xếp từ trước giữa Ngoại trưởng Venezuela Jorge Arreaza và người đồng cấp Nga, ông Sergey Lavrov vào ngày 5/5 đang được đánh giá là sự xích lại gần nhau hơn nữa giữa hai nước. Hai nhà ngoại giao sẽ thảo luận về những diễn biến gần đây sau nỗ lực đảo chính bất thành ở Caracas đồng thời đưa ra các cam kết hợp tác chiến lược toàn diện mà Mỹ và phương Tây gọi là “mối quan hệ đồng minh”.
Ở bên kia “bàn cờ”, nước Mỹ cũng không chịu ngồi im. Dù chưa đưa ra bất kỳ bằng chứng nào cụ thể, nhưng trong thông điệp được Ngoại trưởng Venezuela Jorge Arreaza phát đi hôm 6/5, Caracas khẳng định CIA là thế lực đứng đằng sau dàn dựng toàn bộ vở kịch chính biến ở Venezuela, với nhân vật chính trị Juan Guaido. Ông Arreaza nhấn mạnh mục đích duy nhất của sự can thiệp này từ Mỹ hòng cướp đoạt tài sản tài nguyên của quốc gia Venezuela.
"Chúng tôi đang chứng kiến một cuộc xâm lược mới để kiểm soát nguồn tài nguyên giàu có của đất nước chúng tôi" - ông Arreaza nhấn mạnh."Mọi động cơ đều xuất phát từ đầu mỏ. Họ (Mỹ) muốn kiểm soát nguồn thu nhập từ ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela, muốn thống trị trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới của chúng tôi. Trên tất cả, Mỹ muốn kiểm soát toàn bộ năng lượng Venezuela và cả thế giới này" - Ngoại trưởng Arreaza cho biết.
“Phía Nga nhấn mạnh rằng việc Washington can thiệp vào công việc nội bộ của một quốc gia có chủ quyền và đe dọa lãnh đạo của quốc gia này, là hành động vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế" - Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố.
Còn ở chiều ngược lại, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết, ông Pompeo đã thúc giục Nga ngừng ủng hộ Tổng thống Maduro và cho rằng sự can thiệp của Moscow đang khiến tình hình Venezuela và quan hệ Nga - Mỹ xấu đi. Không dừng lại ở đó, ông Pompeo phát biểu rằng Mỹ sẵn sàng có hành động quân sự nếu cần. Tuy nhiên, giới chức Lầu Năm Góc sau đó nói với quốc hội Mỹ rằng họ không nhận được lệnh chuẩn bị cho chiến tranh.
“Rõ ràng, hai đối thủ Nga –Mỹ đang chơi một “ván cờ” Venezuela và họ tận dụng tất cả những lợi thế sẵn có cả về địa chính trị và những “con cờ” sẵn có. Kể cả bằng sự kêu gọi ủng hộ từ các quốc gia khác bằng truyền thông, sức ép, đe dọa trước hết là khẩu chiến” – nhà phân tích chính trị quốc tế Limong Frien từ một trường đại học ở Paris, Pháp bình luận.
Cục diện bàn cờ và vai trò “thực thi công lý” của Venezuela
Những phát biểu cứng rắn nói trên của Nga và Mỹ phần nào nêu bật cuộc đối đầu Nga - Mỹ, nhằm tranh giành ảnh hưởng tại Venezuela nói riêng và khu vực nói chung.
Với Moscow, việc tăng cường hiện diện tại Venezuela có thể giúp ích cho nỗ lực khôi phục vị thế cường quốc toàn cầu của Nga. Trang Politico cho rằng, điều này có nguy cơ đe dọa đến bất kỳ nỗ lực nào nhằm hàn gắn quan hệ hai nước sau khi công tố viên đặc biệt Robert Mueller kết luận chiến dịch tranh cử của ông Donald Trump không thông đồng với Moscow trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2016.
Dù có gắn với quyền lợi của mình nhưng trên lập trường quốc tế, quan điểm của Nga đang có chiều hướng được ủng hộ hơn khi Bộ Ngoại giao Nga dẫn tuyên bố của ông Lavrov về cách tiếp cận của Moscow trong vấn đề Venezuela, dựa trên Hiến chương Liên hợp quốc và các quy chuẩn thông thường của luật pháp quốc tế.
Ngoại trưởng Nga Lavrov cho biết, đáp lại sự can thiệp của Mỹ vào công việc nội bộ của Venezuela, Nga đang huy động thành lập nhóm những quốc gia tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc, để chống lại các kế hoạch của Mỹ tại quốc gia Nam Mỹ này. “Nhóm này sẽ được hình thành trong khuôn khổ Liên hợp quốc. Tôi hy vọng rằng, nhóm này sẽ nhận được sự ủng hộ nghiêm túc từ phía Liên hợp quốc, vì chúng ta đang nói tới một vấn đề hết sức đơn giản và khó bị bóp méo, đó là bảo vệ các quy tắc và nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, như đã được quy định trong Hiến chương Liên hợp quốc” –Ngoại trưởng Nga khẳng định.
Mặc dù vậy, ngày 6/5, Bộ Ngoại giao Nga phát đi thông cáo về việc Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov đã gặp Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo bên lề Hội đồng Bắc Cực tại thành phố Rovaniemi của Phần Lan. Trọng tâm của cuộc gặp liên quan đến các vấn đề đang diễn ra ở Venezuela. Hai bên đàm phán về các biện pháp để chấm dứt xung đột chính trị ở quốc gia này. Nga khẳng định biện pháp đàm phán, hòa giải là duy nhất, được sự ủng hộ của toàn bộ cộng đồng quốc tế.
Đáng chú ý, hai Ngoại trưởng mở ra cơ hội rất có khả năng Tổng thống Mỹ sẽ gặp Tổng thống Nga trong thời gian gần tới và Venezuela sẽ là một trong những vấn đề chính trong chương trình nghị sự.
Tuy nhiên, kịch bản “một ván cờ hòa” tại Venezuela cũng cần phải nhìn nhận các động thái từ phía chính quyền Tổng thống nước này, dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Maduro. Theo tuyên bố của chính quyền ông Maduro, người dân nước này muốn "công lý và tôn trọng luật pháp trên hết, họ yêu cầu hệ thống công lý phải có sức mạnh". Đó là lý do mà Chính quyền Caracas không thể bắt giữ thủ lĩnh Juan Guaido, bất chấp hàng loạt cáo buộc từ Tòa án tối cao Venezuela đưa ra, như tự ý vi phạm lệnh cấm xuất cảnh, hay phản quốc.
Kết cục của Juan Guaido vẫn là một cái kết mở. Nó cho phép thủ lĩnh đối lập này có thể dạo quanh Caracas, đi khắp Venezuela để kêu gọi biểu tình, đảo chính... Và từ đó để thấy, Juan Guaido không còn là nhân vật đủ để tạo ảnh hưởng, đột biến đến chính quyền của ông Nicolas Maduro. Và như vậy, sự tác động thậm chí can thiệp của Nga và Mỹ tới tình hình Venezuela, vẫn phụ thuộc một phần lớn vào các bước đi mỗi bên mà quan trọng nhất là những bước đi tiếp theo của chính quyền ông Maduro.
Thủ lĩnh phe đối lập Juan Guaido muốn hợp tác với quân đội Mỹ
Mới đây nhất, ngày 12/5, lãnh đạo phe đối lập Venezuela Juan Guaido mong muốn hợp tác về một giải pháp cho cuộc khủng hoảng chính trị ở quốc gia Nam Mỹ. Ông Guaido, lãnh đạo Quốc hội do phe đối lập kiểm soát, nói thêm rằng ông đã nhận được tin từ Trung Quốc rằng nước này sẽ tham gia một nỗ lực ngoại giao giữa các nước châu Âu và Mỹ Latinh, được gọi là Nhóm liên lạc quốc tế về Venezuela, để đàm phán chấm dứt khủng hoảng.
Trong một diễn biến khác, Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro cũng vừa cáo buộc cựu Giám đốc Cơ quan Tình báo Quốc gia Bolivar (Sebin) Manuel Cristopher Figuera là người đứng đằng sau vụ đảo chính bất thành hôm 30/4, do thủ lĩnh phe đối lập Juan Guaido phát động nhằm lật đổ chính quyền. Theo nhà lãnh đạo Venezuela, những động thái bất thường của nhân vật này đã được Bộ trưởng Quốc phòng Vladimir Padrino và Chủ tịch Tòa án Công lý Tối cao Maikel Moreno thông báo từ trước khi xảy ra âm mưu đảo chính.
Nguyễn Nguyễn
