Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 8 với sự tham gia của ĐBQH tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Cà Mau
Sửa đổi Luật Dầu khí: Bảo đảm tính thống nhất pháp lý và bảo vệ tối đa lợi ích quốc gia
Đối với dự án Luật Dầu khí (sửa đổi), đại biểu Phan Chí Hiếu tập trung góp ý sâu vào Điều 4 về nguyên tắc áp dụng pháp luật, bởi các quan hệ dầu khí thường có yếu tố nước ngoài và quá trình đàm phán hợp đồng luôn phát sinh vướng mắc về việc lựa chọn hệ thống luật áp dụng. Mặc dù nhất trí cần có điều khoản ưu tiên áp dụng Luật Dầu khí để phù hợp với tính đặc thù của ngành, đại biểu cho rằng kỹ thuật thiết kế điều luật này cần được cân nhắc hết sức kỹ lưỡng.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu thảo luận
Cụ thể, tại khoản 1 Điều 4, dự thảo định nghĩa các hoạt động được ưu tiên áp dụng luật bao gồm "hoạt động dầu khí và các hoạt động khác có liên quan". Đại biểu đánh giá cụm từ "các hoạt động khác có liên quan" là quá mở, gây khó khăn trong việc giải mã nội hàm và áp dụng pháp luật. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan soạn thảo cần rà soát, liệt kê cụ thể các trường hợp được ưu tiên áp dụng thay vì quy định chung chung, nhằm đảm bảo sự minh bạch và rõ ràng.
Đặc biệt, đối với khoản 2 Điều 4 quy định về việc xử lý khi các luật ban hành sau có quy định khác với Luật Dầu khí, đại biểu Phan Chí Hiếu nhắc lại bài học thực tiễn từ Luật Thủ đô năm 2024: Thực tế cho thấy, việc cho phép các luật sau tự quy định nội dung áp dụng hay không áp dụng luật chuyên ngành đã làm giảm hiệu lực, hiệu quả của đạo luật gốc, buộc Luật Thủ đô năm 2026 phải bãi bỏ cơ chế này. Từ đó, đại biểu kiến nghị bỏ khoản 2 Điều 4, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc lập pháp: nếu các luật khác muốn quy định khác đi đối với hoạt động dầu khí, thì bắt buộc phải sửa trực tiếp Luật Dầu khí. Cách tiếp cận này giúp Quốc hội kiểm soát tốt sự đồng bộ của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng xung đột, chồng chéo giữa Luật Dầu khí với Luật Đầu tư hay Luật Doanh nghiệp.
Các ĐBQH tỉnh Bắc Ninh tại phiên thảo luận
Về việc áp dụng pháp luật nước ngoài tại khoản 3 Điều 4, đại biểu đánh giá cách diễn đạt hiện tại rất dễ dẫn đến cách hiểu sai lệch rằng: cứ pháp luật Việt Nam không có quy định thì đương nhiên các bên được quyền thỏa thuận áp dụng luật nước ngoài. Trong quá trình đàm phán hợp đồng, phía Việt Nam luôn nỗ lực bảo vệ quyền lợi quốc gia, ưu tiên áp dụng luật trong nước. Do đó, đại biểu đề xuất chuyển quy định này từ Điều 4 sang Điều 19 (về hợp đồng dầu khí) để xử lý triệt để về mặt kỹ thuật. Đồng thời, cần giới hạn chặt chẽ điều kiện áp dụng: chỉ trong trường hợp hợp đồng áp dụng pháp luật Việt Nam, nhưng pháp luật Việt Nam chưa có quy định về một vấn đề cụ thể, thì các bên mới được thỏa thuận áp dụng pháp luật nước ngoài hoặc thông lệ quốc tế tương ứng, với điều kiện bắt buộc là không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.
Liên quan đến Chương 11 quy định về chức năng, quyền và nghĩa vụ của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, đại biểu đề nghị cần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Theo tinh thần Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị, luật chỉ nên quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội (như các cơ chế vượt trội so với Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp hay Luật Đấu thầu). Các nội dung chi tiết về tổ chức, hoạt động nên giao Chính phủ quy định bằng Nghị định nhằm đảm bảo tính linh hoạt, kịp thời tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn điều hành, tránh tình trạng phải chờ sửa luật với quy trình phức tạp.
Giữ vững nguyên tắc, cẩn trọng khi mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
Góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thể hiện sự nhất trí cao với phương án 2 do Chính phủ trình. Theo đó, nguyên tắc bồi thường của Nhà nước chỉ được thực hiện theo quy định của chính đạo luật này, không cho phép các luật khác (như Luật Quản lý thuế) tự quy định thêm về trách nhiệm bồi thường. Đại biểu phân tích, kể từ khi có Nghị quyết 388/2003/NQ-UBTVQH11 về bồi thường oan sai, nguyên tắc tập trung này đã được giữ vững, giúp Nhà nước kiểm soát chặt chẽ, mở rộng phạm vi bồi thường một cách có lộ trình, phù hợp với từng giai đoạn phát triển. Việc thay đổi nguyên tắc, cho phép các luật chuyên ngành tự quy định sẽ tiềm ẩn rủi ro rất cao, dễ dẫn đến việc mở rộng phạm vi bồi thường thiếu căn cứ. Nếu cần bổ sung trường hợp bồi thường trong lĩnh vực thuế, cơ quan chủ trì chỉ cần đề xuất sửa đổi trực tiếp Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để đảm bảo tính minh bạch, giúp người dân dễ dàng tra cứu, áp dụng.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu thảo luận
Bên cạnh đó, đại biểu phản đối việc mở rộng đột ngột trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực quản lý thuế từ 4 nhóm hành vi hiện hành lên hơn 10 nhóm hành vi. Trong bối cảnh công chức ngành thuế đang nỗ lực tối đa để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc mở rộng quá rộng phạm vi bồi thường sẽ tạo áp lực tâm lý nặng nề, cản trở sự năng động, sáng tạo. Hơn nữa, việc Nhà nước phải đứng ra bồi thường và sau đó yêu cầu công chức bồi hoàn là một chính sách lớn, tác động trực tiếp đến ngân sách và nguồn nhân lực. Do đó, đại biểu đề nghị cần có đánh giá tác động kỹ lưỡng, thận trọng và thực hiện mở rộng theo lộ trình từng bước.
Cần mở rộng nội hàm, tránh "bó hẹp" phạm vi áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù
Về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đại biểu Phan Chí Hiếu bày tỏ sự băn khoăn sâu sắc về phạm vi điều chỉnh. Cụ thể, việc dự thảo chỉ sử dụng cụm từ "ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số" là quá hẹp so với thực tiễn và tinh thần định hướng.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu thảo luận
Đại biểu viện dẫn Luật Khoa học và Công nghệ quy định hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo bao gồm 9 nhóm, trong đó "ứng dụng" chỉ là một khâu cuối cùng. Tương tự, Luật Chuyển đổi số cũng quy định tới 12 nhóm hoạt động, bao trùm một quá trình phức hợp từ nghiên cứu, thử nghiệm, thí điểm, đánh giá, triển khai rồi mới đến ứng dụng. Việc nghị quyết chỉ giới hạn ở khâu "ứng dụng" sẽ bỏ lọt hàng loạt các hoạt động mang tính nền tảng, rủi ro cao như nghiên cứu, thử nghiệm.
Các ĐBQH tỉnh Cà Mau tại phiên thảo luận
Đáng chú ý, dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi (được Quốc hội xem xét trong cùng kỳ họp) đã quy định loại trừ trách nhiệm hình sự cho cả 3 hoạt động: nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Như vậy, phạm vi của dự thảo Nghị quyết hiện đang bị thu hẹp hơn nhiều so với đạo luật gốc, gây bất cập trong quá trình triển khai đồng bộ hệ thống pháp luật. Đại biểu Phan Chí Hiếu kiến nghị cơ quan chức năng cần báo cáo lại Bộ Chính trị. Nếu được chấp thuận, việc mở rộng phạm vi áp dụng (bao gồm cả nghiên cứu, thử nghiệm) sẽ giúp Nghị quyết mang lại giá trị thực tiễn to lớn hơn, thực sự trở thành "tấm khiên" vững chắc bảo vệ những cán bộ dám nghĩ, dám làm, cống hiến vì lợi ích chung của đất nước.
