Buổi làm việc giữa Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và VCCI. (Nguồn: HANOISME)
Cuộc họp tập trung lắng nghe các báo cáo toàn diện về tình hình doanh nghiệp; trao đổi, cung cấp thông tin thực tiễn về những điểm nghẽn, bất cập trong hệ thống pháp luật kinh doanh; đồng thời thảo luận định hướng phối hợp giữa Quốc hội, VCCI và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.
Buổi làm việc có sự tham dự của các đại biểu cấp cao đại diện cho cơ quan lập pháp, cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp. Về phía Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, có đồng chí Phan Văn Mãi, Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội. Về phía Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) có đồng chí Hồ Sỹ Hùng, Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch VCCI; ông Đậu Anh Tuấn, Ủy viên Ban Thường trực, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI.
Về phía Bộ Tài chính, có sự hiện diện của đồng chí Nguyễn Đức Tâm, Thứ trưởng Bộ Tài chính; bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính.
Tại buổi làm việc, VCCI đã tổng hợp và báo cáo bốn nhóm nội dung trọng tâm bao gồm: tình hình doanh nghiệp tư nhân 6 tháng đầu năm 2026, những điểm nghẽn thể chế nổi bật cần tháo gỡ, các góp ý cụ thể đối với Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) và đề xuất chương trình hợp tác giữa VCCI và Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội trong thời gian tới.
Doanh nghiệp tư nhân đối mặt với "sức ép kép"
Thay mặt VCCI trình bày báo cáo tóm tắt, ông Đậu Anh Tuấn, Ủy viên Ban Thường trực, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế nhận định, khu vực kinh tế tư nhân đang phải đối mặt với sức ép kép từ các hạn chế cấu trúc nội tại và cú sốc từ tình hình bên ngoài.
Về mặt cấu trúc, dù số lượng tăng nhanh nhưng khối tư nhân vẫn mang đặc trưng "đông nhưng nhỏ", hiệu quả sinh lời thấp, thiếu tài sản bảo đảm để vay vốn và năng lực đổi mới công nghệ còn hạn chế. Khó khăn lớn nhất hiện nay đã dịch chuyển mạnh sang thị trường đầu ra khi có tới 60,2% doanh nghiệp chật vật tìm kiếm khách hàng, khiến tâm lý phòng thủ chiếm ưu thế.
Khối hộ kinh doanh cũng suy yếu sức chống chịu do gánh nặng pháp lý từ lộ trình bãi bỏ thuế khoán đầu năm 2026, khiến tiến trình chuyển đổi lên doanh nghiệp diễn ra chậm. Thêm vào đó, từ đầu tháng 3/2026, xung đột Trung Đông bùng phát đã tạo nên cú sốc lớn làm tăng phi mã chi phí logistics, giá xăng dầu, nguyên vật liệu và gây sụt giảm nghiêm trọng đơn hàng xuất khẩu.
Giá xăng dầu tăng do cú sốc từ Trung Đông đè nặng lên chi phí sản xuất. (Nguồn: Dân Trí)
Nhận diện những điểm nghẽn thể chế
Cũng theo Ông Đậu Anh Tuấn, một bức tranh hệ thống về các điểm nghẽn thể chế nghiêm trọng đã được nhận diện, phản ánh những hạn chế về năng lực thực thi và phối hợp điều hành của bộ máy chính quyền địa phương. Dù Quốc hội và Chính phủ đã nỗ lực sửa đổi đồng loạt các đạo luật cốt lõi như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, các dự án vẫn tắc nghẽn ngay từ đầu do quy hoạch chậm trễ và mâu thuẫn.
Khâu giải phóng mặt bằng phát sinh nhiều xung đột, trong khi nút thắt phê duyệt giá đất cụ thể và sự thiếu nhất quán trong truy thu tiền sử dụng đất là những vướng mắc đặc biệt nghiêm trọng. Đầu năm 2026, có tới 51,4% phản ánh của doanh nghiệp liên quan đến các quy định chưa rõ ràng, không khả thi hoặc chồng chéo thẩm quyền.
Trước thực trạng đó, VCCI kiến nghị năm định hướng cải cách lớn. Đó là đặt trọng tâm vào chất lượng thay vì "đếm số" cải cách, bổ sung các chỉ số phản ánh trải nghiệm thực tế và cơ chế đánh giá độc lập; chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trên nền dữ liệu số; tăng tính thống nhất và khả năng dự báo của môi trường chính sách; làm thực chất cơ chế tham vấn, coi doanh nghiệp là đối tác chính sách và tập trung chỉnh đốn khâu thực thi từ Trung ương đến địa phương, đặc biệt ở bộ phận một cửa, kèm theo cơ chế phản ánh, giám sát và xử lý vi phạm minh bạch.
Bộ phận một cửa. (Ảnh: Phan Trang)
Kiến nghị từ thực tiễn doanh nghiệp
Tiếp nối chương trình, sau khi đại diện Bộ Tài chính trình bày nội dung Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), buổi làm việc đã dành nhiều thời gian thảo luận sâu về đạo luật này.
VCCI ghi nhận Dự thảo phiên bản ngày 1/6/2026 đã có nhiều bước tiến quan trọng. Điển hình là việc thể chế hóa nguyên tắc phân bổ ngân sách theo kết quả đầu ra, hỗ trợ qua Phiếu (Voucher) tại Điều 5 và Điều 6; cho phép cấp tín dụng dựa trên dòng tiền, chuỗi giá trị, tài sản vô hình tại Điều 8; bổ sung cơ chế "hướng dẫn trước, xử phạt sau" khi chuyển đổi từ hộ kinh doanh tại Điều 20 và cộng điểm cho nhà thầu sử dụng thầu phụ là doanh nghiệp SME tại Điều 33. Trên nền tảng đó, VCCI đã tập trung kiến nghị nhiều nội dung cốt lõi xuất phát từ thực tiễn.
VCCI đã tập trung kiến nghị nhiều nội dung cốt lõi cho Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi). (Nguồn: HRChannels)
Về tiêu chí phân loại, VCCI đề nghị nâng ngưỡng doanh thu lên tới 1.000 tỷ đồng đối với một số ngành đặc thù như điện tử và bổ sung cơ chế chuyển tiếp ba năm cho doanh nghiệp vừa vượt ngưỡng.
Về ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, đề nghị mở rộng đối tượng hưởng thuế suất ưu đãi cho cả doanh nghiệp vừa thuộc lĩnh vực sản xuất, công nghiệp hỗ trợ, đồng thời bổ sung ưu đãi đối với hoạt động đầu tư mở rộng, đổi mới máy móc công nghệ.
Đối với các nguồn lực hỗ trợ trực tiếp, VCCI đề xuất giao Chính phủ ban hành khung định giá tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ để tiếp cận tín dụng và định lượng mức cấp bù lãi suất tối thiểu 2%/năm. Về mặt bằng sản xuất, đề nghị khấu trừ trực tiếp vào tiền thuê đất thay cho hoàn trả qua chủ hạ tầng, nâng mức giảm tiền thuê đất lên 30% trong bảy năm.
Về chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, VCCI đề xuất định lượng mức hỗ trợ tối thiểu 50% chi phí công nghệ (ERP, AI, IoT...); nâng hỗ trợ lãi suất lên 3%/năm cho dự án xanh và tính 150% chi phí tư vấn, chứng nhận ESG vào chi phí được trừ nhằm giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản carbon và tuân thủ cơ chế CBAM của EU.
Đặc biệt, VCCI nhấn mạnh việc đơn giản hóa thủ tục và điều kiện loại trừ hỗ trợ. Theo đó, cần mở rộng chế độ kế toán đơn giản, liên thông dữ liệu và chỉ loại trừ hỗ trợ khi đã có bản án có hiệu lực để bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội, không hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự theo Nghị quyết 68-NQ/TW.
VCCI cũng đề nghị nâng cơ chế "hướng dẫn trước, xử phạt sau" thành nguyên tắc chung cho toàn bộ doanh nghiệp SME, đồng thời bổ sung cơ chế giám sát, công khai và chế tài đối với tỷ lệ tối thiểu 20% dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong mua sắm công.
Bao trùm, VCCI trân trọng đề nghị Ban soạn thảo định lượng cụ thể các mức hỗ trợ về tỷ lệ, trần và thời hạn ngay trong Luật hoặc nghị định hướng dẫn, hạn chế tối đa quy định mang tính nguyên tắc khó thực thi.
Thúc đẩy hợp tác chiến lược
Nhằm bảo đảm tiếng nói từ thực tiễn kinh doanh được phản ánh kịp thời và hệ thống vào quá trình lập pháp, VCCI đã trân trọng đề xuất với Ủy ban Kinh tế và Tài chính một chương trình hợp tác chiến lược gồm 7 nội dung trọng tâm.
Thứ nhất, thiết lập kênh chính thức để Ủy ban tiếp nhận các kết quả điều tra, khảo sát, nghiên cứu do VCCI thực hiện, qua đó cung cấp cơ sở thực chứng phục vụ công tác xây dựng và thẩm tra chính sách.
Thứ hai, tăng cường tham vấn cộng đồng doanh nghiệp thông qua VCCI đối với các đạo luật về kinh tế, doanh nghiệp, đặc biệt thiết lập cơ chế tham vấn riêng về các đạo luật thuế và tài chính, thực hiện sau các vòng tham vấn chính thức để bảo đảm tính khách quan, toàn diện.
Thứ ba, về dài hạn, đề nghị Ủy ban ủng hộ việc quy định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật yêu cầu bắt buộc tham vấn VCCI đối với các đạo luật về kinh tế, nhằm khắc phục tình trạng chỉ lấy ý kiến một số nhóm được hưởng lợi hoặc ít chịu tác động.
Thứ tư, đề nghị Quốc hội xây dựng cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng cho VCCI kèm nguồn kinh phí để thực hiện đánh giá tác động dự án luật, tổ chức tham vấn rộng rãi và truyền thông dự thảo chính sách, do hiện nay VCCI chưa có nguồn ngân sách dành riêng cho khối lượng công việc lớn này.
Thứ năm, VCCI giữ vai trò đầu mối cung cấp thông tin từ doanh nghiệp và cử đại diện tham gia các đoàn công tác, đoàn giám sát của Ủy ban.
Thứ sáu, phối hợp tổ chức hội thảo, diễn đàn và các cuộc làm việc giữa cơ quan lập pháp với cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Thứ bảy, đồng chủ trì, thực hiện và công bố một số nghiên cứu chung, tiêu biểu như Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh thường niên, nhằm tạo tiếng nói chung có uy tín và công cụ phân tích chính sách hữu ích cho cả hai bên.
VCCI tin tưởng, sự phối hợp chặt chẽ giữa hai cơ quan sẽ góp phần tháo gỡ kịp thời những điểm nghẽn thể chế, hiện thực hóa mục tiêu phát triển khu vực kinh tế tư nhân – động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
