Ảnh minh họa
Luật Công nghiệp Công nghệ số là đạo luật đầu tiên tại Việt Nam và được xem là tiên phong trên thế giới trong việc điều chỉnh toàn diện lĩnh vực công nghệ số, bao gồm tài sản số, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn, và các chính sách ưu đãi nhằm thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia. Bài viết phân tích các nội dung cốt lõi của luật, nhấn mạnh tính pháp lý và tầm quan trọng của các quy định trong việc định hình tương lai kinh tế số Việt Nam, với sự hỗ trợ từ các nguồn tài liệu chính thống.
Luật Công nghiệp Công nghệ số được xây dựng dựa trên các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, thể chế hóa các Nghị quyết như Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 17/11/2022 về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Với 6 chương và 51 điều, luật không chỉ tạo hành lang pháp lý đồng bộ mà còn giải quyết các vấn đề mới nổi trong lĩnh vực công nghệ số, đảm bảo tính thống nhất với các văn bản pháp luật hiện hành như Bộ luật Dân sự, Luật An ninh mạng, và Luật Phòng chống rửa tiền.
Một trong những điểm nhấn nổi bật của luật là quy định về tài sản số, lần đầu tiên được luật hóa tại Việt Nam. Tài sản số được định nghĩa là tài sản vô hình, thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao, và xác thực thông qua công nghệ số trên môi trường điện tử. Tài sản mã hóa, một loại tài sản số, sử dụng công nghệ mã hóa để đảm bảo tính xác thực trong các giao dịch, nhưng không bao gồm chứng khoán, tiền pháp định kỹ thuật số, hay các công cụ tài chính khác. Luật quy định chi tiết các khía cạnh pháp lý liên quan đến tài sản số, bao gồm quyền sở hữu, giao dịch, bảo mật, và giải quyết tranh chấp, đồng thời thiết lập các biện pháp quản lý rủi ro như phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Để đảm bảo tính linh hoạt, luật áp dụng cách tiếp cận nguyên tắc, giao Chính phủ ban hành các quy định chi tiết về phân loại, thẩm quyền quản lý, và điều kiện kinh doanh dịch vụ tài sản mã hóa, phù hợp với thông lệ quốc tế.
Bên cạnh tài sản số, trí tuệ nhân tạo (AI) là một trọng tâm khác của luật, được xác định là công nghệ cốt lõi để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Luật thiết lập các nguyên tắc phát triển và quản lý AI, nhấn mạnh việc lấy con người làm trung tâm, đảm bảo minh bạch, trách nhiệm giải trình, và tôn trọng các giá trị đạo đức. Một điểm đáng chú ý là quy định về kiểm soát rủi ro trong suốt vòng đời của hệ thống AI, đặc biệt đối với các hệ thống AI có rủi ro cao hoặc tác động lớn. Các hệ thống AI tương tác trực tiếp với con người phải có thông báo rõ ràng để người dùng nhận biết, và các sản phẩm AI phải mang dấu hiệu nhận dạng nhằm đảm bảo tính minh bạch. Luật cũng khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng AI thông qua các chính sách ưu đãi như hỗ trợ tài chính, đầu tư hạ tầng trung tâm dữ liệu AI, và hợp tác quốc tế. Những quy định này không chỉ thúc đẩy sự phát triển của AI mà còn bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp, tạo nền tảng để Việt Nam làm chủ công nghệ lõi trong kỷ nguyên số.
Công nghiệp bán dẫn, một lĩnh vực chiến lược trong chuỗi giá trị toàn cầu, cũng được luật ưu tiên phát triển thông qua các chính sách ưu đãi vượt trội. Luật xác định công nghiệp bán dẫn là một phân ngành quan trọng của công nghiệp công nghệ số, bao gồm các hoạt động thiết kế, sản xuất, tích hợp, và kiểm thử. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, hỗ trợ tài chính từ Quỹ Phát triển Công nghiệp Công nghệ số, và các chính sách đặc thù về hạ tầng như điện sạch và nước sạch. Nhà nước khuyến khích chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao, đồng thời thúc đẩy xây dựng hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam, chuyển từ gia công sang sáng tạo và làm chủ công nghệ. Các quy định này nhằm tận dụng cơ hội từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, giúp Việt Nam thu hút đầu tư từ các tập đoàn công nghệ lớn và nâng cao vị thế trong lĩnh vực công nghệ cao.
Ảnh minh họa
Một yếu tố then chốt khác của luật là các chính sách phát triển nhân lực công nghệ số, được xem là động lực để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số. Luật đưa ra các biện pháp thu hút và trọng dụng nhân tài, bao gồm miễn thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm đầu cho chuyên gia công nghệ số, cấp thẻ tạm trú dài hạn, và hỗ trợ về nhà ở. Nhà nước ưu tiên đầu tư vào các cơ sở đào tạo công nghệ số đạt chuẩn quốc tế, hợp tác với doanh nghiệp để triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu về AI, dữ liệu lớn, và chuỗi khối. Đặc biệt, luật khuyến khích cơ chế luân chuyển nhân lực giữa khu vực nhà nước và tư nhân, cho phép công chức biệt phái sang doanh nghiệp mà vẫn bảo lưu chế độ lương và vị trí công tác. Những chính sách này không chỉ giúp xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao mà còn tạo môi trường thuận lợi để giữ chân nhân tài, thu hút chuyên gia quốc tế, và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Luật Công nghiệp Công nghệ số 2026 là một bước tiến pháp lý mang tính lịch sử, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trong việc đón đầu xu hướng công nghệ toàn cầu. Với các quy định tiên phong về tài sản số, AI, công nghiệp bán dẫn, và nhân lực công nghệ số, luật tạo ra một hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch, và linh hoạt, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số, xã hội số, và chính phủ số. Việc triển khai hiệu quả các quy định này sẽ đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, doanh nghiệp, và các cơ sở đào tạo, cùng với sự cập nhật liên tục để thích nghi với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Luật Công nghiệp Công nghệ số không chỉ là đòn bẩy thể chế mà còn là nền tảng để Việt Nam khẳng định vị thế là trung tâm công nghệ số khu vực và toàn cầu.
---------------------------------------
Tài liệu tham khảo:
1. Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ngày 14/6/2025.
2. “Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số”, Báo Công an nhân dân điện tử, ngày 14/6/2025.
3. “Luật Công nghiệp Công nghệ số: Động lực quan trọng để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số”, Bộ Khoa học và Công nghệ, ngày 14/6/2025.
4. “Lần đầu tiên Việt Nam có khung pháp lý về trí tuệ nhân tạo, hợp pháp hóa tài sản số”, Tuổi Trẻ Online, ngày 14/6/2025.
5. “Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số”, Bộ Khoa học và Công nghệ, ngày 14/6/2025.
