Hoàn thiện pháp luật về công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ tại Việt Nam từ kinh nghiệm EU

(Pháp lý). Bằng phương pháp phân tích văn bản pháp luật và so sánh pháp luật, bài viết xem xét quy định Việt Nam về chủ thể, ngưỡng giá trị, thời hạn và trách nhiệm công bố thông tin, đồng thời đối chiếu với cơ chế quản lý giao dịch của Liên minh châu Âu
2-1794568453.jpg

Ảnh minh họa

Tóm tắt: Công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ hỗ trợ minh bạch và giám sát trên thị trường chứng khoán. Việc thiết kế nghĩa vụ này cần cân bằng giữa bảo vệ nhà đầu tư và chi phí tuân thủ. Bằng phương pháp phân tích văn bản pháp luật và so sánh pháp luật, bài viết xem xét quy định Việt Nam về chủ thể, ngưỡng giá trị, thời hạn và trách nhiệm công bố thông tin, đồng thời đối chiếu với cơ chế quản lý giao dịch của Liên minh châu Âu. Kết quả phân tích cho thấy Việt Nam kết hợp công bố trước và báo cáo sau giao dịch, trong khi Điều 19 Quy định về lạm dụng thị trường của EU chủ yếu yêu cầu thông báo sau giao dịch và hạn chế giao dịch trong thời kỳ đóng. Sự khác biệt này đòi hỏi tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm EU. Bài viết đề xuất chuẩn hóa dữ liệu, phân định trách nhiệm, rà soát ngưỡng và thời hạn theo đánh giá tác động, qua đó nâng cao khả năng giám sát và tính khả thi của nghĩa vụ công bố thông tin.

Từ khóa: Công bố thông tin trước giao dịch; Người nội bộ; Pháp luật chứng khoán; Liên minh châu Âu.

Improving Pre-trade Disclosure Law for Insiders in Vietnam Drawing on EU Experience

Abstract: Pre-trade disclosure by insiders supports transparency and supervision in securities markets. Its design must balance investor protection with the costs of compliance. Using doctrinal legal analysis and comparative legal methods, this article examines Vietnamese rules on covered persons, transaction thresholds, notification deadlines and disclosure responsibilities, and compares them with the European Union framework for managers’ transactions. The analysis shows that Vietnam combines pre-trade disclosure with reporting after transactions, whereas Article 19 of the EU Market Abuse Regulation primarily provides for post-trade notification alongside restrictions on trading during closed periods. These mechanisms serve related supervisory purposes but differ in their timing, legal scope and allocation of responsibilities. The EU framework therefore offers a basis for selective comparison rather than direct transplantation into Vietnamese law. The article recommends standardising disclosure data, clarifying the responsibilities of market participants and reviewing thresholds and deadlines through regulatory impact assessment. These measures seek to strengthen the practical usefulness of disclosed information, improve the monitoring of insiders’ transactions and maintain proportionate compliance requirements for lawful securities trading.

Keywords: Pre-trade disclosure; Insiders; Securities law; European Union.

Đặt vấn đề

Trong các cơ chế quản lý giao dịch của người nội bộ, nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch có ý nghĩa đặc biệt bởi cơ chế này yêu cầu thông tin về giao dịch dự kiến được cung cấp cho các chủ thể có thẩm quyền và thị trường trước khi giao dịch được thực hiện. Việc công bố kịp thời có thể tạo điều kiện để nhà đầu tư đánh giá thông tin liên quan đến hoạt động giao dịch của người nội bộ, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý và tổ chức vận hành thị trường giám sát, phát hiện những dấu hiệu bất thường.

Trong nghiên cứu trong nước, Nguyễn Phương Ngọc và Nguyễn Phương Nam phân tích nghĩa vụ thông tin của doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán và trong thương mại điện tử, nhấn mạnh tính minh bạch và hiệu quả thực thi. Trọng tâm của nghiên cứu này là nghĩa vụ thông tin của doanh nghiệp, chưa phải sự đối chiếu riêng giữa công bố trước giao dịch của người nội bộ tại Việt Nam và cơ chế thông báo giao dịch của EU.[1]

Ở cấp độ EU, báo cáo rà soát MAR của ESMA năm 2020 xem xét ngưỡng thông báo, phạm vi giao dịch và thời kỳ đóng. Báo cáo ghi nhận sự khác biệt giữa quan điểm giảm chi phí tuân thủ và nhu cầu giám sát của từng thị trường. Các nội dung này giúp nhận diện vấn đề thiết kế nghĩa vụ, nhưng khuyến nghị của báo cáo cần được phân biệt với quy định đã được sửa đổi sau đó. Từ các tài liệu được xem xét, bài viết tập trung vào vấn đề so sánh còn cần làm rõ: giá trị tham khảo của cơ chế EU đối với nghĩa vụ công bố trước giao dịch tại Việt Nam, khi hai hệ thống không sử dụng cùng một trình tự thông báo.[2]

Bài viết đặt ra câu hỏi: pháp luật Việt Nam về công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ cần được hoàn thiện như thế nào trên cơ sở tham khảo cơ chế quản lý giao dịch của EU? Phương pháp phân tích văn bản pháp luật được sử dụng để xác định nội dung và giới hạn của từng nghĩa vụ; phương pháp so sánh pháp luật được sử dụng để đối chiếu chủ thể, ngưỡng giá trị, thời hạn và trách nhiệm công khai thông tin. Phạm vi phân tích tập trung vào Điều 33 Thông tư số 96/2020/TT-BTC đã được sửa đổi, bổ sung và Điều 19 MAR. Bài viết không sử dụng khảo sát hoặc dữ liệu định lượng để khẳng định hiệu quả thực thi của hai mô hình.

1. Cơ sở lý luận về nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ

1.1. Khái niệm nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ

Công bố thông tin là một trong những cơ chế pháp lý nhằm bảo đảm tính minh bạch, hỗ trợ quá trình hình thành giá chứng khoán và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Trong hoạt động của thị trường chứng khoán, yêu cầu công bố thông tin không chỉ đặt ra đối với tình hình tài chính, hoạt động kinh doanh và quản trị của tổ chức phát hành mà còn được áp dụng đối với một số giao dịch của người nội bộ. Đây là nhóm chủ thể có khả năng tiếp cận thông tin liên quan đến hoạt động quản trị, kết quả kinh doanh và triển vọng phát triển của doanh nghiệp trước khi những thông tin này được công bố rộng rãi. Vì vậy, việc thiết lập nghĩa vụ công bố thông tin đối với giao dịch của người nội bộ có ý nghĩa quan trọng trong việc kiểm soát lợi thế thông tin và tăng cường khả năng giám sát của cơ quan quản lý.

Về phương diện pháp lý, nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ có thể được hiểu là nghĩa vụ do pháp luật quy định, theo đó người nội bộ và các chủ thể có liên quan thuộc phạm vi điều chỉnh phải thông báo, báo cáo hoặc công bố những thông tin nhất định về giao dịch chứng khoán dự kiến thực hiện cho cơ quan, tổ chức có thẩm quyền và theo phương thức, thời hạn luật định trước khi giao dịch được tiến hành.  Cần phân biệt nghĩa vụ này với báo cáo sau giao dịch: nghĩa vụ trước giao dịch cung cấp thông tin về kế hoạch, còn nghĩa vụ sau giao dịch cung cấp kết quả thực tế. Hai nghĩa vụ bổ trợ cho nhau trong hoạt động giám sát.

1.2. Đặc điểm của nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ

Thứ nhất, đây là nghĩa vụ pháp lý có tính chất bắt buộc đối với các chủ thể thỏa mãn điều kiện do pháp luật xác định. Khác với việc tự nguyện công bố thông tin hoặc cung cấp thông tin theo yêu cầu trong từng trường hợp cụ thể, nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch phát sinh trực tiếp từ quy phạm pháp luật khi các điều kiện luật định được đáp ứng. Theo đó, người nội bộ không thể tự quyết định có thực hiện nghĩa vụ hay không chỉ dựa trên đánh giá chủ quan về tính cần thiết của việc công bố. Việc không thực hiện, thực hiện không đúng thời hạn hoặc cung cấp thông tin không chính xác có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý tương ứng.

Thứ hai, nghĩa vụ này được xác lập trên cơ sở đặc thù về vị trí và khả năng tiếp cận thông tin của người nội bộ. Người nội bộ có thể là người quản lý, người điều hành hoặc chủ thể khác thuộc phạm vi được pháp luật xác định, có khả năng tiếp cận những thông tin quan trọng về doanh nghiệp. Vì vậy, việc đặt ra nghĩa vụ công bố thông tin là một biện pháp tăng cường trách nhiệm giải trình, giúp thị trường nhận diện giao dịch của nhóm chủ thể có vị trí đặc biệt trong cơ cấu quản trị doanh nghiệp.

Thứ ba, nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch có mối quan hệ bổ trợ với các cơ chế quản lý thị trường chứng khoán khác. Nghĩa vụ này không thể thay thế quy định về công bố thông tin bất thường, báo cáo sở hữu, phòng ngừa giao dịch nội gián, chống thao túng thị trường hoặc xử lý vi phạm hành chính. Một giao dịch có thể đã được thông báo đúng thời hạn nhưng vẫn vi phạm pháp luật nếu được thực hiện trên cơ sở sử dụng thông tin nội bộ chưa công bố hoặc có mục đích thao túng giá chứng khoán. Ngược lại, việc không thực hiện đúng nghĩa vụ thông báo trước giao dịch có thể cấu thành vi phạm về công bố thông tin mà không nhất thiết chứng minh được chủ thể đã thực hiện giao dịch nội gián. Do đó, việc xác định trách nhiệm pháp lý phải dựa trên dấu hiệu của từng hành vi và căn cứ pháp luật.[3]

1.3. Cơ sở xác lập nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch

Nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch được xác lập trên cơ sở yêu cầu hạn chế bất cân xứng thông tin, bảo đảm minh bạch và công bằng, tăng cường trách nhiệm giải trình và hỗ trợ quản lý nhà nước. Người nội bộ có thể tiếp cận thông tin chưa công bố, trong khi nhà đầu tư thông thường chủ yếu dựa vào dữ liệu công khai. Thông tin về giao dịch dự kiến giúp cơ quan quản lý đối chiếu kế hoạch với kết quả thực hiện. Tuy nhiên, việc mua hoặc bán của người nội bộ không phải là bằng chứng chắc chắn về triển vọng doanh nghiệp hoặc tính hợp pháp của giao dịch. Hiệu quả giám sát còn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, khả năng kết nối hệ thống và cơ chế phối hợp.

2. Pháp luật Việt Nam về nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ

Khung pháp lý về nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ tại Việt Nam được hình thành từ các quy định của Luật Chứng khoán năm 2019, các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan và văn bản hướng dẫn thi hành. Trong đó, Thông tư số 96/2020/TT-BTC ngày 16/11/2020 của Bộ trưởng Bộ Tài chính, được sửa đổi, bổ sung qua các Thông tư số 68/2024/TT-BTC, 18/2025/TT-BTC và 08/2026/TT-BTC, là văn bản trực tiếp quy định nghĩa vụ công bố thông tin của người nội bộ và người có liên quan. Các nội dung sửa đổi đã được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC ngày 20/4/2026. Điều 33 của văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC quy định nghĩa vụ báo cáo, công bố thông tin trước và sau giao dịch đối với người nội bộ và người có liên quan trong các trường hợp thuộc phạm vi điều chỉnh. Quy định này đặt ra yêu cầu về ngưỡng giá trị giao dịch, thời hạn thông báo trước, thời hạn thực hiện giao dịch, việc công bố kết quả và một số trường hợp ngoại lệ.[4]

Về chủ thể, theo Điều 33 Thông tư số 96/2020/TT-BTC trong bản hợp nhất hiện hành, chủ thể có nghĩa vụ bao gồm người nội bộ của công ty đại chúng, công ty đầu tư chứng khoán đại chúng, quỹ đại chúng và người có liên quan của các đối tượng này, trong phạm vi được điều khoản xác định. Việc mở rộng nghĩa vụ đến người có liên quan nhằm hạn chế khả năng né tránh quy định bằng cách thực hiện giao dịch thông qua các chủ thể có quan hệ với người nội bộ. Việc xác định phạm vi chủ thể có nghĩa vụ cần đáp ứng hai yêu cầu. Một là, phạm vi điều chỉnh phải đủ rộng để bao quát những trường hợp có nguy cơ sử dụng người khác đứng tên hoặc thực hiện giao dịch thay. Hai là, tiêu chí xác định người có liên quan cần đủ rõ ràng để chủ thể có thể nhận biết và thực hiện nghĩa vụ, tránh tình trạng mở rộng trách nhiệm vượt quá phạm vi mà pháp luật quy định. Đối với các quan hệ sở hữu, kiểm soát hoặc quan hệ gia đình, pháp luật cần được áp dụng theo đúng định nghĩa và phạm vi người có liên quan tại văn bản pháp luật tương ứng. Ngoài ra, việc xác định chủ thể có nghĩa vụ cần được gắn với cơ chế cập nhật danh sách người nội bộ và người có liên quan.[5]

Ngưỡng giá trị và phạm vi giao dịch làm phát sinh nghĩa vụ công bố thông tin. Khoản 1 Điều 33 Thông tư số 96/2020/TT-BTC đã được sửa đổi, bổ sung quy định người nội bộ và người có liên quan phải báo cáo, công bố thông tin trước và sau giao dịch khi giá trị giao dịch dự kiến trong ngày từ 50 triệu đồng trở lên hoặc giá trị giao dịch dự kiến trong từng tháng từ 200 triệu đồng trở lên. Giá trị giao dịch được xác định theo mệnh giá đối với cổ phiếu, trái phiếu chuyển đổi và chứng chỉ quỹ; theo giá phát hành gần nhất đối với chứng quyền có bảo đảm; hoặc theo giá trị chuyển nhượng đối với quyền mua cổ phiếu, quyền mua trái phiếu chuyển đổi và quyền mua chứng chỉ quỹ. Nghĩa vụ này còn áp dụng đối với các giao dịch chuyển nhượng không thông qua hệ thống giao dịch tại Sở giao dịch chứng khoán, bao gồm giao dịch cho, tặng, thừa kế, chuyển nhượng hoặc nhận chuyển nhượng chứng khoán và các trường hợp khác thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định.  Ngưỡng giá trị cần được đánh giá cùng với cơ chế tổng hợp giao dịch và giám sát hành vi có dấu hiệu né tránh nghĩa vụ.[6]

Thời hạn, trình tự và nội dung công bố thông tin trước giao dịch. Theo điểm a khoản 1 Điều 33 Thông tư số 96/2020/TT-BTC đã được sửa đổi, bổ sung, người nội bộ và người có liên quan thuộc diện điều chỉnh phải công bố thông tin về giao dịch dự kiến tối thiểu 03 ngày làm việc trước ngày dự kiến thực hiện giao dịch, theo mẫu quy định tại phụ lục tương ứng, trừ các trường hợp ngoại lệ được quy định cụ thể.  Khoảng thời gian này hỗ trợ tiếp nhận thông tin và tổ chức giám sát trước giao dịch; hiệu quả phụ thuộc vào khả năng xử lý và chia sẻ dữ liệu.[7]

Về trình tự, người có nghĩa vụ phải thực hiện thông báo theo mẫu và phương thức quy định. Giao dịch được thực hiện trong thời hạn đăng ký không quá 30 ngày kể từ ngày đăng ký. Người nội bộ và người có liên quan phải tuân thủ thời gian, khối lượng và giá trị đã công bố; giao dịch đầu tiên chỉ được thực hiện vào ngày giao dịch liền sau ngày sở giao dịch chứng khoán công bố thông tin theo quy định. Pháp luật đồng thời hạn chế việc đồng thời đăng ký giao dịch mua và bán đối với các loại chứng khoán thuộc phạm vi điều chỉnh trong cùng một đợt đăng ký, trừ trường hợp ngoại lệ được quy định cụ thể. Những giới hạn này nhằm bảo đảm thông tin đăng ký có giá trị thực chất đối với hoạt động giám sát, thay vì chỉ mang tính thủ tục. Bên cạnh nghĩa vụ trước giao dịch, Điều 33 còn yêu cầu công bố thông tin về kết quả giao dịch trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày hoàn tất giao dịch nếu giao dịch kết thúc trước thời hạn đăng ký hoặc kể từ ngày kết thúc thời hạn dự kiến giao dịch. Trường hợp không thực hiện hoặc không thực hiện hết khối lượng đăng ký, người có nghĩa vụ phải giải trình nguyên nhân theo mẫu tương ứng.[8]

Các trường hợp ngoại lệ. Pháp luật quy định một số trường hợp ngoại lệ đối với nghĩa vụ thông báo trước giao dịch nhằm bảo đảm sự tương thích giữa cơ chế công bố thông tin và đặc điểm của từng loại giao dịch. Chẳng hạn, các giao dịch mua trong đợt phát hành chứng khoán hoặc giao dịch chào mua công khai được xử lý theo quy định chuyên biệt về chào bán, phát hành và chào mua công khai đối với một số yêu cầu liên quan đến thời hạn thực hiện giao dịch. Ngoài ra, Điều 33 có quy định riêng đối với một số giao dịch của công ty chứng khoán là người có liên quan của người nội bộ, bao gồm những trường hợp được miễn trừ hoặc áp dụng thời hạn báo cáo đặc thù. Các ngoại lệ này cần được hiểu theo đúng điều kiện và phạm vi được quy định, không thể mở rộng thành nguyên tắc miễn nghĩa vụ chung.[9]

3. Kinh nghiệm Liên minh châu Âu về thông báo và công khai giao dịch của người quản lý

3.1. Chủ thể và phạm vi giao dịch

Liên minh châu Âu (EU) thiết lập cơ chế giám sát giao dịch của người quản lý và những người có liên quan trong khuôn khổ Quy định (EU) số 596/2014 ngày 16/4/2014 về lạm dụng thị trường (Market Abuse Regulation – MAR), được sửa đổi, bổ sung bởi Quy định (EU) 2024/2809 (Listing Act). Trong đó, Điều 19 MAR quy định nghĩa vụ thông báo giao dịch đối với người thực hiện trách nhiệm quản lý (persons discharging managerial responsibilities – PDMR) và những người có liên quan chặt chẽ với họ (persons closely associated – PCA). Đối tượng giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh bao gồm cổ phiếu, công cụ nợ của tổ chức phát hành và các công cụ phái sinh hoặc công cụ tài chính khác có liên quan. Riêng đối với thị trường hạn ngạch phát thải, Điều 19(1)(b) và khoản 2 MAR quy định nghĩa vụ thông báo liên quan đến người tham gia thị trường hạn ngạch phát thải trong những trường hợp được quy định. Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của EU là nghĩa vụ thông báo không chỉ áp dụng đối với người trực tiếp đảm nhiệm chức vụ quản lý mà còn mở rộng đến những cá nhân và tổ chức có mối liên hệ chặt chẽ với họ. Việc xác định PDMR căn cứ vào chức năng quản lý và khả năng tiếp cận thông tin nội bộ của chủ thể, trong khi PCA được xác định theo các tiêu chí cụ thể tại Điều 3(1)(26) MAR. Cách thiết kế này cho phép cơ quan quản lý theo dõi giao dịch trên tài khoản của các chủ thể có liên hệ với người quản lý, qua đó hỗ trợ phát hiện những giao dịch có khả năng liên quan đến việc sử dụng thông tin nội bộ hoặc tạo ra xung đột lợi ích. Tuy nhiên, nghĩa vụ thông báo theo Điều 19 MAR không đồng nghĩa với việc mặc nhiên xác định giao dịch là hành vi lạm dụng thị trường; việc đánh giá vi phạm phải căn cứ vào các quy định có liên quan và tình tiết cụ thể của từng trường hợp. [10]

3.2. Thông báo giao dịch và thời kỳ đóng

Theo Điều 19(1) MAR, PDMR và PCA có nghĩa vụ thông báo cho tổ chức phát hành và cơ quan có thẩm quyền về các giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh được thực hiện trên tài khoản của mình. Thông báo phải được thực hiện sớm nhất có thể và chậm nhất trong thời hạn ba ngày làm việc kể từ ngày giao dịch. Để bảo đảm chuỗi thông tin được thông suốt, Điều 19(5) MAR yêu cầu tổ chức phát hành thông báo bằng văn bản cho PDMR về các nghĩa vụ của họ, đồng thời PDMR phải thông báo bằng văn bản cho PCA về nghĩa vụ tương ứng và lưu giữ bản sao thông báo đó. Trên cơ sở thông tin nhận được, tổ chức phát hành có trách nhiệm công khai thông tin trong hai ngày làm việc kể từ khi nhận được thông báo, theo Điều 19(3) MAR. Cơ chế này thiết lập một chuỗi nghĩa vụ gồm thông báo của người thực hiện giao dịch, tiếp nhận thông tin của tổ chức phát hành và cơ quan quản lý, sau đó công khai thông tin ra thị trường. Việc xác định thời hạn cụ thể giúp hạn chế tình trạng chậm trễ trong cung cấp thông tin, đồng thời tạo điều kiện để nhà đầu tư tiếp cận dữ liệu về giao dịch của người quản lý và những người có liên quan.[11]

Khi được đặt trong mối tương quan với các thông tin công khai khác về tình hình tài chính, hoạt động và quản trị doanh nghiệp, dữ liệu giao dịch này có thể hỗ trợ nhà đầu tư đánh giá diễn biến sở hữu và hành vi giao dịch của các chủ thể có vị trí đặc biệt trong doanh nghiệp. Cần phân biệt nghĩa vụ thông báo, công khai thông tin theo Điều 19 MAR với nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch. Về nguyên tắc, cơ chế tại Điều 19 tập trung vào việc báo cáo và công khai giao dịch đã được thực hiện, chứ không thiết lập một thủ tục xin phép hoặc thông báo bắt buộc trước mọi giao dịch.[12]

Bên cạnh thời hạn thông báo, MAR còn thiết lập ngưỡng giá trị để xác định thời điểm phát sinh nghĩa vụ này. Theo Điều 19(8) MAR (được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2024/2809), nghĩa vụ thông báo phát sinh sau khi tổng giá trị các giao dịch trong năm dương lịch đạt ngưỡng 20.000 EUR; kể từ thời điểm đó, các giao dịch tiếp theo thuộc phạm vi điều chỉnh phải được thông báo. Điều 19(9) cho phép cơ quan có thẩm quyền của quốc gia thành viên quyết định nâng ngưỡng lên 50.000 EUR hoặc hạ xuống 10.000 EUR trong những điều kiện nhất định và phải thông báo cho Cơ quan Thị trường và Chứng khoán châu Âu (ESMA) kèm theo lý do. Ngưỡng được tính bằng cách cộng tổng các giao dịch mà không bù trừ giao dịch mua và bán. Cơ chế ngưỡng giá trị góp phần cân đối giữa yêu cầu minh bạch và chi phí tuân thủ, đồng thời cho phép điều chỉnh theo đặc điểm của từng thị trường quốc gia thành viên.[13]

Về hạn chế giao dịch trong thời kỳ đóng. Bên cạnh nghĩa vụ thông báo và công khai giao dịch, Điều 19(11) MAR thiết lập cơ chế hạn chế giao dịch trong thời kỳ đóng (closed period). Theo đó, PDMR nhìn chung không được thực hiện giao dịch trên tài khoản của mình hoặc cho bên thứ ba, trực tiếp hoặc gián tiếp, liên quan đến cổ phiếu hoặc công cụ nợ của tổ chức phát hành, hoặc các công cụ phái sinh và công cụ tài chính liên quan, trong khoảng thời gian 30 ngày dương lịch trước khi công bố báo cáo tài chính tạm thời hoặc báo cáo tài chính cuối năm mà tổ chức phát hành có nghĩa vụ công bố.  Ngoại lệ phải được phân biệt theo căn cứ áp dụng: khoản 12 cho phép tổ chức phát hành chấp thuận một số giao dịch, trong khi khoản 12a yêu cầu cho phép giao dịch đáp ứng các điều kiện về quyết định đầu tư không chủ động, yếu tố bên ngoài hoặc điều khoản xác định trước. Các ngoại lệ không loại trừ việc áp dụng quy định cấm giao dịch nội gián và thao túng thị trường. Vì vậy, thời kỳ đóng là công cụ phòng ngừa bổ trợ, không phải cơ chế hợp pháp hóa giao dịch dựa trên thông tin nội bộ.[14]

3.3. Giá trị tham khảo đối với Việt Nam

Từ kinh nghiệm của EU, có thể rút ra ba vấn đề cần cân nhắc khi hoàn thiện pháp luật Việt Nam về nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ trên thị trường chứng khoán. Thứ nhất, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế xác định chủ thể có nghĩa vụ theo hướng bao quát người nội bộ và những người có liên quan trên cơ sở tiêu chí pháp lý rõ ràng. Việc xác định cụ thể mối quan hệ thuộc diện điều chỉnh, phạm vi giao dịch và trách nhiệm thông báo sẽ góp phần hạn chế khả năng né tránh nghĩa vụ thông qua việc chuyển giao hoặc thực hiện giao dịch qua chủ thể khác, đồng thời bảo đảm tính dự đoán trước của pháp luật.

Thứ hai, cần phân biệt rõ nghĩa vụ thông báo trước giao dịch, nghĩa vụ báo cáo sau giao dịch và nghĩa vụ công khai thông tin của tổ chức phát hành. Kinh nghiệm từ Điều 19 MAR cho thấy cơ chế hậu kiểm có thể được thiết kế với thời hạn cụ thể, ngưỡng giá trị và trách nhiệm riêng của từng chủ thể. Trên cơ sở đó, Việt Nam có thể đánh giá mức độ phù hợp của các ngưỡng giao dịch hiện hành, thời hạn thực hiện nghĩa vụ và cơ chế công khai thông tin nhằm bảo đảm thông tin được cung cấp kịp thời, đầy đủ và có khả năng tiếp cận bình đẳng.

Thứ ba, có thể nghiên cứu tính khả thi của cơ chế hạn chế giao dịch trong những khoảng thời gian có rủi ro thông tin cao, nhất là trước thời điểm công bố báo cáo tài chính hoặc thông tin trọng yếu. Việc áp dụng cần tính đến đặc điểm của thị trường chứng khoán Việt Nam, khả năng giám sát và thực thi, cũng như nhu cầu thiết lập ngoại lệ hợp lý để tránh hạn chế không cần thiết đối với hoạt động đầu tư hợp pháp.

4. Hoàn thiện pháp luật Việt Nam về nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ

Một là, bảo đảm tính minh bạch và nâng cao hiệu quả giám sát giao dịch. Hoàn thiện pháp luật về nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch cần hướng đến mục tiêu nâng cao tính minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, đồng thời tăng cường khả năng giám sát giao dịch của người nội bộ.  Thông tin đăng ký cần được chuẩn hóa, công bố đúng thời điểm và đối chiếu với dữ liệu giao dịch thực tế. Đồng thời, cần phân định trách nhiệm của người nội bộ, tổ chức phát hành và tổ chức vận hành thị trường trong tiếp nhận, công bố, cập nhật và giám sát thông tin.

Hai là, bảo đảm tính thống nhất và phân định đúng trách nhiệm. Việc rà soát pháp luật cần xác định riêng nghĩa vụ trước giao dịch, báo cáo kết quả, báo cáo sở hữu và phòng ngừa giao dịch nội gián. Đặc biệt, khoản 2 Điều 4 Thông tư số 96/2020/TT-BTC đã yêu cầu công bố kịp thời nội dung và lý do thay đổi thông tin; điểm đ khoản 1 Điều 33 đã yêu cầu giải trình khi không thực hiện hoặc không thực hiện hết khối lượng đăng ký. Vì vậy, hướng hoàn thiện là làm rõ quy trình cập nhật kế hoạch và liên kết với báo cáo kết quả, thay vì coi pháp luật chưa có nghĩa vụ xử lý thay đổi. Việc rà soát cũng cần bảo đảm thống nhất với các ngoại lệ và giao dịch chuyển quyền sở hữu ngoài hệ thống giao dịch tập trung.[15]

Ba là, bảo đảm tính tương xứng và khả thi của nghĩa vụ. Nghĩa vụ công bố thông tin cần được thiết kế tương xứng với mức độ rủi ro và ý nghĩa của giao dịch đối với thị trường.  Việc xác định ngưỡng giá trị, thời hạn và phạm vi thông tin cần dựa trên đánh giá tác động, kết hợp cơ chế tổng hợp giao dịch để hạn chế chia nhỏ giao dịch nhằm tránh nghĩa vụ. Khả năng thực thi phải được xem xét theo năng lực công nghệ, nhân lực và quy trình xử lý thông tin. Kinh nghiệm tranh luận về ngưỡng thông báo trong báo cáo ESMA cho thấy không thể suy từ một mức ngưỡng nước ngoài để khẳng định ngay mức ngưỡng phù hợp với Việt Nam. Việc giữ hay điều chỉnh ngưỡng cần được đánh giá theo quy mô giao dịch và năng lực giám sát trong nước.[16]

Bốn là, rà soát thời hạn thông báo và tăng cường giám sát theo mức độ rủi ro. Pháp luật hiện hành yêu cầu thông báo trước giao dịch tối thiểu 03 ngày làm việc và giới hạn thời hạn thực hiện giao dịch theo quy định. Đây là cơ sở để tổ chức giám sát tiếp nhận thông tin trước khi giao dịch diễn ra. Tuy nhiên, cần tiếp tục đánh giá liệu thời hạn hiện hành có đủ để phục vụ công tác giám sát đối với các giao dịch có quy mô lớn hoặc có khả năng tác động đáng kể đến thị trường hay không. Một hướng hoàn thiện là nghiên cứu cơ chế phân loại theo mức độ rủi ro hoặc quy mô giao dịch, trên cơ sở đánh giá tác động và bảo đảm tính khả thi. Đối với các giao dịch có quy mô lớn hoặc có đặc điểm rủi ro cao, có thể xem xét yêu cầu cung cấp thông tin chi tiết hơn hoặc tăng cường cơ chế giám sát. Việc áp dụng các yêu cầu bổ sung cần có căn cứ rõ ràng, tránh tạo ra sự phân biệt tùy tiện giữa các chủ thể.[17]

Kết luận

Nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch của người nội bộ góp phần tăng cường tính minh bạch, hỗ trợ giám sát và bảo vệ nhà đầu tư. Pháp luật Việt Nam đã quy định chủ thể, ngưỡng giá trị, thời hạn thông báo và nghĩa vụ công bố kết quả. Việc hoàn thiện cần tập trung vào tính thống nhất của quy định, chất lượng dữ liệu và sự phối hợp giám sát. Kinh nghiệm EU cho thấy cần phân biệt cơ chế thông báo sau giao dịch với hạn chế giao dịch trong thời kỳ đóng và nghĩa vụ công bố trước giao dịch tại Việt Nam. Các kiến nghị về chuẩn hóa thông tin, rà soát ngưỡng và thời hạn, tăng cường giám sát theo rủi ro cần được đánh giá tác động trước khi áp dụng.

--------------------------------

Danh mục tài liệu tham khảo

1. Bộ Tài chính. Thông tư số 96/2020/TT-BTC ngày 16/11/2020 hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 68/2024/TT-BTC, Thông tư số 18/2025/TT-BTC và Thông tư số 08/2026/TT-BTC. Nội dung hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC ngày 20/4/2026. https://congbaocdn.chinhphu.vn/180507251028987904/2026/5/29/469540-1779783184_v1_1780016936_signed.pdf.

2. European Parliament and Council. Regulation (EU) No 596/2014 of 16 April 2014 on Market Abuse (Market Abuse Regulation). Official Journal of the European Union L 173 (12 June 2014): 1–61. As amended. Consolidated text of 5 June 2026. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?qid=1788074349019&uri=CELEX%3A02014R0596-20260605.

3. European Parliament and Council. Regulation (EU) 2024/2809 of 23 October 2024 Amending Regulations (EU) 2017/1129, (EU) No 596/2014 and (EU) No 600/2014. Official Journal of the European Union L, 2024/2809 (14 November 2024). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/2809/oj.

4. European Securities and Markets Authority (ESMA). MAR Review Report. ESMA70-156-2391. 23 September 2020. https://www.esma.europa.eu/sites/default/files/library/esma70-156-2391_final_report_-_mar_review.pdf.

5. Nguyễn Phương Ngọc và Nguyễn Phương Nam. “Nghĩa vụ pháp lý về công bố thông tin của doanh nghiệp: Từ thị trường chứng khoán đến bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử.” Tạp chí Công Thương, 22/9/2025. Truy cập ngày 10/11/2026. https://tapchicongthuong.vn/nghia-vu-phap-ly-ve-cong-bo-thong-tin-cua-doanh-nghiep--tu-thi-truong-chung-khoan-den-bao-ve-nguoi-tieu-dung-trong-thuong-mai-dien-tu-235292.htm.

6. Quốc hội. Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 ngày 26/11/2019, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15 ngày 29/11/2024.


[1] Nguyễn Phương Ngọc và Nguyễn Phương Nam, “Nghĩa vụ pháp lý về công bố thông tin của doanh nghiệp: Từ thị trường chứng khoán đến bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử,” Tạp chí Công Thương, 22/9/2025, mục 2–3, truy cập ngày 10/11/2026, https://tapchicongthuong.vn/nghia-vu-phap-ly-ve-cong-bo-thong-tin-cua-doanh-nghiep--tu-thi-truong-chung-khoan-den-bao-ve-nguoi-tieu-dung-trong-thuong-mai-dien-tu-235292.htm.

[2] European Securities and Markets Authority (ESMA), MAR Review Report, ESMA70-156-2391 (23 September 2020), 104–117, https://www.esma.europa.eu/sites/default/files/library/esma70-156-2391_final_report_-_mar_review.pdf.

[3] Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14, năm 2019, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15, Điều 12.

[4] Thông tư số 96/2020/TT-BTC, năm 2020, được sửa đổi, bổ sung; đối chiếu Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC ngày 20/4/2026, Điều 33.

[5] Thông tư số 96/2020/TT-BTC, năm 2020, được sửa đổi, bổ sung; đối chiếu Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC ngày 20/4/2026, Điều 3 khoản 3–4 và Điều 33 khoản 1, khoản 6.

[6] Thông tư số 96/2020/TT-BTC, năm 2020, được sửa đổi, bổ sung; đối chiếu Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC ngày 20/4/2026, Điều 33 khoản 1.

[7] Thông tư số 96/2020/TT-BTC, năm 2020, được sửa đổi, bổ sung; đối chiếu Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC ngày 20/4/2026, Điều 33 khoản 1 điểm a.

[8] Thông tư số 96/2020/TT-BTC, năm 2020, được sửa đổi, bổ sung; đối chiếu Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC ngày 20/4/2026, Điều 33 khoản 1 điểm b, d, đ.

[9] Thông tư số 96/2020/TT-BTC, năm 2020, được sửa đổi, bổ sung; đối chiếu Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC ngày 20/4/2026, Điều 33 khoản 1 điểm a, c và khoản 3, 5, 8.

[10] Regulation (EU) No 596/2014, 2014, as amended, arts. 3(1)(25)–(26), 19(1)–(2).

[11] Regulation (EU) No 596/2014, 2014, as amended, art. 19(1), (3), (5).

[12] Regulation (EU) No 596/2014, 2014, as amended, art. 19(1)–(3).

[13] Regulation (EU) No 596/2014, 2014, as amended, art. 19(8)–(9), as amended by Regulation (EU) 2024/2809, art. 2(8)(a).

[14] Regulation (EU) No 596/2014, 2014, as amended, art. 19(11), (12), (12a).

[15] Thông tư số 96/2020/TT-BTC, năm 2020, được sửa đổi, bổ sung, Điều 4 khoản 2 và Điều 33 khoản 1 điểm đ; đối chiếu Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC ngày 20/4/2026.

[16] ESMA, MAR Review Report, 110–111, đoạn 446–454.

[17] Thông tư số 96/2020/TT-BTC, năm 2020, được sửa đổi, bổ sung; đối chiếu Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC ngày 20/4/2026, Điều 33 khoản 1 điểm a–b.

Phạm Thị Dung (Khoa Pháp Luật Dân sự - Trường ĐH Luật Hà Nội, Email: 241011553@st.hlu.edu)

Bạn đọc đặt tạp chí Pháp lý dài hạn vui lòng để lại thông tin