(Pháp Lý) - Tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII, Báo cáo thẩm tra các báo cáo về công tác của Chánh án TANDTC, Viện trưởng VKSNDTC; công tác phòng ngừa, chống tội phạm và vi phạm pháp luật và công tác thi hành án năm 2020 đã cho thấy bức tranh tổng thể lĩnh vực tư pháp, nhiều vấn đề đáng quan tâm.
Phát hiện 22.105 vụ phạm tội và vi phạm pháp luật về trật tự quản lý kinh tế
Về công tác phòng ngừa vi phạm pháp luật và tội phạm, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cho biết, Ủy ban Tư pháp cơ bản đồng tình với những nhận định, đánh giá của Chính phủ về công tác phòng ngừa vi phạm pháp luật và tội phạm; đồng thời nhấn mạnh mặc dù tình hình chung vi phạm pháp luật và tội phạm về trật tự xã hội giảm nhưng một số loại tội phạm nghiêm trọng lại gia tăng, như: hiếp dâm tăng 13,51% (trong đó hiếp dâm trẻ em tăng 30,38%); gây rối trật tự công cộng tăng 53,51%; chống lại lực lượng Công an đang thi hành nhiệm vụ tăng 260%.
Về công tác phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật và tội phạm, Ủy ban Tư pháp nhận thấy, năm 2020, công tác phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật và tội phạm đã đạt được nhiều kết quả tích cực, đạt nhiều chỉ tiêu yêu cầu của Quốc hội. Tuy nhiên, kết quả phát hiện vi phạm pháp luật và tội phạm trên một số lĩnh vực vẫn chưa tương xứng với tình hình trên thực tế, nhất là vi phạm pháp luật và tội phạm về lĩnh vực tài nguyên môi trường, hàng giả, buôn lậu, gian lận thương mại; tội phạm, vi phạm pháp luật về chức vụ, tham nhũng.
Về công tác điều tra xử lý tội phạm, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp cho hay, năm 2020, công tác điều tra, xử lý tội phạm tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực, chất lượng công tác điều tra đã được nâng lên rõ rệt, một số chỉ tiêu vượt yêu cầu của Quốc hội như: tỷ lệ khám phá tội phạm xâm phạm trật tự xã hội vượt hơn 10%, án đặc biệt nghiêm trọng vượt hơn 6%. Tuy nhiên, tỷ lệ giải quyết tin báo, tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố chưa đạt yêu cầu của Quốc hội. Việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam còn nhiều vi phạm.
Trước đó, Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm trình bày báo cáo cho biết đã có 40.026 vụ phạm pháp về trật tự xã hội được điều tra, làm rõ, đạt tỷ lệ 85,69% (trong đó án rất nghiêm trọng đạt 88,55%, án đặc biệt nghiêm trọng đạt 96,92%); khởi tố 44.425 vụ (tăng 5,55%). Các vụ án nổi cộm, gây bức xúc dư luận đều được điều tra làm rõ; các vụ xâm hại trẻ em, các vụ việc do người chưa thành niên gây ra được điều tra, xử lý quyết liệt hơn. Trong 9 tháng đầu năm đã xử lý hình sự 915 vụ/986 đối tượng, xử lý hành chính 78 vụ, 85 đối tượng xâm hại trẻ em; 2.153 vụ/3.382 đối tượng là người chưa thành niên phạm tội và vi phạm pháp luật. Đã phát hiện 64 vụ, liên quan đến 107 đối tượng mua bán người (giảm 22,86% số vụ, tăng 0,93% số đối tượng); tổ chức tiếp nhận, giải cứu 185 nạn nhân bị mua bán trở về.
Triệt phá 3.070 băng, nhóm tội phạm hình sự các loại , trong đó đã trấn áp mạnh tội phạm liên quan đến hoạt động “tín dụng đen” tạo được chuyển biến tích cực. Trong 9 tháng đầu năm đã khởi tố 513 vụ, 815 bị can về các tội danh liên quan đến hoạt động “tín dụng đen”, bảo kê, đòi nợ thuê; trong đó đã khởi tố 243 vụ, 528 bị can về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự. Đồng thời, qua phòng ngừa, đấu tranh đã góp phần làm giảm số vụ phạm pháp hình sự; trong đó nhiều loại tội phạm được kéo giảm.
Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm báo cáo cho biết đã có 40.026 vụ phạm pháp về trật tự xã hội được điều tra, làm rõ, đạt tỷ lệ 85,69% (trong đó án rất nghiêm trọng đạt 88,55%, án đặc biệt nghiêm trọng đạt 96,92%); khởi tố 44.425 vụ (tăng 5,55%). Các vụ án nổi cộm, gây bức xúc dư luận đều được điều tra làm rõ; các vụ xâm hại trẻ em, các vụ việc do người chưa thành niên gây ra được điều tra, xử lý quyết liệt hơn. Trong 9 tháng đầu năm đã xử lý hình sự 915 vụ/986 đối tượng, xử lý hành chính 78 vụ, 85 đối tượng xâm hại trẻ em; 2.153 vụ/3.382 đối tượng là người chưa thành niên phạm tội và vi phạm pháp luật. Đã phát hiện 64 vụ, liên quan đến 107 đối tượng mua bán người (giảm 22,86% số vụ, tăng 0,93% số đối tượng); tổ chức tiếp nhận, giải cứu 185 nạn nhân bị mua bán trở về.
Tình hình tội phạm về trật tự xã hội còn diễn biến phức tạp. Toàn quốc xảy ra 46.710 vụ phạm pháp về trật tự xã hội, giảm 2,76%, làm 1.203 người chết (giảm 1,23%), 10.138 người bị thương (giảm 9,64%). Đáng lưu ý, tội phạm giết người tiếp tục có xu hướng gia tăng; đặc biệt, số vụ giết người thân tăng mạnh với tính chất, mức độ nguy hiểm, hậu quả nghiêm trọng hơn. Số vụ giết người, cướp tài sản tuy giảm song hành vi manh động, liều lĩnh, gây tâm lý lo lắng, bất an trong nhân dân.
Về tình hình, kết quả công tác phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm cho biết, các lực lượng chức năng phát hiện 22.105 vụ phạm tội và vi phạm pháp luật về trật tự quản lý kinh tế, trong đó khởi tố 2.254 vụ án với 3.631 bị can; xử lý hành chính 20.012 vụ với số tiền trên 140 tỷ đồng. Phát hiện 313 vụ phạm tội, vi phạm pháp luật về tham nhũng và các vi phạm khác về chức vụ, trong đó, khởi tố 290 vụ, 616 bị can phạm tội về tham nhũng; 26 vụ, 178 bị can phạm tội về chức vụ.
Yêu cầu hủy bỏ 164 quyết định trái pháp luật của Cơ quan điều tra
Về công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát các hoạt động tư pháp trong lĩnh vực hình sự, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga nêu rõ, năm qua, công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân các cấp tiếp tục được tăng cường và đạt nhiều kết quả tích cực.
Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã kịp thời phát hiện, yêu cầu hủy bỏ 164 quyết định trái pháp luật của Cơ quan điều tra và ban hành 1.315 kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm; số kiến nghị được chấp nhận, thực hiện đạt tỷ lệ 99,5%, vượt 19,5% so với chỉ tiêu yêu cầu của Quốc hội. Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã chỉ đạo toàn ngành thực hiện nghiêm túc nhiều kiến nghị của Uỷ ban Tư pháp được nêu trong báo cáo thẩm tra các năm trước.
Trong công tác kiểm sát xét xử: số bị can bị Viện kiểm sát truy tố mà Tòa án cấp sơ thẩm tuyên không phạm tội giảm so với cùng kỳ năm 2019. Tỷ lệ kháng nghị phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm được Tòa án chấp nhận đều vượt chỉ tiêu yêu cầu của Quốc hội. Công tác giải quyết án tham nhũng, kinh tế được chỉ đạo quyết liệt, tỷ lệ thu hồi tài sản trong các vụ án về tham nhũng, kinh tế tăng 5,2%.
Công tác điều tra của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao cơ bản bảo đảm tuân thủ đúng pháp luật, số vụ án được phát hiện, khởi tố, điều tra đều tăng lên, trong đó có nhiều vụ án tham nhũng và xâm phạm hoạt động tư pháp được dư luận quan tâm. Tỷ lệ thu hồi tài sản do phạm tội tham nhũng mà có tăng 11,9%.
Tuy nhiên, tỷ lệ giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm giảm 13,3%, chưa đạt chỉ tiêu theo yêu cầu của Quốc hội. Đáng lưu ý, tỷ lệ giải quyết án rất nghiêm trọng, án đặc biệt nghiêm trọng là 63%, chưa đạt chỉ tiêu Quốc hội giao là trên 90%.
Về công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ, việc dân sự, vụ án hành chính: Số vụ, việc dân sự, kinh doanh thương mại, lao động được kiểm sát tăng; tỷ lệ kháng nghị phúc thẩm được Tòa án chấp nhận vượt 13,6% so với chỉ tiêu yêu cầu của Quốc hội. Tuy nhiên, công tác kiểm sát việc xét xử các vụ án hành chính còn hạn chế, một số chỉ tiêu giảm mạnh và chưa đạt yêu cầu của Quốc hội. Số lượng kháng nghị phúc thẩm giảm 22,8%; tỷ lệ kháng nghị phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm được Tòa án chấp nhận đều giảm mạnh so với năm 2019 và chưa đạt chỉ tiêu theo yêu cầu của Quốc hội.
Về công tác kiểm sát thi hành án, Ủy ban Tư pháp đề nghị cần lưu ý, một số Viện kiểm sát nhân dân chưa kịp thời phát hiện vi phạm trong quản lý người bị tạm giữ, tạm giam dẫn đến tình trạng người bị tạm giữ, tạm giam trốn, tự sát, phạm tội mới cao hơn năm trước; công tác kiểm sát án có điều kiện thi hành án và án chưa có điều kiện thi hành án hành chính, dân sự trong một số trường hợp chưa chặt chẽ.
Giải trình trước Quốc hội, Viện trưởng VKSNDTC Lê Minh Trí phân tích, các con số thống kê có những lúc nói lên tất cả, nhưng có những con số không nói lên gì mà phải suy ngẫm con tính hai mặt của nó. Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao dẫn chứng đối với tội phạm ma túy, chống người thi hành công vụ hay tội phạm tham nhũng, xâm hại trẻ em. Trong đó, đối với tội phạm ma túy nếu không phát hiện triệt để và nếu xử lý không nghiêm thì nó là tội phạm ẩn. Và nếu quyết tâm làm thì số vụ việc, vụ án sẽ tăng. Các vụ án ma túy vừa qua có hai loại. Một loại là ma túy từ nước ngoài nhập về. Việt Nam là địa bàn trung chuyển để đi nước khác thì có nhiều tấn, nhiều tạ. Hai là trong nước ổn định thì tỷ lệ nghiện vẫn kiểm soát được. Ngoài ra, cũng cần suy nghĩ về việc xử lý vi phạm hành chính đối với đối tượng nghiện. Bởi các địa phương quản lý rất khó khăn, hiệu lực kém sẽ phát sinh nhiều vấn đề nhưng Bộ Y tế coi đó là người bệnh chứ không phải là người có nguy cơ trở thành tội phạm nguy hiểm. Chính vì, cách xử sự về mặt hành chính không hiệu quả, dẫn đến kiểm soát người nghiện khi lên cơn rồi thì thực hiện hành vi phạm tội rất nguy hiểm và rất nhanh. Do đó đặt ra vấn đề có thêm chế tài nghiêm khắc hơn đối với người nghiện.
Đối với tội phạm tham nhũng, Viện trưởng Lê Minh Trí chia sẻ, thời gian qua công tác phòng, chống tham nhũng thực hiện tốt tạo được lòng tin của nhân dân và nhận được sự đồng tình, ủng hộ. Đây là quyết tâm chính trị và do đây là tội phạm ẩn nên khi làm nhiều thì sẽ xuất hiện nhiều vụ án, nếu không làm hoặc làm không tới thì số liệu sẽ ít đi. Do đó Viện trưởng đề nghị nhìn nhận lại số liệu, đánh giá công tác chống tham nhũng, từ đó có giải pháp làm cho tham nhũng giảm đi và có tính răn đe tốt hơn.
Xét xử các loại án đạt nhiều kết quả tích cực
Về Báo cáo của Chánh án TANDTC về công tác của ngành Tòa án, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cho biết, Ủy ban Tư pháp cơ bản tán thành với đánh giá của Tòa án nhân dân tối cao về những kết quả đạt được và nhận thấy, năm 2020, công tác giải quyết, xét xử các loại án đạt nhiều kết quả tích cực, nhiều chỉ tiêu công tác tăng so với năm 2019.
Trong công tác giải quyết các vụ án hình sự, tỷ lệ giải quyết án đạt 97,8%, vượt 9,8% so với chỉ tiêu yêu cầu của Quốc hội; chưa phát hiện trường hợp nào kết án oan người vô tội; hình phạt mà Tòa án áp dụng cơ bản bảo đảm nghiêm minh, đúng pháp luật. Tỷ lệ các bản án, quyết định bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan đạt chỉ tiêu theo yêu cầu của Quốc hội.
Trong công tác giải quyết các vụ, việc dân sự, tỷ lệ giải quyết vượt 11,02% so với chỉ tiêu yêu cầu của Quốc hội, đặc biệt, tỷ lệ giải quyết việc dân sự vượt 19%, tỷ lệ giải quyết vụ việc lao động vượt 15,2%. Tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan đạt chỉ tiêu theo yêu cầu Nghị quyết của Quốc hội; giảm 56,4% các bản án, quyết định tuyên không rõ, khó thi hành.
Trong công tác giải quyết án hành chính, số lượng các vụ án đã giải quyết vượt 8,8% so với chỉ tiêu yêu cầu của Quốc hội; không có vụ án nào để quá thời hạn luật định do nguyên nhân chủ quan; đã ra quyết định buộc thi hành án đối với 124 trường hợp (trong khi, từ năm 2014 đến 2017, các Tòa án nhân dân chỉ ra quyết định buộc thi hành án đối với 22 trường hợp).
Tuy nhiên, các Tòa án nhân dân vẫn còn nhiều vi phạm dẫn tới Viện kiểm sát nhân dân phải ban hành 657 kiến nghị yêu cầu khắc phục trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự; 1.628 kiến nghị trong quá trình giải quyết các vụ việc dân sự, hành chính; 81 kiến nghị trong quá trình giải quyết án hành chính. Đáng lưu ý, một số trường hợp sau khi tuyên án, đương sự phản ứng bức xúc với kết quả xét xử và dư luận xã hội chưa đồng tình. Tỷ lệ bản án, quyết định hành chính bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan chưa đạt chỉ tiêu theo yêu cầu của Quốc hội.
Về thụ lý, xét xử các tội phạm tham nhũng, các Tòa án đã thụ lý theo thủ tục sơ thẩm đối với 436 vụ với 1.175 bị cáo; đã xét xử 269 vụ với 645 bị cáo (so với năm 2019, thụ lý giảm 37 vụ và tăng 23 bị cáo, xét xử giảm 10 vụ và tăng 31 bị cáo).
Trong số 645 bị cáo phạm tội tham nhũng đã xét xử, các Tòa án cấp sơ thẩm tuyên phạt tù chung thân và tử hình đối với 8 bị cáo; xử phạt tù từ trên 15 năm đến 20 năm đối với 44 bị cáo; tù từ trên 7 năm đến 15 năm đối với 86 bị cáo; tù từ 3 năm đến 7 năm đối với 131 bị cáo; tù từ 3 năm trở xuống đối với 363 bị cáo, còn lại là các hình phạt khác. Đã phát hiện và xử lý nghiêm các vụ án kinh tế, tham nhũng, trong đó có nhiều vụ án được dư luận xã hội rất quan tâm.
Liên quan đến băng nhóm xã hội đen, các Tòa án đã thụ lý theo thủ tục sơ thẩm 89 vụ với 554 bị cáo; đã giải quyết, xét xử 83 vụ với 521 bị cáo. Trong số 465 bị cáo phạm các tội liên quan đến băng nhóm xã hội đen đã xét xử, các Tòa án đã tuyên phạt tù có thời hạn đối với 434 bị cáo (trong đó, tù từ 15 năm đến 20 năm đối với 6 bị cáo, tù từ 7 năm đến 15 năm đối với 49 bị cáo), còn lại là các hình phạt khác.
Chánh án TANDTC nhận định, các băng nhóm xã hội đen hoạt động với phương thức tinh vi, thủ đoạn xảo quyệt, có tổ chức, núp bóng doanh nghiệp để phạm tội, nhất là liên quan lĩnh vực cho vay tài chính, hoạt động tín dụng đen, kéo theo tình trạng siết nợ, đòi nợ thuê, cưỡng đoạt tài sản; lợi dụng công nghệ cao để lừa đảo chiếm đoạt tài sản gây mất trật tự an toàn xã hội.
Tỷ lệ thi hành án hành chính còn thấp
Ủy ban Tư pháp cơ bản tán thành với đánh giá của Chính phủ về kết quả đạt được trong công tác thi hành án dân sự, thi hành án hành chính năm 2020. Kết quả thi hành xong về tiền tăng cả về giá trị và tỷ lệ thi hành. Các vụ án trọng điểm, các vụ việc liên quan đến tín dụng, ngân hàng thi hành xong tăng 5,12% về việc và tăng 42,1% về tiền so với năm 2019. Công tác kiểm tra, theo dõi thi hành án hành chính tiếp tục được quan tâm, triển khai thực hiện.
Tuy nhiên, tỷ lệ thi hành xong về việc trong tổng số án dân sự có điều kiện thi hành giảm so với năm 2019; vẫn tiếp tục xảy ra các vi phạm trong xác minh, phân loại điều kiện thi hành án; quản lý, xử lý tiền, tài sản thi hành án…
Trong công tác thi hành án hành chính: tỷ lệ thi hành án đạt thấp (43,73%), số vụ án hành chính tồn đọng chưa thi hành xong có xu hướng ngày càng tăng. Đáng lưu ý phần lớn các bản án hành chính chậm được thi hành thì người phải thi hành án lại là Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân.
Về công tác thi hành án hình sự, Ủy ban Tư pháp ghi nhận và đánh giá cao những kết quả đã đạt được trong công tác thi hành án hình sự, nhất là trong điều kiện dịch bệnh và số người bị kết án phạt tù, số người chấp hành án tại các cơ sở giam giữ cũng như số người bị kết án tử hình tăng mạnh. Các trại giam không để xảy ra tình trạng phạm nhân tập trung gây rối, chống đối tập thể; tỷ lệ phạm nhân được xếp loại cải tạo khá tăng lên. Việc tổ chức thi hành án tử hình và giải quyết cho thân nhân người bị thi hành án nhận tử thi, tro cốt về cơ bản bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội.
Về vấn đề này Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình giải trình trước Quốc hội cho biết, Về công tác thi hành án, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình cho biết, trong thi hành án dân sự, do nhiều điều kiện nên tài sản để thu hồi thi hành án gặp nhiều khó khăn.
Về thi hành án hình sự, trong quá trình thi hành án với tài sản kê biên cũng như việc xác minh tài sản sẽ làm điều kiện thuận lợi để công tác thi hành án tốt hơn. Với sự nỗ lực thì công tác thi hành án về hình sự đối với tài sản thu hồi đã đạt được nhiều kết quả tiến bộ. Đặc biệt, công tác thi hành án đối với tội phạm tham nhũng trong 2 năm gần đây tỷ lệ thu hồi án tài sản do phạm tội mà có cao hơn rất nhiều so với giai đoạn trước , nhờ có sự chỉ đạo quyết liệt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước .
Về những tồn tại, hạn chế trong thi hành án hành chính, Phó Thủ tướng cho biết, đây là một vấn đề xã hội hết sức quan tâm, liên quan đến thể chế pháp luật, liên quan đến quyết tâm thực hiện và ý thức chấp hành. Tới đây, cần nghiên cứu thể chế về xử lý thi hành án hành chính, có cơ quan thi hành án hành chính rõ ràng, có hiệu lực, hiệu quả, có quyền lực thật sự trong việc cưỡng chế thi hành án . Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện các văn bản dưới luật, nghị định, chỉ thị và giao trách nhiệm cho một cơ quan theo dõi, đôn đốc là Bộ Tư pháp. Đồng thời, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu để quy định cơ quan theo dõi xử lý kỷ luật đối với những người không chấp hành án hành chính, giao cho Thanh tra Chính phủ hoặc Bộ Nội vụ.
Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng cũng đề nghị các cơ quan Tòa án, Viện kiểm sát quan tâm, xem xét để trả lời dứt khoát có tái thẩm, giám đốc thẩm hay không đối với một số vụ án hành chính, nếu không có giám đốc thẩm, tái thẩm, bản án phải được thi hành.
Thái Đăng
Ảnh 2: Các đại biểu tập trung tại hội trường Diên Hồng - Ảnh: Qh.vn
