Báo chí góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh lành mạnh

(Pháp lý) - Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, các khiếm khuyết của cơ chế, chính sách; những bất cập trong điều hành của chính quyền mới bộc lộ. Và bao giờ báo chí cũng là lực lượng tiên phong lên tiếng phản biện để giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn, đòi lại công bằng; đồng thời chỉ rõ những bất cập của cơ chế chính sách để các cơ quan chức năng điều chỉnh và hoàn thiện.

“Lùm xùm” trong xuất khẩu 400.000 tấn gạo, chuyện nhỏ mà không nhỏ

Nhằm bảo đảm an ninh lương thực trong nước giữa tâm bão đại dịch Covid- 19, tháng 4/2020, theo đề xuất của Bộ Công thương, Thủ tướng Chính phủ đồng ý tạm dừng xuất khẩu gạo cho đến hết tháng 5. Nhưng sau đó, xuất phát từ tình hình thực tế, liên Bộ Công thương – Tài chính – Nông nghiệp & Phát triển nông thôn đã thống nhất ý kiến và đề nghị Chính phủ cho mở hạn ngạch xuất khẩu gạo hạn chế và được Thủ tướng chấp thuận cho xuất khẩu 400.000 tấn gạo trong tháng 4.

Báo chí đã kịp thời vào cuộc vụ mở tờ khai xuất khẩu 400.000 tấn gạo lúc nửa đêm, sát cánh cùng doanh nghiệp lên tiếng phản biện, chỉ rõ những bất cập giúp các cơ quan chức năng điều chỉnh chính sách.

Ngày 10/4/2020, Bộ Công thương ban hành Quyết định số 1106 công bố hạn ngạch xuất khẩu trong tháng 4 là 400.000 tấn và 11g trưa hôm sau (11/4), Tổng cục Hải quan nhận được Quyết định này qua thư điện tử. Với hàng trăm doanh nghiệp tham gia xuất khẩu gạo, nhất là các doanh nghiệp đang ùn ứ hàng ngàn tấn tại cảng; đây là một tin vui, là cơ hội để giải phóng hàng tồn.

Nhưng ngay sau đó, hầu hết đều bị sốc bởi vừa đến 6g15 ngày 12/4, cửa đăng ký mở tờ khai xuất khẩu gạo của Tổng cục Hải quan đã đóng, với lý do hạn ngạch 400.000 tấn đã được đăng ký hết. Theo lý giải của cơ quan này, do cổng thông tin đăng ký của Tổng cục được lập trình tự động nên từ lúc 0g ngày 12/4 đã mở và ghi nhận hồ sơ, sau đó kết thúc khi đã tiếp nhận đủ lượng đăng ký.

Từ phản ánh của các doanh nghiệp và nhận thấy có dấu hiệu bất thường, hàng loạt cơ quan báo chí đã vào cuộc. Những nghi vấn dần lộ sáng cần có lời giải đáp. Nhưng tại sao Tổng cục Hải quan không thông báo rộng rãi về thời điểm bắt đầu mở tờ khai đăng ký? Tại sao có nhiều doanh nghiệp chưa có hàng nhưng vẫn mở được tờ khai, thậm chí có một doanh nghiệp mở hàng trăm tờ khai với số lượng đăng ký lên đến 96.000 tấn vẫn được chấp nhận? Trong khi nhiều doanh nghiệp khác đã có sẵn hàng ngàn tấn gạo tại cảng, thậm chí gạo đã xếp lên tàu vẫn không được dự phần trong hạn ngạch? Và tại sao lâu nay Bộ Công Thương vẫn thường phân bố hạn ngạch dựa trên năng lực của các doanh nghiệp nhưng lần này lại để Tổng cục Hải quan cho mở tờ khai đăng ký lúc nửa đêm?

Trước những phản ánh “nóng” của báo chí, ngay sau đó, tại Công văn số 2969, Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng yêu cầu Bộ Công Thương và Bộ Tài Chính có báo cáo giải trình vụ việc trước ngày 18/4. Tiếp đó, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, ngày 29/4/2020, Thanh tra Chính phủ đã công bố Quyết định thanh tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về xuất khẩu gạo trong giai đoạn từ ngày 01/01 đến 31/5/2020.

Trong tâm bão dư luận, trao đổi với báo chí, ông Âu Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Giám sát (Tổng cục Hải quan) thừa nhận việc cho mở tờ khai đăng ký hạn ngạch là một bất cập, thời gian bộ chủ quản thông báo quá ngắn khiến cơ quan Hải quan và các doanh nghiệp đều bị động, nếu thời gian tới còn duy trì cách làm này thì doanh nghiệp sẽ tiếp tục gặp khó khăn.

Như vậy, để xảy ra những “bùng nhùng” trong xuất khẩu 400.000 tấn gạo, “thủ phạm” chính là công tác quản lý, phân bổ hạn ngạch. Và báo chí đã kịp thời vào cuộc, sát cánh cùng doanh nghiệp lên tiếng phản biện, chỉ rõ những bất cập giúp các cơ quan chức năng điều chỉnh chính sách.

Đồng hành cùng doanh nghiệp tháo gỡ rào cản kinh doanh: chặng đường dài lắm gian nan

Bên cạnh những vụ việc có hiệu ứng tức thời từ thông tin báo chí, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập dai dẳng từ cơ chế chính sách kìm hãm sự phát triển của doanh nghiệp, mặc cho cơ quan ngôn luận nhiều lần lên tiếng. Đơn cử như giấy phép “con”, nỗi kinh hoàng của các doanh nghiệp nằm trong nhóm kinh doanh có điều kiện.

Hàng chục năm nay, vấn nạn này đã được đề cập, mổ xẻ qua hàng loạt bài viết công phu trên các báo. Nhiều quy định “nực cười” được chỉ tên, chẳng hạn việc bắt buộc các cơ sở kinh doanh có rác thải là tóc và các sản phẩm làm đẹp phải có giấy phép xử lý rác thải, khiến các cửa hàng uốn, hớt tóc nhỏ và vừa cũng phải cạy cục đi xin giấy phép…

Cho đến ngày 01/7/2016, khi Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư (sửa đổi) có hiệu lực thi hành, các Bộ, ngành mới nhất loạt trình Chính phủ ký ban hành 50 Nghị định quy định đầu tư kinh doanh, trong đó xóa bỏ 3.000 giấy phép con. Nhưng đến năm 2018, theo công bố của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), vẫn còn hơn 5.700 điều kiện kinh doanh gây khó doanh nghiệp, trong đó có gần 3.000 điều kiện tại các văn bản pháp luật ban hành không đúng thẩm quyền. Trong khi từ năm 2014 đến 2018, Chính phủ đã ban hành đến 5 Nghị quyết về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hướng đến mục tiêu là cắt giảm từ 1/3 đến ½ điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực quản lý chuyên ngành.

Nguyên nhân của sự trì trệ này, theo ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế, Phòng Thương mại, Công nghiệp Việt Nam là do căn bệnh “nghiện” quản lý của các bộ, ngành. Cùng với vấn nạn lợi dụng chính sách, cơ chế Xin – Cho để phục vụ lợi ích cục bộ, lợi ích nhóm. Cho nên, các cơ quan ngôn luận mới phải gọi đây là “cuộc chiến loại bỏ giấy phép con”, một định danh hoàn toàn chính xác.

Mới đây, trong Nghị quyết số 68/NQ-CP, Chính phủ đã ra “tối hậu thư”: “Muộn nhất vào đầu tháng 6/2020, các bộ, ngành phải hoàn tất kế hoạch cắt giảm, đơn giản hóa quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh thuộc phạm vi chức năng quản lý của mình”. Tuy nhiên, cản ngại lớn nhất hiện nay theo các chuyên gia pháp lý là việc thực thi. Vì thực tế hiện nay các bộ, ngành vẫn còn xu hướng lựa chọn việc dễ làm, làm nhanh; thay vì việc cần làm, cần gỡ nhanh cho doanh nghiệp.

Góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh lành mạnh

Không chỉ đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc tháo gỡ rào cản sản xuất kinh doanh, báo chí còn đi đầu trong công cuộc phòng, chống gian lận thương mại, góp phần tạo dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Từ nhiều năm trước, các cơ quan ngôn luận từng cảnh báo về thủ đoạn “kim thiền thoát xác”, hàng Trung Quốc đội lốt hàng Việt trước khi vỡ lở vụ việc “Khăn lụa Khải Silk”, tiếp đó là thương hiệu điện tử đình đám Asanzo với “Đỉnh cao công nghệ Nhật Bản” nhưng toàn bộ linh kiện lắp ráp gần 100% là của Trung Quốc.

Báo chí luôn đi đầu trong công cuộc phòng, chống gian lận thương mại, góp phần tạo dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính (ảnh: Họp Báo chuyên đề về công tác phòng, chống gian lận thương mại)

Các chiêu thức gian lận trên làm vẩn đục môi trường kinh doanh, hủy hoại niềm tin của người tiêu dùng đối với hàng Việt, gây tổn hại không nhỏ đến các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Báo chí dày công điều tra, thu thập chứng cứ, phân tích rạch ròi những lỗ hổng trong hệ thống pháp luật; các cơ quan chức năng vào cuộc tìm cách xử lý. Nhưng qua thời gian, tình trạng này vẫn chưa có dấu hiệu giảm bớt.

Cho đến tháng 10/2019, khi “núi” nhôm khổng lồ trị giá 4,3 tỷ USD của Công ty TNHH Nhôm Toàn Cầu có trụ sở tại Bà Rịa-Vũng Tàu bị cơ quan chức năng phát hiện là nhôm Trung Quốc đội lốt hàng Việt xuất sang Mỹ thì dư luận thật sự rúng động. Từ đó, chủ nhân của Công ty này mới phát lộ chân tướng là một tỷ phú người Trung Quốc. Thực tế, từ cuối năm 2016, tờ báo Mỹ The Wall Street Journal đã có loạt bài điều tra về nguồn gốc và đường đi bất minh của số nhôm này.

Ngay sau khi phát hiện, Tổng cục Hải quan Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với Hải quan Hoa Kỳ để làm rõ mọi vấn đề liên quan. Đồng thời, Bộ An ninh nội địa Hoa Kỳ cũng cử đặc vụ sang Việt Nam phối hợp với Bộ Công an điều tra vụ việc. Quan điểm chung nhất của cơ quan hữu trách hai nước là ngăn chặn triệt để hàng hóa gian lận xuất xứ từ Việt Nam xuất sang Hoa Kỳ, biến Việt Nam thành điểm trung chuyển hàng hóa giả mạo xuất xứ. Nếu không, Việt Nam có thể bị áp thuế chống phá giá và các doanh nghiệp Việt làm ăn chân chính sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Đầu tư công, một lĩnh vực trọng yếu của quốc gia cũng được báo chí cực kỳ quan tâm, đặc biệt với những trường hợp chỉ định thầu. Những dự án “đổi đất lấy hạ tầng”, đầu tư làm đường theo hình thức BOT, BT; lách luật để chỉ định thầu, thực chất là thông thầu giữa chủ đầu tư với nhà thầu yếu kém, loại bỏ doanh nghiệp có năng lực; được báo chí nỗ lực phanh phui, chỉ rõ những chiêu trò hắc ám. Như chia nhỏ gói thầu để áp dụng chỉ định thầu; tổng hợp các nội dung công việc khác nhau vào một gói thầu để định hướng tới một nhà thầu nhất định; dùng thủ đoạn để hạn chế hồ sơ dự thầu, thông thầu “quân xanh, quân đỏ”…Mới đây, qua kiểm toán 9 dự án giao thông theo hình thức BOT và 29 dự án BT trong năm 2019, Kiểm toán Nhà nước đã phát hiện hàng loạt sai phạm nghiêm trọng và kiến nghị xử lý hơn 6.000 tỷ đồng.

Tình trạng này cũng tồn tại ở một bộ, ngành khác, đơn cử như y tế. Gần đây, dư luận chưa kịp nguôi ngoai vụ trọng án nhức nhối tại Công ty Cổ phần VN Pharma, đơn vị nhập bán thuốc ung thư giả nhưng lại trúng thầu cung cấp thuốc cho hàng loạt bệnh viện lớn; thì lại tiếp tục “nóng” với những sai phạm xảy ra tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội trong việc mua máy xét nghiệm COVID 19. Liên quan đến vụ án, đã có 7 bị can bị khởi tố về tội “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng”.

Báo chí đã tập trung mổ sẻ, phân tích những lỗ hổng pháp lý trong đấu thầu thuốc và thiết bị vật tư y tế. Qua đó, nổi lên một bất cập khó tin. Đó là thiết bị y tế thuộc mặt hàng chuyên dụng nhưng cơ quan quản lý lại không thực hiện vai trò quản lý thị trường, dẫn đến doanh nghiệp muốn bán giá bao nhiêu thì bán. Từ đó có thể xảy ra tình trạng các doanh nghiệp bắt tay với nhau để nâng giá bán sản phẩm ngay từ khâu báo giá cho các sở y tế. Và hình thức chỉ định thầu đã tạo điều kiện cho các đối tượng thực hiện hành vi phạm tội.

Kết mở

Sáng 9/5/2020, tại Hội nghị trực tuyến với doanh nghiệp mang chủ đề: “Cùng nỗ lực vượt thách thức, đón thời cơ phục hồi nền kinh tế” do Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chủ trì, ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã nói: “Khi tôi hỏi nhiều doanh nhân trong lúc khó khăn nhất của đại dịch xem họ cần gì; họ đã thẳng thắn và chân tình chia sẻ. Biết Nhà nước khó khăn, doanh nghiệp không xin tiền, chỉ xin cơ chế”. Một mong muốn đơn giản nhưng chính đáng, nói lên tâm thế tự lực tự cường của giới doanh nghiệp, đồng thời cho thấy vẫn còn nhiều điểm nghẽn cơ chế trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Chính vì thế, báo chí đã và sẽ tiếp tục là người bạn đồng hành với doanh nghiệp, cùng cất lên tiếng nói để các cơ quan chức năng thấu hiểu, dần hoàn thiện chính sách pháp luật kinh tế. Như khẳng định của ông Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam tại “Diễn đàn Doanh nghiệp và Báo chí năm 2019”: “Báo chí góp phần quan trọng tạo dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, trở thành cầu nối giữa Nhà nước và doanh nghiệp, giữa doanh nghiệp với cộng đồng dân cư”.

Và lời đáp từ đầy xúc động của ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI: “Báo chí đã đi sâu vào đời sống doanh nghiệp, doanh nhân. Với chúng tôi, báo chí là ân nhân, chúng tôi cám ơn nhà báo thấu hiểu, sẻ chia, đồng hành cùng doanh nghiệp và doanh nhân”.

Đó là những ghi nhận đầy trân quý, khẳng định mối quan hệ bền chặt, tất yếu giữa báo chí và doanh nghiệp giữa một thế giới phẳng, đầy biến động, thách thức. Là mối quan hệ tương hỗ, không thể thiếu trong một xã hội đang trên đà tăng tốc phát triển./.

DUY THÁI

Bạn đọc đặt tạp chí Pháp lý dài hạn vui lòng để lại thông tin