Ảnh VTV
3. Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) 2025: Tái cấu trúc chính sách thuế hướng tới công bằng, minh bạch và quản trị hiện đại
Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) được áp dụng từ năm 2009 và có nhiều lần điều chỉnh. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của kinh tế số, sự biến động mạnh của thu nhập dân cư và yêu cầu của cải cách tài chính, ngân sách quốc gia đã khiến nhiều quy định không còn phù hợp. Theo Bộ Tài chính, việc sửa đổi lần này nhằm: (i) Cập nhật các loại thu nhập mới phát sinh (đặc biệt từ kinh tế số); (ii) khắc phục bất cập về mức giảm trừ gia cảnh đã lạc hậu trước biến động giá cả; (ii) bảo đảm công bằng thuế giữa cá nhân kinh doanh – cá nhân làm công ăn lương; (iii) đồng bộ với Luật Thuế GTGT và Luật Thuế TNDN sửa đổi; (iv) thực hiện chủ trương bỏ thuế khoán theo Nghị quyết số 68-NQ/TW từ 1/1/2026.
Luật Thuế TNCN sửa đổi gồm 04 Chương, 29 Điều, sửa đổi hàng loạt quy định về người nộp thuế, thu nhập chịu thuế, miễn giảm thuế và căn cứ tính thuế. Những nội dung mới đáng chú ý, gồm:
3.1. Mở rộng và làm rõ phạm vi thu nhập chịu thuế
Điều 3 dự Luật quy định lại toàn diện hệ thống thu nhập chịu thuế, theo hướng chi tiết hơn thay vì để các khoản “thu nhập khác do Chính phủ quy định” như hiện hành. Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị bỏ hẳn quy định giao Chính phủ xác định thêm thu nhập chịu thuế (quy định tại điểm đ khoản 10 về thu nhập khác do Chính phủ quy định) nhằm đảm bảo tính minh bạch của Luật và quyền của Quốc hội trong quy định nghĩa vụ thuế của công dân. Một điểm mới đáng chú ý nữa, đó là thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng được đưa vào diện chịu thuế. Tuy nhiên, nhiều ý kiến ĐBQH tham dự phiên họp cho rằng cần “cân nhắc thỏa đáng” để tránh đánh thuế vào tài sản dự trữ truyền thống, có thể gây bất cập với người dân không kinh doanh vàng.
3.2. Quy định mới về thuế đối với cá nhân kinh doanh
Điều 7 dự Luật quy định (i) ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế 200 triệu đồng/năm. Theo Bộ Tài chính, việc đề xuất nâng mức doanh thu không phải nộp thuế TNCN từ kinh doanh lên 200 triệu đồng/năm, nhằm đồng bộ với Luật Thuế GTGT mới ban hành với Luật Thuế TNCN sửa đổi 2025. Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đánh giá mức này “quá thấp so với thực tế” và không công bằng nếu so với mức giảm trừ gia cảnh của người làm công ăn lương. Ông đề nghị tăng ngưỡng này và quy định trực tiếp trong Luật, không giao Chính phủ quyết định vì liên quan đến quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế.
(ii) Thay đổi căn bản phương pháp tính thuế (bỏ khoán từ 2026): Dự Luật bỏ thuế khoán và áp dụng phương pháp tính thuế dựa trên doanh thu – chi phí. Cụ thể: Doanh thu > 3 tỷ đến 50 tỷ đồng: thuế suất 17%; doanh thu > 50 tỷ đồng: thuế suất 20%. Thu nhập tính thuế = Doanh thu – chi phí hợp lý. (iii) Tăng thuế suất đối với một số dịch vụ số: Thuế suất với các khoản thu nhập từ sản phẩm/dịch vụ nội dung số (trò chơi điện tử, phim số, quảng cáo số…) tăng từ 2% lên 5%, nhằm kiểm soát thuế trong kinh tế số và đảm bảo công bằng giữa các loại thu nhập.
Luật Thuế TNCN 2025 sửa đổi hàng loạt quy định về người nộp thuế, thu nhập chịu thuế, miễn giảm thuế và căn cứ tính thuế…
Theo Bộ Tài chính việc thay đổi này là thực hiện theo chủ trương bỏ thuế khoán từ ngày 01/01/2026 của Bộ Chính trị tại Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 04/5/2025, khuyến khích cá nhân kinh doanh thành lập, chuyển đổi lên doanh nghiệp và đảm bảo đồng bộ với quy định tại Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15. Tuy nhiên Ủy ban Kinh tế và Tài chính cảnh báo việc chuyển từ khoán sang kê khai có thể khiến nhiều hộ kinh doanh “tăng mạnh nghĩa vụ thuế”, đề nghị Cơ quan soạn thảo đánh giá tác động đầy đủ và có thể điều chỉnh thuế suất để tránh gây sốc nghĩa vụ thuế cho nhóm kinh doanh dân sinh.
3.3. Điều chỉnh tăng thêm mức giảm trừ gia cảnh
Điều 10 dự Luật, sửa đổi quy định về giảm trừ gia cảnh, giảm trừ đối với các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo. Về nội dung điều chỉnh này, theo Bộ trưởng Tài chính, phù hợp với Nghị quyết của Ủy ban TVQH đã được thông qua từ 17/10/2025 về điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh của thuế TNCN. Theo đó, điều chỉnh mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế từ 11 triệu lên 15,5 triệu đồng/tháng; điều chỉnh mức giảm trừ cho người phụ thuộc từ 4,4 triệu lên 6,2 triệu đồng/tháng. Áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.
Mặc dù vậy, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị Cơ quan soạn thảo cần quy định trực tiếp mức giảm trừ gia cảnh trong Luật, thay vì giao Chính phủ quyết định, vì đây là căn cứ ảnh hưởng trực tiếp nghĩa vụ thuế của hàng chục triệu người nộp thuế. Việc giao Chính phủ quy định có thể làm giảm tính ổn định và vai trò của Quốc hội trong quyết định chính sách thuế qua từng thời kỳ.
3.4. Sửa đổi Biểu thuế lũy tiến còn 5 bậc
Theo Bộ trưởng Tài chính, tại Điều 9 dự Luật Thuế TNCN sửa đổi đưa ra 2 phương án về biểu thuế, sau khi lấy ý kiến các bộ, ngành địa phương, ĐBQH, các tổ chức và cá nhân liên quan, Phương án 2 được đa số lựa chọn: (i) Sửa đổi Biểu thuế còn 5 bậc (giảm từ 7 bậc hiện hành); (ii) Khoảng cách giữa các bậc tăng dần đều: 10, 20, 30, 40 triệu đồng/tháng; (iii) Thu nhập tính thuế trên 100 triệu đồng/tháng, áp dụng thuế suất 35%. Tổng mức giảm thu ngân sách từ Phương án này khoảng 27.400 tỷ đồng/năm. Ngoài ra dự Luật cũng điều chỉnh ngưỡng thu nhập để xác định thu nhập tính thuế đối với một số khoản thu nhập như thu nhập từ trúng thưởng, từ bản quyền, từ nhượng quyền thương mại, từ nhận thừa kế, quà tặng từ 10 triệu đồng lên 20 triệu đồng.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý với Cơ quan soạn thảo, một số khoản thu nhập trong dự Luật sẽ làm “tăng gánh nặng thuế” cho người nộp thuế so với hiện hành, cần tiếp tục điều chỉnh để đảm bảo công bằng giữa các nhóm thu nhập.
3.5. Mở rộng các khoản miễn, giảm thuế
Dự Luật bổ sung: (i) Miễn thuế đối với khoản chi trả từ quỹ hưu trí tự nguyện và quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung; (ii) Miễn thuế với thu nhập của cá nhân làm việc tại một số tổ chức quốc tế đặc thù; (iii) Bổ sung giảm trừ cho các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo; (iv) Miễn thuế với tiền lương trả cho ngày nghỉ phép không sử dụng; (v) Bổ sung các khoản giảm trừ đặc thù khác phù hợp chính sách an sinh xã hội mới.
Kết luận: Luật Thuế TNCN (sửa đổi) 2025 được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp này là một bước cải cách lớn, tác động sâu rộng đến cơ cấu thuế, thu nhập của người dân và môi trường kinh doanh. Các nội dung mới, từ sửa đổi phạm vi thu nhập chịu thuế, thay đổi phương pháp quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh, điều chỉnh giảm trừ gia cảnh cho tới tái cấu trúc biểu thuế lũy tiến, đều thể hiện rõ định hướng: Tăng tính công bằng thuế giữa các nhóm thu nhập; bám sát biến động kinh tế – xã hội; tiệm cận thông lệ quốc tế; tăng cường minh bạch, thuận lợi trong quản lý thuế…
4. Luật Quản lý thuế (sửa đổi) 2025: Bệ phóng cho quản lý thuế kỷ nguyên số
Sửa đổi Luật Quản lý thuế là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang đặt ra yêu cầu hiện đại hóa, tự động hóa toàn diện công tác quản lý thuế. Ảnh: Báo Thanh tra
Việc xây dựng Dự án Luật Quản lý thuế (sửa đổi) là một tất yếu khách quan, có cơ sở chính trị và pháp lý vững chắc. Theo Tờ trình của Chính phủ, mục tiêu trung tâm của dự Luật là thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về cải cách hệ thống thuế, đồng thời thúc đẩy cải cách hành chính nhà nước. Đặc biệt, việc sửa đổi là cấp thiết trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang đặt ra yêu cầu phải hiện đại hóa, tự động hóa toàn diện công tác quản lý thuế để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số (Fintech, thương mại điện tử, tài sản số). Đồng thời, là cơ sở pháp lý để Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế, nổi bật là việc tuân thủ các chuẩn mực của OECD về chống chuyển giá, bảo vệ cơ sở thuế quốc gia.
Dự án Luật Quản lý thuế 2025 được xây dựng với phạm vi sửa đổi toàn diện, bao gồm 9 Chương và 53 Điều. Sự thay đổi này được kỳ vọng tạo ra một “cú hích lớn” trong việc chuyển đổi mô hình quản lý thuế từ truyền thống sang hiện đại, lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ, hướng tới một bộ máy tinh gọn, hiệu lực, và hiệu quả. Những nội dung mới sửa đổi, bổ sung cần quan tâm:
4.1. Ứng dụng công nghệ cao (AI, Big Data) và Chuyển đổi số toàn trình
Các quy định tại Chương II (Dự thảo Luật) về quản lý người nộp thuế, khai thuế, tính thuế, nộp thuế được cập nhật để tuân thủ Luật về giao dịch điện tử và giảm tải thủ tục hành chính: Tập trung đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, không phụ thuộc vào địa giới hành chính, tối ưu hóa sự tương tác giữa cơ quan thuế và người nộp thuế. Sự thay đổi mang tính cốt lõi là tăng cường minh bạch, tự động hóa, ứng dụng mạnh mẽ các công nghệ tiên tiến như Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data) trong mọi khâu quản lý thuế.
Tại phiên thảo luận tổ, ĐBQH Lò Thị Luyến đã bày tỏ sự nhất trí cao về tính cần thiết của chuyển đổi số. Tuy nhiên, đại biểu cũng quan ngại về tính khả thi, đặc biệt khi Luật dự kiến có hiệu lực từ 01/7/2026 (Điều 52 Dự thảo), chỉ còn 8 tháng để triển khai các quy định mới. Đại biểu đề nghị cần đánh giá thêm về mức độ sẵn sàng và khả năng đáp ứng về hạ tầng công nghệ của người nộp thuế, đồng thời kiến nghị có lộ trình triển khai chi tiết để người nộp thuế làm quen và chuẩn bị.
4.2. Hoàn thiện quản lý giao dịch liên kết theo chuẩn mực quốc tế
Dự thảo Luật đã bổ sung các quy định chi tiết về quản lý giao dịch liên kết (chống chuyển giá). Nội dung này được bổ sung tại Chương II (Dự thảo), nhằm tuân thủ các chuẩn mực quốc tế của OECD. Việc bổ sung này nhằm tăng cường khả năng kiểm soát của cơ quan thuế đối với các hoạt động chuyển lợi nhuận xuyên quốc gia, qua đó bảo vệ cơ sở thuế của quốc gia.
4.3. Chuyển đổi cơ chế quản lý thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh
Tại Chương II dự án Luật sửa đổi quy định sửa đổi, bổ sung về nhóm khai thuế, tính thuế, nộp thuế, Cơ quan soạn thảo đề xuất chuyển cơ chế thu thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh từ thuế khoán sang thu theo tỷ lệ phần trăm (%) và kê khai doanh thu theo hóa đơn. Đây là một trong những nội dung gây chú ý nhất của Dự án Luật.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính ủng hộ quy định trên nhằm tăng cường tính minh bạch và công bằng trong nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, UBKT&TC đề nghị Chính phủ cần quy định rõ cơ chế triển khai chi tiết và có lộ trình phù hợp để đảm bảo tính khả thi. Đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Cường cũng đề xuất giải pháp công nghệ, khi hộ kinh doanh sử dụng máy tính tiền kết nối với cơ quan thuế, cơ quan thuế nên tự động tính toán và thông báo số thuế phải nộp, thay vì bắt buộc hộ kinh doanh phải kê khai.
4.4. Tự động hóa quy trình hoàn thuế, miễn thuế, giảm thuế
Các quy định được sửa đổi, bổ sung tại Chương V (Dự thảo) về hoàn thuế, miễn thuế, giảm thuế. Mục đích sửa đổi nhằm áp dụng công nghệ để thực hiện tự động hóa quy trình hoàn thuế, miễn thuế, giảm thuế, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Đây là sự chuyển đổi mạnh mẽ từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm.
Lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ, hướng tới một bộ máy tinh gọn, hiệu lực, và hiệu quả…
Đại biểu Phạm Thị Thanh Mai nhấn mạnh đây là nhóm nội dung tiềm ẩn nhiều rủi ro gian lận, đặc biệt là hoàn thuế giá trị gia tăng. ỦY ban KT&TC cũng yêu cầu Cơ quan soạn thảo phải làm rõ các điều kiện, tiêu chí cụ thể để áp dụng cơ chế tự động này, đảm bảo cân bằng giữa việc tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp và phòng chống hành vi trốn thuế, lợi dụng chính sách.
Kết luận: Dự án Luật Quản lý thuế (sửa đổi) 2025 là một văn kiện pháp lý mang tính cách mạng, đặt nền móng cho việc chuyển đổi toàn diện mô hình quản lý thuế theo hướng hiện đại, thông minh và hội nhập quốc tế. Các điểm sửa đổi trọng tâm, từ việc quản lý giao dịch liên kết theo chuẩn OECD đến việc ứng dụng AI/Big Data vào các quy trình nghiệp vụ như hoàn thuế, đã thể hiện quyết tâm cao của Chính phủ trong việc xây dựng một hệ thống thuế minh bạch, công bằng và hiệu quả.
Tuy nhiên, như ý kiến của Ủy ban KT&TC và các đại biểu Quốc hội, để đảm bảo tính khả thi và tránh rủi ro trong quá trình chuyển đổi, sau khi Luật Quản lý thuế (sửa đổi) được Quốc hội thông qua tại kỳ họp này, việc ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết dưới Luật phải được thực hiện một cách cẩn trọng và kịp thời. Đặc biệt, cần có một lộ trình triển khai phù hợp, cùng các giải pháp hỗ trợ công nghệ để đảm bảo mọi đối tượng người nộp thuế, nhất là hộ kinh doanh nhỏ lẻ, có đủ thời gian và khả năng thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số toàn diện.
….(Còn tiếp)
