Quang cảnh Phiên thảo luận
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành Phiên thảo luận
Tạo tính cạnh tranh minh bạch trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư
Về điều kiện áp dụng chỉ định thầu, đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nhận định, tại điểm i khoản 6 và điểm d khoản 7 Điều 19, điểm a khoản 3 Điều 23 của dự thảo Luật có sử dụng các tiêu chí như tiến độ, chất lượng, hiệu quả hoặc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
“Mặc dù đây là các mục tiêu hoàn toàn chính đáng, tuy nhiên, các quy định này còn mang tính định tính, dễ dẫn đến việc áp dụng không thống nhất và có nguy cơ ảnh hưởng đến tính cạnh tranh minh bạch trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư” - Đại biểu Dương Khắc Mai băn khoăn.
Đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểu
Từ phân tích trên, đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét xác định ngay trong luật điều kiện khách quan, yêu cầu chứng minh sự cần thiết và trách nhiệm giải trình và công khai căn cứ để áp dụng, không lấy nguyên nhân chủ quan để làm lý do để chỉ định thầu. Các nội dung chi tiết cần giao cho Chính phủ quy định để cho cụ thể hóa trong quá trình thực hiện.
Về các biện pháp xử lý vi phạm trong hoạt động đấu thầu, đại biểu Dương Khắc Mai cho biết, tại điểm c khoản 2 điều 53 quy định "khóa chức năng hoặc khóa tài khoản trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia".
Đại biểu nhận định đây là biện pháp có tác động trực tiếp đến khả năng tham dự thầu, nếu phạm vi quá rộng thì khi quyết định tham gia đấu thầu thì có thể gây hậu quả không tương xứng.
Bộ Tài chính cho rằng biện pháp này được kế thừa từ pháp luật hiện hành và sẽ quy định chi tiết tại nghị định về căn cứ, thẩm quyền, thời hạn, quyền giải trình, khôi phục tài khoản, tránh chồng chéo với cấm thầu.
Các đại biểu dự Phiên thảo luận
“Đề nghị tiếp tục thể hiện ngay trong dự án luật về nguyên tắc áp dụng tương xứng với tính chất mức độ vi phạm, xác định rõ mối quan hệ giữa khóa tài khoản và cấm tham gia đấu thầu, bảo đảm quyền giải trình của các bên có liên quan, yêu cầu xem xét lại và khôi phục quyền truy cập khi hết căn cứ áp dụng” - Đại biểu đề xuất.
Đối với các biện pháp xử lý khác, đại biểu Dương Khắc Mai đánh giá dự thảo đã liệt kê cụ thể tại các điểm d, đ và e khoản 2 điều 53, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát tính thống nhất để tránh xử lý trùng lặp, bảo đảm chế tài nghiêm minh nhưng không gây cản trở cho các cơ sở kinh doanh hợp pháp.
Các đại biểu dự Phiên thảo luận
Băn khoăn về tính cạnh tranh công bằng mạnh từ khâu hồ sơ mời thầu, đại biểu Dương Mặc Kiên, Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng chỉ rõ sự thay đổi đáng chú ý so với dự thảo trước đó, theo đó, quy định cấm hồ sơ mời thầu nêu các điều kiện "dẫn đến làm hạn chế sự tham gia của nhà thầu" đã bị bãi bỏ, chỉ còn giữ lại quy định cấm điều kiện "nhằm tạo lợi thế cho một số nhà thầu".
Đại biểu Dương Mặc Kiên, Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng phát biểu
Theo đại biểu, việc điều chỉnh này sẽ gây khó khăn trong thực tiễn áp dụng. Một tiêu chí dù thực tế có loại bỏ nhiều nhà thầu nhưng vẫn không bị coi là vi phạm vì khó chứng minh mục đích trục lợi hay "tạo lợi thế" của chủ thể lập hồ sơ. Đáng chú ý, Báo cáo giải trình số 915 không nêu rõ lý do bỏ cụm từ này, dù trong nội dung liên quan đến dự thảo Nghị định vẫn yêu cầu "không hạn chế sự tham gia của nhà thầu".
Bên cạnh việc nới lỏng tiêu chí cấm, đại biểu cũng lo ngại khi kênh lên tiếng của doanh nghiệp bị thu hẹp. Quy định tại Điều 56 không cho phép nhà thầu kiến nghị về nội dung hồ sơ mời thầu trước thời điểm đóng thầu. Việc giải thích, làm rõ hồ sơ lại do chính bên lập và phê duyệt thực hiện, thiếu sự xem xét khách quan từ cơ quan độc lập.
Đại biểu Dương Mặc Kiên cho rằng, sự kết hợp giữa hai quy định này có thể tạo ra rào cản lớn đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phương. Chẳng hạn, các yêu cầu quá cao về doanh thu hay kinh nghiệm có thể loại hầu hết doanh nghiệp nội địa mà không có cơ chế ngăn chặn hay xử lý kịp thời trước khi mở thầu.
Đóng góp ý kiến nhằm đảm bảo tính cạnh tranh trong hoạt động đấu thầu, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh, Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ đề xuất giữ nguyên tắc đấu thầu rộng rãi tại điều 18, khẳng định đây là phương thức lựa chọn nhà thầu cơ bản chủ đạo.
“Mọi trường hợp áp dụng gọi lệ phải được luật hóa trực tiếp với các tiêu chí định lượng khắt khe về điều kiện kỹ thuật, thời hạn, khẩn cấp và hạn mức giá trị, tuyệt đối không giao thẩm quyền mở hoặc dùng các khái niệm định tính như dự án có tính chất đặc thù để né tránh đấu thầu cạnh tranh”- Đại biểu phân tích.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị rà soát quy định chặt chẽ về chỉ định thầu tại điều 22 theo hướng phải quy định rõ điều kiện kiên quyết và thời hạn tối đa phải hoàn tất thủ tục hồ sơ dự toán đối với các gói thầu khẩn cấp, cấp bách để ngăn chặn triệt để hành vi lợi dụng tình huống khẩn cấp cấp bách để chia nhỏ dự án để chỉ định thầu một cách tùy tiện.
Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh, Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ phát biểu
Ngoài ra, cần thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực và chế tài người đứng đầu tại Chương 7, gắn quyền tự quyết của người có thẩm quyền và chủ đầu tư với chế tài trách nhiệm pháp lý cá nhân nếu để xảy ra tiêu cực, lãng phí. Đồng thời, bắt buộc phải công khai 100% hồ sơ, biên bản thương thảo và bản phân tích giá trúng thầu của các gói thầu chỉ định thầu đàm phán lên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong thời hạn không quá 5 ngày làm việc, để cơ quan chức năng và toàn xã hội giám sát.
Tháo gỡ vướng mắc cho tự chủ mua sắm và bảo đảm nguồn cung thuốc cho y tế cơ sở
Ghi nhận dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) đã có những bước tiến vượt bậc trong việc trao quyền chọn mua cho các cơ sở y tế, đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, thước đo hiệu quả mua sắm y tế không phải là thủ tục hồ sơ đủ dấu, mà là việc mua đúng thứ cần dùng, đúng thời điểm, chi phí hợp lý và không để người bệnh chịu hậu quả khi đứt gãy nguồn cung.
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh phát biểu
Về vấn đề chuẩn hóa quy định về nhãn hiệu, xuất xứ và công nhận sản phẩm tương đương, đại biểu cho rằng quy định tại Điều 28 và Điều 14 về việc cho phép nêu nhãn hiệu, xuất xứ theo nhóm nước, vùng lãnh thổ hiện chưa đủ rõ ràng về mặt tiêu chí chuyên môn và tính pháp lý của "hàng hóa tương đương". Trong y tế, việc mô tả theo nhóm nếu thiếu các tiêu chí kỹ thuật trung tính có thể vô tình loại bỏ sản phẩm đáp ứng chuyên môn hoặc tạo kẽ hở cho một số nhà cung cấp.
“Đề nghị bổ sung vào khoản 2 Điều 28 là Ưu tiên mô tả theo công năng, hiệu năng, tiêu chuẩn chất lượng và mục đích sử dụng; việc nêu nhãn hiệu xuất xứ chỉ được thực hiện khi có căn cứ về tương thích, an toàn hoặc yêu cầu chuyên môn, không thể mô tả đầy đủ bằng tiêu chí trung tính; hồ sơ phải nêu lý do và chấp nhận sản phẩm tương đương đáp ứng đầy đủ tiêu chí đã công bố" - Đại biểu đề xuất.
Các đại biểu tham dự Phiên thảo luận
Nhấn mạnh quan điểm "giá thấp không đồng nghĩa với giá trị tốt nhất", đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng nếu chỉ chọn giá mua ban đầu thấp nhất, cơ sở y tế có thể phải trả chi phí rất cao trong suốt quá trình vận hành (vật tư tiêu hao, hóa chất, bảo trì, thời gian dừng máy...). Việc dự thảo chỉ dừng ở mức cho phép các đơn vị tự chọn phương pháp chi phí vòng đời là chưa đủ ràng buộc. Đại biểu đề nghị đối với gói thầu có chi phí vận hành, bảo trì, vật tư tiêu hao hoặc chi phí liên quan đáng kể trong thời gian sử dụng, hồ sơ mời thầu phải xác định và công bố phương pháp đánh giá tổng chi phí vòng đời, tiêu chí kỹ thuật, chất lượng và chi phí phải đo lường được, gắn trực tiếp với nhu cầu sử dụng.
Về vướng mắc cho tự chủ mua sắm và bảo đảm nguồn cung thuốc cho y tế cơ sở, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị làm rõ cơ chế tự quyết định mua sắm đối với nguồn thu từ dịch vụ khám, chữa bệnh không thuộc phạm vi chi trả của quỹ BHYT tại các cơ sở y tế, tránh tình trạng phải suy diễn pháp luật gây khó khăn khi áp dụng. Ngoài ra, đối với trạm y tế xã và chính sách ưu tiên thuốc trong nước, cần bổ sung cơ chế linh hoạt để không làm gián đoạn nguồn cung.
Cũng quan tâm đến đấu thầu trong lĩnh vực y tế, đại biểu Dương Mặc Kiên, Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng cho rằng quyền quyết định công khai giá thiết bị không thể giao cho bên bán.
“Tại khoản 9 điều 19 dự thảo nêu bổ sung kết quả đàm phán giá thiết bị không phải công khai trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo yêu cầu của nhà cung cấp. Tuy nhiên, tại điểm đ vẫn giao thủ trưởng y tế quyết định công khai hay bảo mật. Báo cáo 915 cũng đã chỉ giải trình về thẩm quyền của Bộ Y tế và không giải trình câu bổ sung này. Vậy thì khi nhà cung cấp đề nghị bảo mật mà Bộ Y tế thấy cần công khai thì áp dụng quy định nào?” - Đại biểu băn khoăn.
Các đại biểu tham dự Phiên thảo luận
Nhận định nội dung này liên quan đến tiền ngân sách và quỹ bảo hiểm y tế của người dân, do đó đại biểu đề nghị cần bỏ nội dung "bảo mật theo yêu cầu của nhà cung cấp", Bộ Y tế quyết định bảo mật khi công khai làm giảm hiệu quả đàm phán và có thời hạn, nêu rõ căn cứ và không bảo mật đối với cơ quan kiểm toán hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội.
Về nội dung, đại biểu Nguyễn Hồng Việt, Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên đồng tình với ý kiến của đại biểu Dương Mặc Kiên. Theo đó, điểm đ khoản 9 Điều 19 cho phép không công khai kết quả đàm phán theo yêu cầu của nhà cung cấp. Điều này được hiểu quyền quyết định không công khai đàm phán giá thuộc về bên bán. Cho rằng nội dung này mâu thuẫn với điểm đ vốn là giao cho Bộ trưởng Bộ Y tế quyết định, đại biểu khẳng định, việc bảo mật giá chỉ áp dụng với thị trường, không áp dụng với việc thanh tra, kiểm tra và công khai với cơ quan bảo hiểm xã hội. Kết quả đàm phán giá của Bộ Y tế và các bệnh viện cần được chia sẻ để tuyến dưới tham khảo khi thực hiện.
Đại biểu Nguyễn Hồng Việt, Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên phát biểu
Về xác định giá gói thầu, đại biểu cho biết, trong Báo cáo số 915 đã cam kết đưa nguyên tắc xác định giá gói thầu vào luật, nhưng điểm b khoản 1 Điều 27 mới chỉ liệt kê các nguồn thông tin, do đó đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc giá gói thầu phù hợp với giá thị trường và yêu cầu chuyên môn; tham khảo giá trúng thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Đại biểu khẳng định, tự chủ là hướng đi đúng nhưng cần đặt trong khuôn khổ mua sắm tập trung, là cơ chế đã được chứng minh hiệu quả, và giá trong mua sắm lĩnh vực y tế phải được minh bạch, có nguyên tắc xác định quy định cụ thể trong luật.
