Toàn cảnh Phiên họp
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành thảo luận tại Phiên họp
Làm rõ phạm vi áp dụng cơ chế phối hợp, bảo đảm tính bao quát trong thực tiễn
Tham gia ý kiến về nội dung phối hợp và bảo đảm nguồn lực cho công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, đại biểu Mai Thị Phương Hoa, Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình cho biết, theo quy định tại khoản 1 Điều 3 dự thảo Nghị quyết, tranh chấp đầu tư quốc tế được xác định là tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài với Nhà nước, Chính phủ hoặc cơ quan nhà nước, tổ chức của Việt Nam trong các trường hợp phát sinh từ điều ước quốc tế hoặc từ hợp đồng, thỏa thuận giữa cơ quan nhà nước với nhà đầu tư nước ngoài hoặc tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài chiếm trên 50% vốn điều lệ.
Đại biểu Mai Thị Phương Hoa, Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình phát biểu
Tuy nhiên, đại biểu dẫn báo cáo thẩm tra của Cơ quan có thẩm quyền cho rằng, quy định như dự thảo có thể làm thu hẹp phạm vi áp dụng cơ chế phối hợp. Trên thực tế, vẫn có thể phát sinh tranh chấp giữa cơ quan nhà nước Việt Nam với các tổ chức kinh tế có tỷ lệ vốn nước ngoài dưới 50% hoặc chỉ có một số thành viên hợp danh là người nước ngoài. Dù tỷ lệ vốn không chi phối, các vụ việc này vẫn tiềm ẩn tính chất phức tạp, có nguy cơ gây thiệt hại lớn đến lợi ích quốc gia, tác động đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại và môi trường đầu tư. Từ đó, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế phối hợp liên ngành và chính sách đặc thù để bảo đảm khả năng ứng phó hiệu quả trong các tình huống phát sinh.
Các đại biểu Quốc hội tham dự Phiên thảo luận
Đối với quy định tại khoản 5, Điều 18 về việc loại trừ, miễn giảm trách nhiệm pháp lý đối với người tham gia xây dựng và ban hành Nghị quyết, đại biểu Mai Thị Phương Hoa cho rằng đây là nội dung mới, tương tự quy định tại dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), lần đầu tiên đề cập đến trách nhiệm pháp lý của chủ thể tham gia xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có đại biểu Quốc hội. Đại biểu cũng cho biết thêm, theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, trách nhiệm bồi thường hiện chỉ áp dụng đối với thiệt hại phát sinh trong hoạt động quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án; chưa có quy định đối với hoạt động xây dựng pháp luật. Do đó, đại biểu đề nghị cần cân nhắc kỹ lưỡng nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Cụ thể hóa cơ chế phối hợp, xác định rõ trách nhiệm của chủ thể
Bày tỏ thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh, đây là bước hoàn thiện quan trọng trong khuôn khổ pháp lý của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia và củng cố môi trường đầu tư minh bạch, ổn định.
Đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểu
Để bảo đảm tính khả thi, đại biểu cho rằng các quy định về cơ chế phối hợp tại Điều 6 của dự thảo Nghị quyết cần được cụ thể hóa hơn. Theo đó, cần xác định rõ cơ quan đầu mối chủ trì trong tham mưu chính sách, trong đó có thể giao Bộ Tư pháp giữ vai trò trung tâm điều phối nhằm bảo đảm tính thống nhất. Đồng thời, cần quy định rõ quy trình phối hợp liên ngành, đặc biệt trong quá trình đàm phán, ký kết các cam kết quốc tế và xử lý tình huống phát sinh.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về thời hạn xử lý các phản ánh, kiến nghị của nhà đầu tư; xây dựng cơ chế phản hồi minh bạch, có tính ràng buộc trách nhiệm để nâng cao hiệu quả phòng ngừa tranh chấp.
Các đại biểu Quốc hội tham dự Phiên thảo luận
Về trách nhiệm tham mưu xây dựng chính sách và thu hút đầu tư (Điều 7 dự thảo Nghị quyết), đại biểu cho rằng dự thảo chưa xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm chính, có thể dẫn đến khó khăn trong việc xác định trách nhiệm khi phát sinh tranh chấp. Do đó, cần làm rõ vai trò của từng bộ, ngành, nhất là các cơ quan quản lý chuyên ngành và Bộ Tài chính.
Đối với quy định về xác định cơ quan chủ trì giải quyết tranh chấp (Điều 12 dự thảo Nghị quyết), đại biểu cơ bản đồng tình với cách tiếp cận của dự thảo, song cho rằng cần bổ sung các tiêu chí cụ thể theo thứ tự ưu tiên, bao gồm: cơ quan ban hành hoặc đề xuất biện pháp bị khiếu kiện; cơ quan quản lý chuyên ngành; cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài; và chỉ báo cáo Thủ tướng Chính phủ khi không thể xác định theo các tiêu chí này. Cách tiếp cận này sẽ góp phần nâng cao tính linh hoạt và chủ động trong xử lý.
Chuyển từ tư duy phòng thủ sang chủ động bảo vệ lợi ích quốc gia
Đóng góp ý kiến về định hướng tiếp cận khi xây dựng Nghị quyết, đại biểu Trịnh Xuân An, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai cho rằng, cần chuyển từ trạng thái phòng ngừa, phòng thủ sang chủ động ứng phó và bảo vệ lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc.
Đại biểu Trịnh Xuân An, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai phát biểu
Về phạm vi điều chỉnh, đại biểu đề nghị mở rộng theo hướng bao quát cả trường hợp cơ quan nhà nước Việt Nam chủ động khởi kiện hoặc phản tố nhà đầu tư nước ngoài; hỗ trợ bên thứ ba, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước khi đầu tư ra nước ngoài; đồng thời bổ sung cơ chế hậu giải quyết tranh chấp, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn trước và trong vụ việc.
Đối với cơ chế phối hợp quy định tại Chương II và Chương III, đại biểu đề nghị xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan chịu trách nhiệm chính và cơ quan tham gia; đồng thời, Quốc hội chỉ nên quy định các nguyên tắc chung, còn các nội dung cụ thể như trình tự, thủ tục, thành lập đoàn công tác, thuê luật sư nên giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính linh hoạt.
Về chế độ, chính sách, cần rà soát tính hợp lý của các mức chi; đồng thời quy định rõ ràng, cụ thể các nội dung liên quan đến tổ chức bộ máy, nhân lực, ngân sách, việc thành lập trung tâm và thuê luật sư nhằm bảo đảm tính khả thi.
Toàn cảnh Phiên họp
Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, thay mặt Cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng tiếp thu các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu Quốc hội; đồng thời cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết trên cơ sở các ý kiến thảo luận tại hội trường, bảo đảm phù hợp với thực tiễn Việt Nam và thông lệ quốc tế trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu giải trình tại hội trường
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, việc xây dựng cơ chế phối hợp nhằm chuyển đổi căn bản từ tư duy phòng thủ, đối phó sang chủ động phòng ngừa và xử lý hiệu quả các tranh chấp đầu tư quốc tế, qua đó góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và thu hút đầu tư chất lượng cao.
Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ, dự thảo Nghị quyết có nhiều nội dung chuyên ngành, đã được các đại biểu Quốc hội thảo luận kỹ lưỡng tại tổ và hội trường. Đa số ý kiến đánh giá cao sự chủ động, trách nhiệm của cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra trong quá trình chuẩn bị hồ sơ.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên kết luận nội dung Phiên họp
Các đại biểu thống nhất về sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về tăng cường công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, thống nhất để chủ động cảnh báo sớm rủi ro, bảo đảm thực hiện các cam kết quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia, đồng thời củng cố môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và nâng cao uy tín quốc gia.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội tổng hợp đầy đủ ý kiến của đại biểu Quốc hội tại tổ và hội trường gửi Chính phủ và các cơ quan liên quan để nghiên cứu, tiếp thu, giải trình. Đồng thời, đề nghị Chính phủ chỉ đạo Cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra và các cơ quan liên quan, tiếp thu đầy đủ, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối Kỳ họp.
