Tổng Bí thư Tô Lâm cùng Lãnh đạo Đảng, Nhà nước chụp ảnh lưu niệm với Đoàn đại biểu Đảng bộ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể Trung ương dự Đại hội XIV của Đảng (ảnh: TTXVN)
Chào đón Xuân mới, Tạp chí Pháp lý phát hành Ấn phẩm đặc biệt với chủ đề: “Chào năm 2026 - Năm khai mở đột phá thể chế, để Việt Nam cất cánh”. Với độ dày 112 trang, ấn phẩm Pháp lý Tết đăng tải nhiều bài nghiên cứu đặc sắc của các nhà khoa học pháp lý, nhà quản lý hàng đầu với các chủ đề về đổi mới công tác thi hành pháp luật, pháp luật kinh doanh, thương mại quốc tế, chuyển đổi số, cải cách tư pháp,…góp phần đột phá thể chế, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình. Ấn phẩm như món quà tinh thần mừng Đảng - mừng Xuân gửi đến bạn đọc có ý nghĩa trong những ngày đón Tết cổ truyền dân tộc…
2025 - năm “bản lề” của những quyết sách chiến lược
Nhìn lại năm 2025, chúng ta thấy một Việt Nam đầy bản lĩnh trong việc đổi mới tư duy phát triển. Đây là giai đoạn mà Bộ Chính trị đã ban hành nhiều Nghị quyết mang tính định hướng chiến lược, tạo lập nền tảng chính trị – pháp lý vững chắc cho tiến trình phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đó là: Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59 về hội nhập quốc tế và Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết về an ninh năng lượng (số 70), về giáo dục (số 71), và chăm sóc sức khỏe nhân dân (số 72). Trong dòng chảy đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật hiện lên như một “ngọn hải đăng”, một cuộc cách mạng về tư duy về lập pháp: chuyển từ quản lý sang kiến tạo, từ kiểm soát sang thúc đẩy.
Với tinh thần đó, mở đầu cho chuyên mục nghiên cứu học thuật của Ấn phẩm Xuân năm nay, GS.TS. Võ Khánh Vinh – nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam đã có bài viết sâu sắc: “Đổi mới tư duy thi hành pháp luật trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước: Suy nghĩ bước đầu”. Tác giả cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập và yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, thi hành pháp luật đang đứng trước những đòi hỏi mới về chất lượng, hiệu quả và tính thích ứng. Trên cơ sở đó, bài viết làm rõ cơ sở lý luận của tư duy thi hành pháp luật, đổi mới tư duy thi hành pháp luật, phân tích yêu cầu đổi mới trong bối cảnh phát triển mới, đánh giá khái quát thực trạng tư duy thi hành pháp luật ở Việt Nam hiện nay, qua đó đề xuất các quan điểm, nhiệm vụ và giải pháp đổi mới theo hướng pháp quyền, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, gắn với chuyển đổi số và nâng cao trách nhiệm giải trình.
Sự chuyển dịch tư duy lập pháp đòi hỏi một cơ chế giám sát thực chất. TS. Trần Công Phàn – Phó Chủ tịch thường trực Hội Luật gia Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Biên tập Tạp chí Pháp lý thông qua bài nghiên cứu: “Nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội của Hội Luật gia Việt Nam đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa”, đã chỉ rõ vai trò của giới Luật gia trong việc góp phần “canh tân” thể chế. Theo tác giả, với vị thế là tổ chức chính trị – xã hội – nghề nghiệp đặc thù của đội ngũ luật gia và là tổ chức thành viên quan trọng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Luật gia Việt Nam được pháp luật ghi nhận là chủ thể tham gia giám sát việc thực hiện pháp luật và phản biện xã hội đối với chính sách, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật. Từ cách đặt vấn đề, trên cơ sở phân tích hoạt động giám sát, phản biện xã hội của HLGVN; đánh giá năng lực phản biện và giám sát xã hội của Hội thông qua thực tiễn tham gia xây dựng và thi hành pháp luật, tác giả đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội của HLGVN, đáp ứng yêu cầu của đất nước trong giai đoạn mới.
Để chính sách thực sự đi vào đời sống, khâu đánh giá tác động là không thể bỏ qua. NCS. Đào Kim Anh –Trường Đại học Ngoại thương trong bài viết: “Đổi mới đánh giá tác động pháp luật đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế”, đã cung cấp những kiến giải mang tính kỹ thuật nhưng đầy tâm huyết. Tác giả nhấn mạnh việc đổi mới đánh giá tác động pháp luật theo hướng thực chất hơn, đặc biệt là các chính sách gắn với cam kết hội nhập quốc tế, nhằm tránh tình trạng “luật chờ Nghị định” hay những quy định xa rời thực tế.
Đột phá thể chế để khơi thông nguồn lực kinh tế
Năm 2025 khép lại với những thành tựu kinh tế - xã hội thể hiện qua những con số rực rỡ, bất chấp những biến động phức tạp của địa chính trị thế giới. Việt Nam đã hoàn thành và vượt toàn bộ 15/15 chỉ tiêu đề ra: Quy mô nền kinh tế đạt 510 tỷ USD, tăng 5 bậc và đứng vị trí thứ 32 thế giới; thu nhập bình quân đầu người chạm mốc 5.000 USD, chính thức đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 920 tỷ USD, lọt top 15 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất toàn cầu….
Một vấn đề “nóng” luôn được các nhà đầu tư quan tâm tháo gỡ, đó là sự chồng chéo giữa các quy định pháp luật đầu tư đạo luật then chốt. TS. Nguyễn Thị Huyền – Chi hội Luật gia Trường Đại học Ngoại thương đã đi sâu vào vấn đề này qua bài viết: “Sự chồng chéo giữa Luật Đầu tư và Luật Đất đai đối với chấp thuận chủ trương đầu tư”. Tác giả đã chỉ ra những “điểm mờ” trong yêu cầu quản lý đất đai, dẫn đến tình trạng thiếu thống nhất giữa Luật Đầu tư và Luật Đất đai. Tác giả chỉ ra rằng sự thiếu liên thông giữa các giai đoạn pháp lý của dự án đầu tư có sử dụng đất đã làm suy giảm vai trò định hướng của chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời làm gia tăng rủi ro pháp lý trong quá trình triển khai dự án…
Một số dự án tại Quận 7 cũ có vị trí kết nối thuận lợi và được đầu tư bài bản về chất lượng xây dựng, tiện ích (ảnh minh hoạ)
Để duy trì sức bật trên trong năm 2026, các “điểm nghẽn” về pháp luật kinh tế cần được tháo gỡ triệt để. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc bảo vệ nền sản xuất trong nước trước các biến động toàn cầu là ưu tiên hàng đầu.
Ở thị trường nội địa, sự lớn mạnh của kinh tế tư nhân chính là động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, rào cản từ các hành vi cạnh tranh không lành mạnh vẫn là một thách thức lớn. TS. Nguyễn Lan Anh, trong bài nghiên cứu: “Bảo vệ doanh nghiệp tư nhân trước hành vi cạnh tranh không lành mạnh: Yêu cầu hoàn thiện pháp luật cạnh tranh Việt Nam trong bối cảnh thị trường hiện đại” đã phân tích kỹ lưỡng các khoảng trống pháp lý của pháp luật cạnh tranh hiện hành. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật cạnh tranh nhằm tăng cường hiệu quả bảo vệ doanh nghiệp tư nhân, góp phần xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, tự do và bình đẳng tại Việt Nam.
Ảnh minh họa
TS. Trần Thị Liên Hương – Khoa Luật, Trường Đại học Ngoại thương đã mang đến một góc nhìn hiện đại qua bài viết: “Sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) khi xác định thiệt hại trong điều tra phòng vệ thương mại”. Tác giả cho rằng, xác định thiệt hại là nội dung then chốt trong các biện pháp phòng vệ thương mại. Tuy nhiên, phương pháp phân tích thiệt hại truyền thống, ngày càng bộc lộ hạn chế trong việc phản ánh đầy đủ các biến động phức tạp của thương mại quốc tế.
Việc ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn như một công cụ hỗ trợ phân tích thiệt hại trong điều tra phòng vệ thương mại là công cụ “phòng vệ chủ động” có hiệu quả để bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp Việt trên sân chơi toàn cầu. Thông qua việc phân tích khung pháp lý hiện hành, tác giả chỉ ra hạn chế của phương pháp truyền thống và đề xuất mô hình phân tích dựa trên dữ liệu lớn, bài viết làm rõ giá trị gia tăng, các giới hạn và thách thức pháp lý của cách tiếp cận này, đồng thời đưa ra một số hàm ý chính sách cho quy trình điều tra phòng vệ thương mại…
Vị thế mới và thách thức từ các tiêu chuẩn toàn cầu
Trên bình diện đối ngoại, năm 2025 đánh dấu một cột mốc lịch sử khi Việt Nam lần đầu tiên có quan hệ từ mức Đối tác chiến lược trở lên với toàn bộ 5 nước Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và toàn bộ các nước G7. Việc đăng cai thành công các hội nghị đa phương lớn và mở ký Công ước LHQ về chống tội phạm mạng tại Hà Nội đã khẳng định Việt Nam với vai trò là một “nhân tố tích cực” của chủ nghĩa đa phương, được đánh giá là hình mẫu thành công trong phát triển. Vị thế mới đòi hỏi một hạ tầng pháp lý tương xứng để tương tác với thế giới.
Thách thức lớn nhất hiện nay chính là các hàng rào kỹ thuật về môi trường từ các thị trường lớn. TS. Trần Hoàng Minh – Học viện Chính sách và Phát triển trong bài viết: “Thách thức pháp lý và giải pháp thích ứng của Việt Nam trước các quy định thương mại bền vững của EU: Phân tích dưới góc độ luật WTO và pháp luật quốc gia”, đã chỉ ra những cảnh báo quan trọng: Thỏa thuận Xanh Châu Âu, các quy định mới như CBAM và EUDR là các công cụ pháp lý có tác động trực tiếp, sâu rộng nhất đến các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Sử dụng phương pháp phân tích luật viết, án lệ WTO và phân tích khoảng trống pháp lý, tác giả chỉ ra CBAM và EUDR có khả năng xung đột với nguyên tắc Đối xử Tối huệ quốc và Đối xử Quốc gia. Qua đó cung cấp cơ sở pháp lý cho Việt Nam trong đàm phán với EU, chuẩn bị cho tranh chấp tại WTO và xây dựng khung pháp lý quốc gia chủ động.
Ảnh minh hoạ
Trong lĩnh vực bảo hộ đầu tư, xu hướng thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ. ThS. Phan Thị Trúc Linh – Trường Đại học Luật, Đại học quốc gia Seoul với bài nghiên cứu: “Cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và Nhà nước (ISDS): Định hướng sửa đổi phù hợp xu thế quốc tế”, đã phân tích sâu các cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và Nhà nước (ISDS) đang đối mặt với nhiều bất cập liên quan đến tính chính đáng, minh bạch, chi phí và sự mất cân bằng giữa bảo hộ nhà đầu tư và quyền điều chỉnh của Nhà nước. Tác giả nhấn mạnh các xu hướng cải cách của ISDS trên góc độ tổng hợp, qua đó đưa ra định hướng để Việt Nam điều chỉnh chính sách giải quyết tranh chấp đầu tư phù hợp với xu thế quốc tế, qua đó nâng cao tính công bằng, chính đáng và bền vững của cơ chế ISDS.
Vấn đề chuyển giao công nghệ từ các tập đoàn đa quốc gia (MNC) cũng là nội dung cốt lõi của hội nhập. Đồng tác giả TS. Phùng Thị Yến và Phạm Bùi Vi Thảo đã có bài viết: “Chuyển giao công nghệ từ các tập đoàn đa quốc gia (MNC) sang doanh nghiệp trong nước: tiếp cận pháp lý so sánh và hàm ý cho Việt Nam” chỉ rõ, chuyển giao công nghệ từ các tập đoàn đa quốc gia (MNC) sang doanh nghiệp trong nước có vai trò then chốt đối với việc nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của các nền kinh tế đang phát triển. Bài nghiên cứu đã làm rõ những thách thức pháp lý và thực tiễn trong quan hệ chuyển giao giữa MNC và doanh nghiệp sở tại, rút ra những bài học và hàm ý chính sách quan trọng cho Việt Nam trong việc hoàn thiện cơ chế pháp lý thúc đẩy chuyển giao công nghệ hiệu quả, gắn với nâng cao năng lực hấp thụ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp trong nước.
Nhà máy Samsung Electronics tại Thái Nguyên (ảnh minh hoạ)
Hạ tầng pháp lý cho kinh tế số và tài chính quốc tế
Hạ tầng số và dữ liệu trở thành “mạch máu” của nền kinh tế năm 2026. Sự ra đời của Trung tâm Dữ liệu quốc gia đã tạo bước ngoặt lớn. Đồng hành với đó là yêu cầu về một hệ thống pháp luật minh bạch, dễ tiếp cận.
TS. Nguyễn Quang Anh và ThS. Đặng Ngọc Phương Thảo (Trường Đại học Luật Hà Nội) trong bài viết: “Hoàn thiện cơ chế pháp điển hoá điện tử, hướng tới một hệ thống pháp luật số thống nhất”, đã đề xuất định hướng cải cách về thể chế, kỹ thuật và công nghệ nhằm chuyển pháp điển hóa sang mô hình quản trị dữ liệu pháp luật, góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận pháp luật trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền số. Theo tác giả, sau 10 năm triển khai (2014–2024), pháp điển hóa tại Việt Nam đã hình thành Bộ pháp điển điện tử nhưng hiệu quả sử dụng còn hạn chế do các bất cập về thể chế và cấu trúc.
Trên không gian kinh tế số, các hiệp định đa phương mới như DEPA hay DEFA đang mở ra cơ hội vàng. ThS. Trần Phương Ngọc – Đại học Quốc gia Seoul (Hàn Quốc) trong bài viết: “Các cam kết về thương mại dịch vụ số theo Hiệp định Đối tác kinh tế số và Hiệp định Khung kinh tế số ASEAN” đã phân tích các cam kết liên quan đến thương mại dịch vụ số trong khuôn khổ hai Hiệp định (Hiệp định Đối tác kinh tế số; và tham gia quá trình đàm phán Hiệp định khung kinh tế số ASEAN) và cung cấp khuyến nghị dành cho Việt Nam trong tiến trình thực thi cam kết tại hai Hiệp định này cũng như tận dụng các cơ hội mà Hai hiệp định này mang lại.
Các quan chức ASEAN tại Hội nghị AECC lần thứ 26 ở Kuala Lumpur vào ngày 24/10/2025
Đáng chú ý, việc thành lập các Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng cùng việc nâng hạng thị trường chứng khoán lên thị trường thứ cấp đã tạo tiền đề thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư quốc tế. Sự phát triển đó, đòi hỏi một cơ chế giải quyết tranh chấp đặc thù, mang tính đột phá. Lê Hùng – Học viện Chính trị khu vực 1 đã mang đến cái nhìn mới mẻ qua bài viết: “Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế và sự chuyển đổi mô hình tư pháp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập toàn cầu”. Tác giả cho rằng, Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế (được Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025, có hiệu lực từ 01/01/2026) đánh dấu bước tiến quan trọng trong cải cách tư pháp Việt Nam. Tuy nhiên, theo tác giả việc triển khai còn đối mặt thách thức về đào tạo nguồn nhân lực, hoàn thiện quy tắc tố tụng, bảo đảm nhất quán án lệ và cân bằng chủ quyền pháp lý. Nghiên cứu khẳng định giá trị lý luận và thực tiễn của cải cách đối với sự hiện đại hóa tư pháp Việt Nam.
Tòa án chuyên biệt cho Trung tâm tài chính quốc tế sẽ đặt tại TP. Hồ Chí Minh (Ảnh minh họa)
Bên cạnh những nội dung về phát triển, một quốc gia hưng thịnh không thể thiếu một nền tảng pháp lý vững chắc về an ninh mạng. PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc Hoa – Khoa Chính trị học, Học viện Báo chí tuyên truyền với bài viết: “Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng – chất xúc tác pháp lý đối với tiến trình đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật theo tinh thần Nghị quyết 66-NQ/TW”, đã lập luận rằng Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng, được ký kết tại Hà Nội (Công ước Hà Nội), không chỉ là một nghĩa vụ pháp lý quốc tế mới mà còn là chất xúc tác quan trọng thúc đẩy Việt Nam thực thi Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số. Thông qua nghiên cứu trường hợp sửa đổi Luật An ninh mạng năm 2025, bài viết minh họa cách tiếp cận “nội luật hóa” chủ động, đồng thời đề xuất một số khuyến nghị nhằm phát huy vai trò của giới luật gia trong việc hiện thực hóa các mục tiêu cải cách pháp luật theo tinh thần Nghị quyết 66.
Năm 2026: Khai mở kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Bước sang năm 2026 – năm đầu của kỷ nguyên mới, thành công của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã củng cố những định hướng chiến lược lớn, tạo khuôn khổ chính sách và nền tảng niềm tin vững chắc. Trọng tâm của năm là sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình quản lý hành chính sang Nhà nước kiến tạo phát triển, điều hành dựa trên pháp luật, dữ liệu và hiệu quả. Năm 2026 được nhìn nhận như năm khai mở kỷ nguyên vươn mình - kỷ nguyên bắt đầu bằng việc xác lập tầm nhìn nhiệm kỳ mới và hiện thực hóa bằng những chuyển động cải cách thực chất. Kỷ nguyên này không thể hình thành nếu thiếu đi niềm tin: Niềm tin của người dân vào sự công bằng của chính sách, và niềm tin của doanh nghiệp vào một môi trường đầu tư ổn định, minh bạch.
Người dân hân hoan chào đón năm mới 2026 - Ảnh: TTXVN
Thưa Quý độc giả,
Trong không khí mùa xuân mênh mang và tươi mới của đất trời, chúng ta hân hoan cùng chào đón năm 2026 – năm khởi đầu của một kỷ nguyên mới với bao kỳ vọng tốt đẹp. Ấn phẩm Xuân của Tạp chí Pháp lý hy vọng sẽ góp phần truyền tải trọn vẹn niềm tin và khát vọng của một dân tộc đang tập trung đột phá thể chế, tự tin, vững bước vào chặng đường hành động mới vì mục tiêu giàu mạnh, thịnh vượng và hạnh phúc.
Tại Lễ Kỉ niệm 70 năm ngày thành lập, Hội Luật gia Việt Nam vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất. (Ảnh chụp ngày 4/4/2025: Khi đó Đ.c Đỗ Văn Chiến - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đến dự Lễ Kỉ niệm, trao Huân chương và chụp ảnh lưu niệm với các đồng chí Lãnh đạo Hội Luật gia VN)
Chúng ta tin tưởng rằng, với sự dẫn dắt tài tình của Đảng, sự đồng lòng của Nhân dân, Việt Nam sẽ tận dụng tối đa những đột phá thể chế để cất cánh bay cao, bay xa trên hành trình hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Trong dòng chảy đó, Hội Luật gia Việt Nam với hành trình 71 năm đóng góp tích cực, luôn nhận thức sâu sắc trách nhiệm của mình trước yêu cầu phát triển mới của thời đại. Giới luật gia Việt Nam cam kết sẽ tiếp tục là lực lượng tiên phong, tận tâm trong việc tham gia hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng thi hành pháp luật và kiên trì bảo vệ công lý, góp phần củng cố niềm tin xã hội và kiến tạo một tương lai thịnh vượng bền vững.
Mọi sự cải cách thể chế, mọi nỗ lực phát triển kinh tế đều phải hướng tới mục tiêu tối thượng là hạnh phúc của Nhân dân và sự liêm chính của bộ máy. Trong không khí mùa xuân, Tạp chí Pháp lý cũng dành một góc nhìn văn hóa – pháp lý đặc sắc thông qua bài viết của Luật gia Lê Minh Trung: “Phim chính luận ‘Lằn ranh’ dưới góc nhìn của chuyên gia pháp lý”. Tác giả đã khéo léo mượn ngôn ngữ điện ảnh để phân tích về cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng, chống lại sự tha hóa quyền lực. Bài viết là lời nhắc nhở rằng, trong “Kỷ nguyên vươn mình”, mỗi cán bộ, đảng viên phải luôn giữ cho mình một tâm sáng, không bước qua “lằn ranh” của đạo đức và pháp luật. Đó chính là nền tảng vững chắc nhất để chế độ ta mãi mãi trường tồn.
Kính chúc Quý độc giả một mùa xuân mới tràn đầy sức khỏe, hạnh phúc và thành công!
Chào năm 2026 – Năm đột phá thể chế, để Việt Nam cất cánh!
