Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp
Bổ sung cơ chế đặc thù thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo từ phụ phẩm nông nghiệp
Đề xuất khai thác tối đa phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất điện, đặc biệt là nguồn rơm rạ, đại biểu Đoàn Hùng Vũ, đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp nêu rõ Luật Bảo vệ môi trường đã quy định phụ phẩm nông nghiệp phải được thu gom để làm nhiên liệu sản xuất năng lượng, không được đốt ngoài trời gây ô nhiễm. Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045 cũng yêu cầu khai thác tối đa điện đồng phát sinh khối và cho phép các nguồn điện sinh khối, rác thải phát triển không bị giới hạn bởi quy mô quy hoạch.
Đại biểu Đoàn Hùng Vũ, đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp phát biểu
Tuy nhiên qua nghiên cứu, đại biểu Đoàn Hùng Vũ nhận thấy dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực mới chỉ đưa ra cơ chế đặc thù cho việc phát triển điện rác, chưa có cơ chế giá rõ ràng cho điện sinh khối và hiện vẫn đang giao lại cho Chính phủ quyết định theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ. Theo đại biểu, nếu chính sách chưa thực sự rõ ràng, các nhà đầu tư sẽ khó có thể an tâm bỏ vốn sản xuất điện từ phụ phẩm nông nghiệp. Trong khi đó, người nông dân dù không được đốt rơm rạ nhưng vẫn đang tồn đọng một lượng lớn mà không có thị trường tiêu thụ.
Từ phân tích trên, đại biểu Đoàn Hùng Vũ đề nghị bổ sung vào điểm b khoản 9 Điều 5 cụm từ "điện sinh khối, khí sinh học sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi" bên cạnh "điện rác", (đồng nghĩa điện sinh khối, khí sinh học sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi cũng được cơ chế đặc thù như điện rác). Đồng thời luật hóa ngay tại điểm e khoản 1 Điều 51 nguyên tắc: giá điện phản ảnh đủ chi phí gom nhiên liệu có thành phần giá nhiên liệu được điều chỉnh theo biến động thực tế và ổn định trong suốt thời hạn hợp đồng mua bán điện.
Các đại biểu tham dự tại phiên họp
Lấp khoảng trống pháp lý và định hướng dài hạn cho loại hình điện mặt trời mái nhà
Qua nghiên cứu, đại biểu Lê Công Đỉnh, đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh nhận thấy hiện đang thiếu các quy định có tính nền tảng, định hướng dài hạn cho loại hình điện mặt trời mái nhà. Trong khi đây là nguồn lực cực kỳ quý giá, không chỉ giảm áp lực cung ứng điện cục bộ trong mùa nắng nóng mà còn là "tấm hộ chiếu xanh" bắt buộc để doanh nghiệp Việt Nam vượt qua các rào cản quốc tế và thúc đẩy xuất khẩu bền vững.
Đại biểu Lê Công Đỉnh, đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh phát biểu
Nhấn mạnh nếu không luật hóa những nguyên tắc cốt lõi, người dân và nhà đầu tư sẽ giữ tâm lý e ngại, không mạnh dạn bỏ vốn đầu tư, đại biểu Lê Công Đỉnh đưa ra 03 kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho điện mặt trời mái nhà trong dự thảo luật:
Thứ nhất, luật hóa nguyên tắc cốt lõi của cơ chế tự sản, tự tiêu: Luật cần quy định rõ ràng quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân phát triển điện mặt trời mái nhà. Đặc biệt, cần khẳng định lộ trình tỷ lệ mua bán điện dư. Đây là một quyền lợi kinh tế hợp pháp được luật bảo hộ, nhằm củng cố niềm tin tuyệt đối để nhà đầu tư yên tâm cam kết dài hạn.
Thứ hai, bổ sung quy định về chuẩn kỹ thuật và số hóa điều độ lưới điện: Để giải quyết bài toán an toàn hệ thống, luật cần quy định bắt buộc áp dụng các tiêu chuẩn công nghệ tiên tiến như bộ biến tần thông minh, hệ thống đo đếm tiên tiến. Đây chính là nền tảng pháp lý để triển khai mô hình nhà máy điện ảo trong tương lai, cho phép cơ quan điều độ tương tác cắt giảm tải từ xa khi lưới điện gặp sự cố, biến hàng triệu mái nhà tự phát thành một nguồn phát có kỷ cương và có điều độ.
Thứ ba, định hướng chính sách đòn bẩy phát triển hệ thống lưu trữ: Luật cần bổ sung các điều khoản nguyên tắc về việc khuyến khích phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin tại chỗ, cùng cơ chế giá điện linh hoạt theo thời gian sử dụng.
Đại biểu Lê Công Đỉnh, đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh phát biểu
“Điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu không thuần túy là câu chuyện mua bán điện để kiếm lời, mà là xu thế tất yếu của một nền kinh tế xanh, giải phóng nguồn lực xã hội một cách hiệu quả nhất. Tôi kiến nghị Ban soạn thảo không bỏ trống điện mặt trời mái nhà trong luật mà cần đưa vào các điều khoản khung thật minh bạch, chặt chẽ. Cơ chế chi tiết có thể giao cho Chính phủ ban hành bằng nghị định để đảm bảo tính linh hoạt, nhưng các nguyên tắc nền tảng bắt buộc phải được quy định rõ trong luật”, đại biểu Lê Công Đỉnh đề nghị.
Tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý và cơ chế chia sẻ rủi ro cho các dự án điện gió ngoài khơi
Quan tâm đến cơ chế, chính sách phát triển nguồn điện gió ngoài khơi, đại biểu Trần Văn Tuấn, đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh cần nhìn nhận đầy đủ những khó khăn và rủi ro đặc thù của các dự án điện gió ngoài khơi để có cơ chế hỗ trợ tương xứng.
Đại biểu Trần Văn Tuấn, đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh phát biểu
Theo đó, đại biểu Trần Văn Tuấn chỉ rõ điện gió ngoài khơi là lĩnh vực giàu tiềm năng nhưng là hình thức đầu tư đặc biệt phức tạp. Đặc biệt, nhà đầu tư rất khó dự báo được khả năng huy động và tiêu thụ điện năng trong suốt vòng đời dự án. Bên cạnh đó trên thực tế, một dự án điện gió ngoài khơi có thể đã hoàn thành đầu tư, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật và sẵn sàng phát điện nhưng vẫn không thể phát hết công suất do chậm tiến độ đường dây truyền tải, quá tải lưới điện hoặc những hạn chế trong vận hành hệ thống. Nếu toàn bộ rủi ro này đều chuyển cho nhà đầu tư thì cam kết về sản lượng điện hợp đồng tối thiểu sẽ giảm đáng kể về ý nghĩa.
Các đại biểu tham dự tại phiên họp
Nhấn mạnh vấn đề mấu chốt quan trọng là phải xác định rõ chủ thể có trách nhiệm mua điện, thanh toán và chia sẻ rủi ro khi dự án không được huy động điện do nguyên nhân khách quan, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 3 Điều 26 quy định theo hướng:
+ Đối với dự án điện gió ngoài khơi bán điện lên hệ thống điện quốc gia, bên mua điện được cơ quan có thẩm quyền chỉ định có trách nhiệm đàm phán, ký kết và thực hiện hợp đồng mua bán điện bảo đảm sản lượng điện hợp đồng tối thiểu dài hạn theo tỉ lệ và thời hạn do Chính phủ quy định.
+ Trường hợp dự án đã hoàn thành, đáp ứng điều kiện kỹ thuật và sẵn sàng phát điện nhưng không được huy động hoặc phải giảm công suất do nguyên nhân từ hệ thống truyền tải, từ bên mua điện hoặc nguyên nhân khách quan khác không do lỗi của nhà đầu tư thì phải có cơ chế thanh toán bù đắp chi phí hợp lý, chia sẻ rủi ro theo hợp đồng mua bán điện và quy định của Chính phủ.
“Đây không phải là đề xuất buộc Nhà nước hoặc Tập đoàn Điện lực Việt Nam phải mua điện bằng mọi giá, bất kể nhu cầu và khả năng vận hành hệ thống, cũng không phải là cam kết thanh toán cho sản lượng điện mà dự án không có khả năng phát ra do thiếu gió hoặc do lỗi của chính chủ đầu tư. Điều cần thiết là phải phân định rõ rủi ro thuộc trách nhiệm của nhà đầu tư và rủi ro thuộc trách nhiệm của hệ thống điện, bên mua điện hoặc cơ quan nhà nước. Có như vậy mới bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà đầu tư, Nhà nước và người sử dụng điện,” đại biểu Trần Văn Tuấn nhấn mạnh.
Đại biểu Lê Đào An Xuân, đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu
Qua đối chiếu dự thảo luật và dự thảo nghị định hướng dẫn kèm theo, đại biểu Lê Đào An Xuân, đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk nhận thấy dự thảo nghị định đang đưa ra các công cụ chưa được quy định rõ trong luật như: danh mục khu vực ưu tiên, quỹ tiếp nhận tiền ký quỹ, và việc tập trung quá nhiều chức năng cho một doanh nghiệp nhà nước (vừa lập danh mục, vừa phê duyệt chương trình khảo sát, vừa quản lý dữ liệu, lại vừa có quyền tham gia đầu tư).
Cho rằng quy định như vậy sẽ tạo ra nguy cơ xung đột lợi ích, đại biểu Lê Đào An Xuân đề nghị bổ sung Điều 26 dự thảo luật căn cứ pháp lý cho danh mục khu vực ưu tiên hoặc tích hợp vào chương trình, dự án thực hiện quy hoạch; quy định rõ nguyên tắc ưu tiên đối với đơn vị được giao khảo sát khi lựa chọn chủ đầu tư; đồng thời giao thẩm quyền cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có biển đối với các dự án điện gió ven bờ, trạm biến áp trên đất liền và đường dây đấu nối.
Các đại biểu tham dự tại phiên họp
Đại biểu Lê Đào An Xuân cũng nhận thấy điểm d khoản 1 Điều 18 dự thảo luật đang quy định cho phép dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn không phải đấu thầu, nhưng lại chưa nêu tiêu chí xác định khái niệm “quy mô lớn” mà giao lại cho văn bản dưới luật. Điều này tiềm ẩn nguy cơ thiếu minh bạch, xảy ra tình trạng "giữ chỗ" và hạn chế cạnh tranh. Do đó, đại biểu đề nghị cần quy định tiêu chí khung về công suất tối thiểu, năng lực tài chính và công nghệ; đồng thời bổ sung thời hạn áp dụng, yêu cầu công khai và cơ chế hậu kiểm.
Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng phát biểu giải trình tại phiên họp
Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nêu rõ mục tiêu, phạm vi sửa đổi và tính thống nhất của hệ thống pháp luật trong quá trình điều chỉnh, sửa đổi Luật Điện lực. Theo đó, việc sửa đổi, bổ sung luật lần này tập trung vào ba mục tiêu cốt lõi:
Thứ nhất, tập trung thể chế hóa chủ trương của Đảng trong việc đảm bảo an ninh năng lượng thông qua Nghị quyết số 70-NQ/TW và luật hóa những nội dung đã được thực hiện trong thời gian qua theo Nghị quyết 253/2025/QH15.
Thứ hai, giải quyết đồng bộ về phân cấp, phân quyền và các thủ tục hành chính đã triển khai trong thời gian qua.
Thứ ba, tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện các công tác liên quan đến quy hoạch, triển khai quy hoạch và triển khai các dự án điện lực.
Các đại biểu tham dự tại phiên họp
Về phát triển năng lượng tái tạo và điện gió ngoài khơi, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nêu rõ năng lượng tái tạo có ba tính chất rất quan trọng: thứ nhất là không liên tục; thứ hai là chi phí biên cơ bản bằng không; thứ ba là không có dự phòng quay. Do đó, tỷ trọng cũng như tiến độ phát triển năng lượng tái tạo bắt buộc phải đồng bộ với việc hoàn thiện và nâng cấp hệ thống lưới thông minh. Chính vì thế, trong dự thảo luật cũng đã đưa ra các cơ chế cụ thể.
Đối với điện gió ngoài khơi, đây là lĩnh vực rất mới, đòi hỏi nguồn vốn lớn, công nghệ cao và gắn trực tiếp với quốc phòng, an ninh, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến của các đại biểu để hoàn thiện hơn cơ chế này, tuy nhiên, phải phân định rõ ràng giữa điện gió ngoài khơi và điện gió gần bờ, từ đó xây dựng cơ chế phù hợp.
Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng giải trình tại phiên họp
Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung luật Điện lực lần này nhằm giải quyết các yêu cầu về tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư, vận hành hệ thống điện, phân cấp và cải cách các thủ tục gắn với trách nhiệm thực thi, bảo đảm chính sách minh bạch, đồng bộ và kiểm soát được chi phí. Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội tiếp thu các ý kiến của đại biểu Quốc hội, hoàn thiện dự án luật với chất lượng cao nhất để trình Quốc hội xem xét, quyết định./.
