Hoàn thiện quy định về nguyên tắc và thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế

(Pháp lý). Bằng phương pháp phân tích quy phạm và đối chiếu luật hiện hành với bản dự thảo trình Quốc hội tháng 10/2026, bài viết xem xét hai nhóm vấn đề về nguyên tắc, chủ thể và thẩm quyền ký kết. Trên cơ sở đó, đề xuất các kiến nghị nhằm bảo đảm tính chủ động trong hợp tác quốc tế đi cùng tuân thủ pháp luật và hiệu quả thực hiện.
4-1794569359.jpg

Tóm tắt: Việc sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế năm 2020 đặt ra yêu cầu kết nối nguyên tắc ký kết với năng lực thực hiện, trách nhiệm của chủ thể và cơ chế kiểm soát thẩm quyền. Bằng phương pháp phân tích quy phạm và đối chiếu luật hiện hành với bản dự thảo trình Quốc hội tháng 10/2026, bài viết xem xét hai nhóm vấn đề về nguyên tắc, chủ thể và thẩm quyền ký kết. Kết quả cho thấy luật hiện hành đã quy định đánh giá tính khả thi, hiệu quả và trách nhiệm lập kế hoạch; dự thảo cũng đã bổ sung yêu cầu về năng lực thực thi, đầu mối và lộ trình thực hiện. Vì vậy, kiến nghị hoàn thiện cần tập trung vào cách cụ thể hóa những yêu cầu này trong hồ sơ, quyết định và quá trình triển khai, tránh bổ sung trùng lặp. Bài viết đồng thời làm rõ sự khác biệt giữa chủ thể được nhân danh ký kết, người quyết định và người trực tiếp ký; đề xuất gắn việc mở rộng chủ thể với điều kiện thực hiện, kiểm tra, giải trình và kế thừa trách nhiệm khi tổ chức lại bộ máy. Các kiến nghị nhằm bảo đảm tính chủ động trong hợp tác quốc tế đi cùng tuân thủ pháp luật và hiệu quả thực hiện.

Từ khóa: Thỏa thuận quốc tế; nguyên tắc ký kết; thẩm quyền ký kết; hợp tác quốc tế; hoàn thiện pháp luật.

Improving the Principles and Authority for Concluding International Agreements in Vietnam

Abstract: Reform of Vietnam’s 2020 Law on International Agreements requires a clearer connection between the principles governing the conclusion of agreements, implementation capacity and control of decision-making authority. Using doctrinal analysis and comparison with the draft submitted to the National Assembly in October 2026, this article examines principles, eligible entities and the allocation of authority for concluding non-treaty international agreements. The analysis shows that existing law already requires assessment of feasibility and effectiveness and provides for implementation planning. The draft further addresses institutional capacity, responsible focal points and implementation schedules. Recommendations should therefore focus on making these requirements operational in supporting documents, decisions and subsequent performance, rather than restating obligations already included in the legal framework. The article also distinguishes the entity in whose name an agreement is concluded from the decision-maker and the authorised signatory. It recommends linking the extension of eligible entities to implementation conditions, oversight, accountability and continuity of responsibilities following institutional restructuring. These proposals seek to support active international cooperation while maintaining legality and effective implementation.

Keywords: international agreements; principles of conclusion; authority to conclude agreements; international cooperation; legal reform.

 

1. Đặt vấn đề và phương pháp nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, hợp tác quốc tế có vai trò quan trọng đối với việc huy động nguồn lực, trao đổi kinh nghiệm, tiếp thu thành tựu khoa học, công nghệ và nâng cao năng lực quản lý nhà nước. Đối với Việt Nam, việc chủ động thiết lập, duy trì và mở rộng quan hệ hợp tác với các quốc gia, tổ chức quốc tế và đối tác nước ngoài không chỉ góp phần thực hiện đường lối đối ngoại mà còn tạo điều kiện thuận lợi để các cơ quan, tổ chức thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao.

Luật Thỏa thuận quốc tế số 70/2020/QH14 được thông qua ngày 13/11/2020, có hiệu lực từ ngày 01/7/2021, tạo khuôn khổ về nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự ký kết và tổ chức thực hiện. Khi phân tích cần phân biệt thỏa thuận quốc tế theo luật này với điều ước quốc tế và hợp đồng theo pháp luật dân sự. Khoản 1 Điều 2 cùng khoản 2 Điều 3 xác định giới hạn không làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của Việt Nam theo pháp luật quốc tế; khoản 2 Điều 1 loại trừ những quan hệ đã được pháp luật chuyên ngành tương ứng điều chỉnh. Vì vậy, nhu cầu hợp tác với đối tác nước ngoài chưa đủ để quyết định áp dụng Luật Thỏa thuận quốc tế.[1]

Tuy nhiên, sau hơn năm năm thực hiện, yêu cầu hợp tác quốc tế đã có những thay đổi đáng kể. Quan hệ hợp tác không chỉ được triển khai ở cấp trung ương và cấp tỉnh mà còn phát sinh nhu cầu tại các đơn vị chuyên môn, đơn vị sự nghiệp công lập và chính quyền cơ sở. Nội dung hợp tác ngày càng đa dạng, gắn với yêu cầu chuyển đổi số, trao đổi thông tin, đào tạo, nghiên cứu khoa học, phối hợp thực thi pháp luật và giải quyết những vấn đề có tính chất xuyên quốc gia. Cùng với đó, việc sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu rà soát, điều chỉnh các quy định về chủ thể, thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế.

Dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) được trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp thứ hai tháng 10/2026. Các nội dung thảo luận tập trung vào mở rộng chủ thể, phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục và nâng trách nhiệm thực hiện. Tài liệu chính sách của Bộ Ngoại giao và hồ sơ dự án đặt yêu cầu sửa luật trong quan hệ với sắp xếp bộ máy, quản lý thống nhất hoạt động đối ngoại. Đây là bối cảnh để đánh giá kiến nghị, không phải căn cứ coi nội dung dự thảo đã trở thành quy phạm có hiệu lực.[2]

Bài viết đặt câu hỏi cần cụ thể hóa những nội dung nào để nguyên tắc về hiệu quả, trách nhiệm và thẩm quyền được thực hiện nhất quán khi mở rộng hợp tác quốc tế. Phương pháp phân tích quy phạm được kết hợp đối chiếu Luật năm 2020, các điều chỉnh về phân cấp và tổ chức bộ máy năm 2025 với bản dự thảo công bố ngày 18/10/2026. Các tài liệu xây dựng luật được sử dụng để nhận diện vấn đề lập pháp; bài viết không có khảo sát độc lập để lượng hóa mức độ vi phạm hoặc hiệu quả thực hiện. Phạm vi phân tích tập trung vào nguyên tắc, chủ thể và thẩm quyền, không đánh giá toàn bộ dự án luật.

Các tài liệu chính sách đã nêu yêu cầu mở rộng chủ thể và tăng phân cấp; nội dung dự thảo tiếp tục thể hiện định hướng này bằng việc xác định các nhóm bên ký kết và trách nhiệm thực hiện. Vấn đề bài viết tập trung làm rõ là quan hệ giữa nguyên tắc, hồ sơ và quyết định: khi một yêu cầu đã xuất hiện ở điều về nguyên tắc thì cần được triển khai như thế nào ở các khâu còn lại. Việc đối chiếu theo cấu trúc đó giúp phân biệt nhu cầu cụ thể hóa với đề nghị lặp lại nội dung đã có, đồng thời giữ trọng tâm kiến nghị trong phạm vi hai nhóm vấn đề của bài viết.

2. Những vấn đề đặt ra đối với quy định về nguyên tắc, chủ thể và thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế

2.1. Yêu cầu hoàn thiện quy định về nguyên tắc ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế

Điều 3 Luật năm 2020 đã gắn việc ký kết với lợi ích quốc gia, pháp luật Việt Nam, giới hạn của thỏa thuận quốc tế, chức năng và thẩm quyền của bên ký kết. Đặc biệt, khoản 3 yêu cầu bảo đảm hiệu quả trong phạm vi nguồn kinh phí được giao hoặc tự chủ; khoản 4 yêu cầu phù hợp chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn; khoản 7 xác định trách nhiệm thực hiện. Bên cạnh đó, điểm e khoản 1 Điều 27 yêu cầu hồ sơ đề xuất đánh giá tính khả thi, hiệu quả. Như vậy, không thể xác định hạn chế của luật theo hướng hoàn toàn chưa có yêu cầu đánh giá khả năng thực hiện.[3]

Vấn đề cần làm rõ là sự liên kết giữa các yêu cầu đã có. Một đề xuất có thể nêu mục tiêu hợp tác nhưng chưa giải thích nguồn lực, đơn vị triển khai hoặc cách xử lý nhiệm vụ vượt thẩm quyền. Đây là nguy cơ trong tổ chức thực hiện, không tự chứng minh thiếu quy phạm. Khi đánh giá kiến nghị bổ sung, cần xác định nội dung nào thuộc nguyên tắc chung, nội dung nào phải thể hiện trong hồ sơ và nội dung nào là trách nhiệm sau khi ký. Cách phân định đó giúp tránh dùng thêm một nguyên tắc khái quát để thay thế việc kiểm tra điều kiện cụ thể.

Mặt khác, trong điều kiện nội dung hợp tác ngày càng đa dạng, việc đánh giá tính phù hợp của thỏa thuận với pháp luật Việt Nam cần được tiến hành một cách thực chất. Đối với các thỏa thuận có nội dung liên quan đến trao đổi thông tin, chia sẻ dữ liệu, phối hợp nghiệp vụ hoặc thực hiện những hoạt động chịu sự điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành, cơ quan đề xuất cần nhận diện rõ phạm vi cam kết, thẩm quyền thực hiện và các yêu cầu pháp lý có liên quan.

Khoản 5 Điều 3 của bản dự thảo công bố ngày 18/10/2026 đã đề cập năng lực thực thi, đầu mối và lộ trình, kế hoạch thực hiện sau khi ký. Đây là bước cụ thể hóa đáng chú ý so với cách diễn đạt nguyên tắc trong Luật năm 2020. Do đó, định hướng hoàn thiện không còn là đề nghị bổ sung như thể dự thảo chưa có nội dung này, mà là kiểm tra sự tương thích giữa nguyên tắc đó với yêu cầu hồ sơ, căn cứ quyết định và trách nhiệm thực hiện. Nếu thiếu sự liên kết, nội dung mới vẫn có thể chỉ dừng ở yêu cầu chung.[4]

2.2. Yêu cầu hoàn thiện quy định về chủ thể và thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế

Chủ thể và thẩm quyền ký kết là những vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với tính hợp pháp của thỏa thuận quốc tế. Việc xác định đúng chủ thể, đúng phạm vi thẩm quyền và đúng trình tự không chỉ bảo đảm giá trị pháp lý của hoạt động ký kết mà còn là căn cứ xác định trách nhiệm tổ chức thực hiện và xử lý những vấn đề phát sinh.

Nhu cầu hợp tác ở nhiều cấp là một lý do xem xét mở rộng bên ký kết, nhưng phải đặt trong cấu trúc quản lý thống nhất. Không phải mọi đơn vị tham gia triển khai hoạt động quốc tế đều cần tự mình trở thành bên ký kết. Có trường hợp đơn vị là đầu mối chuyên môn thực hiện thỏa thuận của cơ quan cấp trên; trường hợp khác mới cần nhân danh mình giao kết. Việc lựa chọn phải dựa trên chức năng, phạm vi hợp tác và căn cứ pháp luật, tránh đồng nhất nhu cầu nghiệp vụ với thẩm quyền ký kết.

Khoản 2 Điều 2 của bản dự thảo được đối chiếu nêu các nhóm như Ban Quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế thuộc UBND cấp tỉnh; đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND cấp tỉnh, với giới hạn được quy định; và UBND cấp xã theo những trường hợp tương ứng. Điều 19 và Điều 20 dự thảo đồng thời xác định người quyết định việc ký kết nhân danh các nhóm chủ thể. Vì vậy, được bổ sung vào danh sách bên ký kết không đồng nghĩa người đứng đầu từng đơn vị được tự quyết định mọi thỏa thuận. Phân tích việc mở rộng phải bao gồm cả danh nghĩa ký, người quyết định và thủ tục được giao quy định chi tiết.[5]

Cần phân biệt thẩm quyền quyết định việc ký kết với hành vi trực tiếp ký văn bản. Luật năm 2020 đã có sự phân biệt này: Điều 16 quy định người quyết định đối với Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; khoản 3 Điều 17 cho phép người có thẩm quyền tiến hành ký hoặc ủy quyền cho người khác ký sau khi tiếp thu ý kiến. Do đó, đây không phải khoảng trống hoàn toàn chưa được điều chỉnh. Yêu cầu đặt ra là quy định nhất quán ở từng nhóm chủ thể và xác định trách nhiệm khi văn bản được ký khác nội dung đã được cho phép.[6]

Do đó, hoàn thiện pháp luật về chủ thể và thẩm quyền ký kết cần hướng đến việc vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động hợp tác quốc tế, vừa thiết lập cơ chế kiểm soát tương xứng, bảo đảm quyền chủ động luôn gắn với trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm giải trình.

3. Kiến nghị hoàn thiện quy định về nguyên tắc, chủ thể và thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế

3.1. Hoàn thiện quy định về nguyên tắc ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế

Thứ nhất, cần làm rõ cách đánh giá tính khả thi trên cơ sở các nguyên tắc và nghĩa vụ hiện có, đồng thời hoàn thiện sự liên kết của khoản 5 Điều 3 dự thảo với những điều khoản chuyên biệt.

Trong quá trình đề xuất ký kết, cơ quan chủ trì cần đánh giá không chỉ sự phù hợp của nội dung thỏa thuận với pháp luật Việt Nam mà còn phải xem xét khả năng thực hiện trên thực tế. Việc đánh giá cần gắn với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chủ thể ký kết, điều kiện tổ chức thực hiện, nguồn lực cần thiết và trách nhiệm của các đơn vị phối hợp.

Theo hướng này, cần rà soát cách cụ thể hóa yêu cầu về năng lực thực thi, đầu mối và kế hoạch đã được dự thảo đưa vào Điều 3. Hồ sơ nên cho phép người quyết định nhận diện nhiệm vụ dự kiến, cơ quan thực hiện, điều kiện bảo đảm và phần việc cần phối hợp. Việc mô tả phải tương xứng tính chất thỏa thuận, tránh đòi hỏi cùng mức tài liệu đối với hợp tác đơn giản và hợp tác có nội dung phức tạp. Đây là hướng làm rõ yêu cầu đã có, không phải thiết lập một nguyên tắc hoàn toàn mới.

Có thể hướng dẫn nội dung đánh giá tính khả thi tại hồ sơ đề xuất theo mối liên hệ giữa mục tiêu, hoạt động, nguồn lực và trách nhiệm. Nếu một hoạt động phụ thuộc quyết định hoặc kinh phí của cơ quan khác, hồ sơ cần chỉ ra căn cứ phối hợp, không diễn đạt như cam kết đã được bảo đảm. Khi điều kiện thực hiện thay đổi, đầu mối chủ trì cần báo cáo để xem xét phương án phù hợp theo thẩm quyền. Cách tiếp cận này làm rõ ý nghĩa của tính khả thi đối với việc quyết định, thay vì chỉ thêm thuật ngữ vào nguyên tắc.

Đối với câu chữ lập pháp, cần giữ yêu cầu chung tại Điều 3 và cụ thể hóa trong quy định hồ sơ, quyết định, tổ chức thực hiện. Nếu lặp toàn bộ nội dung chức năng, nhiệm vụ, nguồn kinh phí và trách nhiệm đã có ở nhiều điều thì không làm rõ hơn cách áp dụng. Hướng sửa phù hợp là bảo đảm mỗi khâu trả lời được một vấn đề: cơ sở để cam kết, người chịu trách nhiệm và điều kiện để triển khai. Việc hoàn thành thủ tục ký không thể thay thế đánh giá những điều kiện đó.

Thứ hai, cần làm rõ trách nhiệm đánh giá tính hợp pháp của nội dung thỏa thuận quốc tế trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Việc bảo đảm thỏa thuận phù hợp với pháp luật Việt Nam là yêu cầu nền tảng, nhưng để nguyên tắc này được thực hiện thực chất, cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan đề xuất trong việc rà soát nội dung, nhận diện phạm vi cam kết và xác định những quy định pháp luật có liên quan. Đối với các thỏa thuận có nội dung thuộc nhiều lĩnh vực, việc lấy ý kiến cơ quan chuyên môn cần được thực hiện phù hợp với tính chất và mức độ phức tạp của thỏa thuận.

Không nhất thiết bổ sung nguyên tắc mới nếu nội dung đã được bao quát. Khoản 1 Điều 27 Luật năm 2020 đã yêu cầu đánh giá sự phù hợp pháp luật, điều ước liên quan, tác động, tính khả thi và hiệu quả; Điều 28 yêu cầu ý kiến và báo cáo giải trình, tiếp thu. Vì vậy, hướng hoàn thiện là làm rõ trách nhiệm và căn cứ đánh giá trong quy trình này. Việc lấy nhiều ý kiến không tự chứng minh tính hợp pháp; hồ sơ cần thể hiện cơ quan đề xuất đã xử lý ý kiến và vấn đề còn khác nhau như thế nào để người quyết định xem xét.[7]

Thứ ba, cần gắn nguyên tắc ký kết với trách nhiệm tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả hợp tác.

Một trong những yêu cầu quan trọng của hoạt động hợp tác quốc tế là chuyển từ chú trọng số lượng văn bản được ký kết sang đánh giá chất lượng và hiệu quả thực hiện. Vì vậy, cơ quan chủ trì cần xác định rõ mục tiêu hợp tác, đầu mối triển khai, trách nhiệm phối hợp và phương thức đánh giá kết quả ngay từ giai đoạn chuẩn bị ký kết.

Điều 42 Luật năm 2020 đã quy định tổ chức thực hiện và xây dựng kế hoạch dài hạn, hằng năm; Điều 46 quy định lưu trữ, báo cáo và các trách nhiệm liên quan. Bản dự thảo tiếp tục đặt trách nhiệm định kỳ rà soát, xử lý thỏa thuận không hiệu quả hoặc không còn phù hợp tại Điều 38. Do đó, kiến nghị theo dõi tiến độ nên được đặt trên nền tảng những nghĩa vụ này, làm rõ nội dung báo cáo và trách nhiệm phản hồi, không mô tả kế hoạch hoặc báo cáo như công cụ lần đầu được đề xuất.[8]

Nội dung này nên được thể hiện đồng bộ tại Điều 3 và các điều khoản quy định trách nhiệm tổ chức thực hiện. Điều 3 xác định nguyên tắc chung; các điều khoản chuyên biệt quy định cụ thể trách nhiệm, chế độ báo cáo và cơ chế kiểm tra, giám sát. Đây là cách thiết kế phù hợp hơn so với việc đưa toàn bộ yêu cầu quản lý vào một điều luật duy nhất.

3.2. Hoàn thiện quy định về chủ thể và thẩm quyền ký kết

Thứ nhất, cần quy định rõ điều kiện xác định chủ thể được ký kết thỏa thuận quốc tế.

Việc mở rộng chủ thể ký kết cần được tiến hành trên cơ sở nhu cầu hợp tác và yêu cầu quản lý nhà nước, đồng thời phải bảo đảm xác định rõ vị trí pháp lý và phạm vi thẩm quyền của từng loại chủ thể. Đối với các cơ quan, tổ chức được bổ sung trong dự thảo sửa đổi, cần làm rõ điều kiện để họ có thể nhân danh mình ký kết thỏa thuận quốc tế, thay vì chỉ xác định chủ thể dựa trên tên gọi hoặc mô hình tổ chức.

Nhóm tác giả đề xuất quy định việc xác định chủ thể được ký kết phải căn cứ vào các yếu tố: vị trí pháp lý của cơ quan, tổ chức; chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn được giao; phạm vi hợp tác dự kiến; điều kiện tổ chức thực hiện; và quy định cụ thể của Luật đối với từng nhóm chủ thể.

Cần lưu ý rằng các yếu tố trên không đương nhiên thay thế điều kiện pháp lý mà Luật quy định. Chúng là cơ sở để rà soát, hoàn thiện quy định về chủ thể và hướng dẫn áp dụng thống nhất. Việc xác định chủ thể vẫn phải tuân thủ đúng danh mục và điều kiện theo quy định của pháp luật.

Thứ hai, cần phân định rõ thẩm quyền quyết định ký kết và thẩm quyền trực tiếp ký thỏa thuận quốc tế.

Các điều khoản về thẩm quyền cần được đối chiếu theo từng nhóm để chỉ rõ cơ quan được nhân danh, người quyết định, người trực tiếp ký và trách nhiệm chủ trì thực hiện. Trong bản dự thảo, người đứng đầu Bộ quyết định việc ký nhân danh những đơn vị thuộc phạm vi Điều 19; Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định đối với các trường hợp tại khoản 3 Điều 20. Kiến nghị vì vậy cần tập trung cách triển khai mối quan hệ này, không chỉ bổ sung một câu chung rằng thẩm quyền phải rõ ràng. Thẩm quyền trực tiếp ký không thể được suy ra chỉ từ tư cách người đứng đầu đơn vị.[9]

Đối với ủy quyền ký, cần xác định bằng văn bản việc được giao, giới hạn nội dung và thời điểm thực hiện. Đề nghị làm rõ những yếu tố này là kiến nghị về cách kiểm soát việc ký theo nội dung đã được cho phép, không phải kết luận mọi yếu tố đều đang được Luật năm 2020 quy định bằng cùng một hình thức. Người được ủy quyền không được tự mở rộng nội dung; người quyết định và người ký chịu trách nhiệm theo phần việc, hành vi và phạm vi pháp luật giao. Việc ký thay không tự chuyển toàn bộ trách nhiệm của người quyết định cho người ký.

Bản dự thảo đã có Điều 37 về báo cáo khi nội dung dự kiến ký thay đổi, trong đó bao gồm thay đổi danh nghĩa, phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn hoặc vấn đề quan trọng, phức tạp. Đây là địa chỉ để hoàn thiện cơ chế xử lý văn bản sau khi được chấp thuận nhưng trước khi ký. Cần làm rõ việc báo cáo, quyết định lại trong những trường hợp thuộc diện điều chỉnh; tránh coi ủy quyền ký là quyền tự sửa nội dung đã duyệt. Quy định chi tiết cần hỗ trợ nhận diện thay đổi phải báo cáo mà không tạo vòng xin ý kiến lại đối với mọi chỉnh sửa kỹ thuật.[10]

Cách phân định trên giúp cá thể hóa trách nhiệm mà không đồng nhất các vai trò. Người đề xuất chịu trách nhiệm về hồ sơ; người cho ý kiến chịu trách nhiệm trong phạm vi chuyên môn; người quyết định xem xét căn cứ và nội dung được phép; người trực tiếp ký thực hiện đúng phạm vi được giao. Đây là hướng phân tích trách nhiệm theo vai trò, không phải cơ sở miễn trách nhiệm cho bất kỳ chủ thể nào nếu có hành vi vi phạm. Hệ quả pháp lý phải được xác định theo quy định áp dụng và tình tiết cụ thể.

Thứ ba, cần gắn mở rộng chủ thể ký kết với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Phân cấp, phân quyền cần đi cùng kiểm soát phù hợp và phải được đánh giá trên cơ sở quy định đã điều chỉnh. Nghị định số 134/2025/NĐ-CP đã quy định cơ chế quyết định đối với một số trường hợp có ý kiến không đồng ý và việc tiếp nhận báo cáo. Vì vậy, khi rà soát luật cần xem xét sự đồng bộ, ổn định của những nội dung này, không giả định mọi trường hợp còn phải qua cùng một cấp quyết định theo quy trình ban đầu của Luật năm 2020. Đối với chủ thể mở rộng, trách nhiệm báo cáo, cập nhật và lưu trữ phải gắn với đúng phạm vi quản lý.[11]

Cơ quan quản lý trực tiếp cần thực hiện trách nhiệm hướng dẫn, theo dõi và kiểm tra trong phạm vi thẩm quyền; đồng thời tránh áp dụng cơ chế kiểm soát trùng lặp hoặc làm phát sinh thủ tục không cần thiết. Đối với những thỏa thuận có nội dung phức tạp hoặc liên quan đến nhiều lĩnh vực, việc lấy ý kiến cơ quan chuyên môn cần được thực hiện tương xứng với tính chất của thỏa thuận.

Bên cạnh đó, cần làm rõ trách nhiệm của chủ thể ký kết trong trường hợp không tuân thủ thẩm quyền, không thực hiện chế độ báo cáo hoặc để xảy ra sai sót trong quá trình tổ chức thực hiện. Việc xác định trách nhiệm phải căn cứ vào vai trò, nhiệm vụ và hành vi cụ thể của từng chủ thể, bảo đảm khách quan, minh bạch và phù hợp với pháp luật có liên quan.

Thứ tư, cần hoàn thiện quy định chuyển tiếp và xử lý các trường hợp thay đổi về tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của chủ thể ký kết.

Sắp xếp bộ máy có thể làm thay đổi chủ thể thực hiện, nhưng pháp luật đã có cơ chế xử lý chứ không hoàn toàn bỏ trống. Nghị định số 177/2025/NĐ-CP điều chỉnh các trường hợp thỏa thuận bị tác động bởi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp bộ máy, trong đó có việc kế thừa thỏa thuận đã ký nhân danh UBND cấp huyện. Điều 47 bản dự thảo cũng quy định chuyển tiếp đối với những nhóm trường hợp tương ứng. Kiến nghị cần xuất phát từ cơ chế này để làm rõ trách nhiệm bàn giao và tiếp tục thực hiện.[12]

Cần rà soát sự liên thông giữa quy định chuyển tiếp và hồ sơ quản lý thỏa thuận, xác định rõ đơn vị nhận nhiệm vụ, văn bản được bàn giao, thời hạn còn lại và công việc chưa hoàn thành. Đổi tên cơ quan, chuyển giao nhiệm vụ và thay đổi nội dung hợp tác không phải cùng một tình huống; việc xử lý phải theo đúng căn cứ tương ứng. Kế thừa trong tổ chức bộ máy cũng không cho phép tự sửa nội dung thỏa thuận trái quy trình. Hướng hoàn thiện là giữ sự liên tục, làm rõ đầu mối và trách nhiệm phối hợp, đồng thời xử lý theo thẩm quyền khi cần sửa đổi, chấm dứt hoặc rút khỏi thỏa thuận.

4. Kết luận

Hoàn thiện Luật Thỏa thuận quốc tế là yêu cầu cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu hợp tác quốc tế trong giai đoạn hiện nay. Trong đó, sửa đổi quy định về nguyên tắc ký kết, thực hiện thỏa thuận quốc tế và về chủ thể, thẩm quyền ký kết cần được tiến hành đồng bộ, bảo đảm tính hợp pháp, tính khả thi và hiệu quả thực hiện.

Theo đó, cần làm rõ trách nhiệm đánh giá tính hợp pháp, tính khả thi của thỏa thuận; xác định cụ thể điều kiện của chủ thể ký kết; phân định thẩm quyền quyết định và thẩm quyền trực tiếp ký kết; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Đặc biệt, mở rộng chủ thể và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm lợi ích quốc gia, sự thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong giai đoạn mới.

-----------------------------

Tài liệu tham khảo

1. Báo Điện tử Chính phủ. “Tạo khuôn khổ pháp lý thuận lợi cho việc ký kết thỏa thuận quốc tế.” 18/10/2026. Truy cập ngày 10/11/2026. https://baochinhphu.vn/tao-khuon-kho-phap-ly-thuan-loi-cho-viec-ky-ket-thoa-thuan-quoc-te-102261018090809259.htm.

2. Bộ Ngoại giao. Dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Bản trình cho ý kiến tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, công bố ngày 18/10/2026 trên Dự thảo Online. Truy cập ngày 10/11/2026. https://gatewayduthaoonline.quochoi.vn/uploadFiles/host/local/2026/10/23/11/d7c5fe277d3f4c7ab4a63bde245a06fd.pdf.

3. Bộ Ngoại giao. “Tài liệu truyền thông chính sách của Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi).” 31/3/2026. Truy cập ngày 10/11/2026. https://web.mofa.gov.vn/web/guest/tin-chi-tiet/chi-tiet/tai-lieu-truyen-thong-chinh-sach-cua-luat-thoa-thuan-quoc-te-sua-doi--59247-139.html.

4. Chính phủ. Nghị định số 134/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực đối ngoại. https://chinhphu.vn/?classid=1&docid=213908&pageid=27160.

5. Chính phủ. Nghị định số 177/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 sửa đổi, bổ sung các Nghị định trong lĩnh vực thỏa thuận quốc tế; xử lý một số vấn đề liên quan đến việc tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và sắp xếp tổ chức bộ máy trong lĩnh vực thỏa thuận quốc tế. https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/7/177nd.signed.pdf.

6. Quốc hội. Luật Thỏa thuận quốc tế số 70/2020/QH14 ngày 13/11/2020. https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2021/02/70.signed.pdf.


[1] Luật Thỏa thuận quốc tế số 70/2020/QH14, ngày 13/11/2020, Điều 1, khoản 1 Điều 2, khoản 2 Điều 3 và Điều 52.

[2] Báo Điện tử Chính phủ, “Tạo khuôn khổ pháp lý thuận lợi cho việc ký kết thỏa thuận quốc tế,” 18/10/2026; Bộ Ngoại giao, “Tài liệu truyền thông chính sách của Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi),” 31/3/2026.

[3] Luật Thỏa thuận quốc tế số 70/2020/QH14, ngày 13/11/2020, khoản 3, khoản 4, khoản 7 Điều 3 và điểm e khoản 1 Điều 27.

[4] Bộ Ngoại giao, Dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), bản trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, công bố ngày 18/10/2026, khoản 5 Điều 3.

[5] Dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), bản công bố ngày 18/10/2026, điểm h, i, k khoản 2 Điều 2; Điều 19 và Điều 20.

[6] Luật Thỏa thuận quốc tế số 70/2020/QH14, ngày 13/11/2020, Điều 16 và khoản 3 Điều 17.

[7] Luật Thỏa thuận quốc tế năm 2020, khoản 1 Điều 27 và Điều 28.

[8] Luật Thỏa thuận quốc tế năm 2020, Điều 42 và Điều 46; Dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), bản công bố ngày 18/10/2026, khoản 2 Điều 38.

[9] Dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), bản công bố ngày 18/10/2026, Điều 19 và khoản 3 Điều 20.

[10] Dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), bản công bố ngày 18/10/2026, Điều 37.

[11] Nghị định số 134/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực đối ngoại, các điều 9–11.

[12] Nghị định số 177/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 sửa đổi, bổ sung các Nghị định trong lĩnh vực thỏa thuận quốc tế; xử lý một số vấn đề liên quan đến việc tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và sắp xếp tổ chức bộ máy trong lĩnh vực thỏa thuận quốc tế; Dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), bản công bố ngày 18/10/2026, Điều 47.

Nguyễn Duy Huy (Học viện CSND, Email: duyhuy.hvcs@gmail.com); Lê Thị Thu Hà (Học viện CSND)

Bạn đọc đặt tạp chí Pháp lý dài hạn vui lòng để lại thông tin