Hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư, kinh doanh, thúc đẩy đất nước phát triển trong kỷ nguyên mới (kỳ 1)

Quang cảnh kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV

1. Luật Giá 2025: Tháo gỡ điểm nghẽn về giá, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền

Theo đó dự Luật tập trung sửa đổi gồm 02 Điều, với các nội dung sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ quan trọng, tập trung vào ba trụ cột chính: Phân cấp, phân quyền; Danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá; và Cải cách thủ tục hành chính, thanh tra. Cụ thể:

1.1. Chuyển trách nhiệm bình ổn giá về cấp xã; Giao UBND cấp tỉnh định giá cụ thể dịch vụ công

Đây là nội dung sửa đổi nổi bật nhất nhằm phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp, nhằm đảm bảo tính phản ứng nhanh nhạy và bám sát thực tiễn địa phương trong công tác bình ổn giá (Điều 19 và Điều 20 Luật Giá 2023). Theo lập luận của Bộ Tài chính, cấp tỉnh có địa bàn rộng lớn, khó triển khai kịp thời các biện pháp can thiệp khi giá cả các mặt hàng thiết yếu (như thực phẩm sau thiên tai, dịp lễ Tết) biến động ở quy mô nhỏ, cấp xã sẽ là đơn vị can thiệp sớm nhất.

Thảo luận Điều luật trên, các ĐBQH cho rằng vấn đề nan giải hiện nay là năng lực tổ chức thực hiện ở cấp xã. Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Quốc hội Nguyễn Thanh Hải dẫn chứng, bình quân mỗi xã chỉ có khoảng 0,6 cán bộ tài chính kế toán chuyên trách. Trong khi bình ổn giá là nghiệp vụ đòi hỏi tính chuyên nghiệp, liên quan đến dự báo thị trường, kho dự trữ, và phối hợp liên ngành. Nếu không có giải pháp rất dễ dẫn đến tình trạng quá tải, thiếu chuyên môn nghiệp vụ, và tiềm ẩn rủi ro trong việc triển khai các công cụ bình ổn (ví dụ: quỹ bình ổn giá). Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu Chính phủ phải khắc phục hạn chế bằng việc khẩn trương đào tạo, nâng cao năng lực cán bộ, và hỗ trợ công nghệ (số hóa, AI) cho cán bộ cấp xã, nhằm biến cấp xã từ đơn vị thực thi thụ động thành trung tâm phản ứng giá cả linh hoạt.

Trọng tâm của lần sửa đổi này là thực hiện triệt để chủ trương phân cấp, phân quyền (ảnh minh hoạ)

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đề xuất giao UBND cấp tỉnh định giá cụ thể (thay vì định khung) cho dịch vụ hạ tầng khu công nghiệp đầu tư từ ngân sách nhà nước, nhằm cắt giảm thủ tục (không qua bước định khung) và giúp giá sát với mục tiêu khuyến khích đầu tư và an sinh xã hội đặc thù của địa phương. Đồng thời, Dự Luật cũng sẽ sửa đổi, bổ sung tên gọi và thẩm quyền định giá đối với một số hàng hóa, dịch vụ trong lĩnh vực khí thiên nhiên, hàng không, dự trữ quốc gia, y tế, giáo dục-đào tạo... để đồng bộ với các Luật chuyên ngành mới được ban hành.

Việc sửa đổi này tập trung vào Điều 17 (Danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá) và Điều 21 (Thẩm quyền và trách nhiệm định giá) Luật Giá 2023. Theo đó dự Luật sửa đổi, bổ sung: (i) Dịch vụ hạ tầng khu công nghiệp, khu kinh tế... đầu tư từ nguồn vốn ngân sách nhà nước vào Danh mục do Nhà nước định giá; (ii) và Thẩm quyền định giá cụ thể đối với các dịch vụ này được giao cho UBND cấp tỉnh.

1.2. Đồng bộ hóa với pháp luật thanh tra và đơn giản hóa thẩm định giá

Các sửa đổi này nhằm đồng bộ hóa với Luật Thanh tra 2025 và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Cụ thể: (i) Bãi bỏ các quy định về Thanh tra chuyên ngành về giá theo quy định tại Điều 1 (Phạm vi điều chỉnh) và Điều 70 (Thanh tra chuyên ngành về giá) của Luật Giá 2023. Theo Bộ Tài chính, nhằm để đồng bộ hóa với việc chấm dứt hoạt động thanh tra chuyên ngành tại các Bộ (như Bộ Tài chính) và chuyển chức năng về Thanh tra Chính phủ. Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Quốc hội Hoàng Thanh Tùng cảnh báo việc lược bỏ hoàn toàn có thể tạo ra khoảng trống pháp lý cho hoạt động thanh tra chuyên ngành về giá do Thanh tra Chính phủ thực hiện. Do đó cần phải có cơ sở pháp lý trong Luật Giá để Thanh tra Chính phủ tiếp tục nhiệm vụ này.

Chuyển trách nhiệm bình ổn giá về cấp xã…

(ii) Cắt giảm thủ tục hành chính trong Thẩm định giá: Việc sửa đổi liên quan đến Điều 49 (Điều kiện cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá) Luật Giá 2023, theo hướng đơn giản hóa điều kiện cấp giấy chứng nhận kinh doanh dịch vụ thẩm định giá. Cụ thể bãi bỏ quy định người đại diện theo ủy quyền của tổ chức góp vốn phải có thẻ thẩm định viên về giá. Theo cơ quan soạn thảo, việc bãi bỏ này là nhằm cắt giảm điều kiện kinh doanh không cần thiết, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho thị trường dịch vụ thẩm định giá.

* Kết luận: Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giá 2023 là cần thiết nhằm hoàn thiện thể chế và cải cách hành chính. Trọng tâm của dự án Luật là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với việc cắt giảm thủ tục hành chính và đảm bảo tính đồng bộ với hệ thống pháp luật, đặc biệt là Luật Thanh tra 2025 và Nghị quyết của Quốc hội về sắp xếp bộ máy nhà nước.

2. Luật Thương mại điện tử 2025: Nền tảng pháp lý cho kinh tế số Việt Nam

Việc ban hành Luật TMĐT nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng về phát triển kinh tế số (ảnh minh hoạ)

Trước sự phát triển bùng nổ và đa chiều của thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam trong những năm gần đây đã đặt ra yêu cầu cấp bách về việc xây dựng một khung pháp lý toàn diện, đồng bộ và có hiệu lực cao hơn. Hiện tại, hoạt động TMĐT chủ yếu được điều chỉnh bởi các văn bản dưới luật, cụ thể là Nghị định số 52/2013/NĐ-CP và Nghị định số 85/2021/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định 52). Những văn bản này đã bộc lộ nhiều hạn chế trong việc quản lý các vấn đề mới phát sinh, như: (i) Sự xuất hiện của các mô hình kinh doanh phức tạp như livestream bán hàng, nền tảng tích hợp đa dịch vụ, chưa được điều chỉnh đầy đủ; (ii) Khó khăn trong quản lý thuế, kiểm soát hàng giả, hàng cấm do thiếu cơ chế định danh người bán rõ ràng; (iii) Thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và quản lý dữ liệu cá nhân trên các nền tảng xuyên biên giới.

Việc ban hành Luật TMĐT nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng về phát triển kinh tế số, đồng thời khắc phục những bất cập, tạo ra sân chơi bình đẳng, minh bạch, thúc đẩy TMĐT phát triển nhanh và bền vững, phù hợp với cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Dự án Luật Thương mại điện tử 2025 bao gồm 07 Chương, 48 Điều, được xây dựng trên cơ sở thay thế và phát triển các quy định của Nghị định 52/2013/NĐ-CP và Nghị định 85/2021/NĐ-CP. Luật TMĐT bám sát 06 chính sách lớn đã được Chính phủ thông qua, trong đó trọng tâm là: (i) Quy định các loại hình nền tảng TMĐT và trách nhiệm của các chủ thể; (ii) Quy định về hoạt động TMĐT có yếu tố nước ngoài; (iii) Chính sách hỗ trợ phát triển TMĐT theo hướng xanh, bền vững. Trên cơ sở đó, Luật TMĐT năm 2025 có 08 điểm mới mang tính đột phá, thể hiện sự chuyển đổi trong tư duy quản lý nhà nước, từ quản lý tĩnh sang quản lý động, dựa trên chức năng và rủi ro. Đó là:

2.1. Nâng cao trách nhiệm pháp lý của nền tảng TMĐT

Phạm vi điều chỉnh tại Mục II, Chương II (từ Điều 13 – Điều 19) của dự Luật, mở rộng đáng kể so với quy định của Nghị định 52/2013/NĐ-CP, tập trung vào việc xác định rõ trách nhiệm của các chủ sở hữu nền tảng hay nói cách khác quy định cụ thể về trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động TMĐT. Định vị pháp lý toàn diện các mô hình TMĐT (từ bán hàng trực tiếp đến mô hình nhiều bên), đặt nền tảng vào vị trí chủ động hơn trong việc đảm bảo chất lượng giao dịch. Tăng cường trách nhiệm của nền tảng trong việc rà soát, hỗ trợ thu hồi sản phẩm lỗi và lưu trữ giao dịch phục vụ kiểm tra. Qua đó buộc nền tảng phải tham gia sâu hơn vào chuỗi trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng, thay vì chỉ là trung gian kết nối.

2.2. Mở rộng kiểm soát đối với mạng xã hội và nền tảng đa dịch vụ

Đây là nội dung giải quyết thách thức từ sự giao thoa giữa mạng xã hội và thương mại điện tử, vốn chưa được kiểm soát chặt chẽ theo Điều 39 của Nghị định 52/2013/NĐ-CP. Tại Chương II quy định về loại hình nền tảng hỗn hợp, từ Điều 16 – Điều 19 dự Luật mở rộng áp dụng trách nhiệm quản lý TMĐT đối với các mạng xã hội và nền tảng tích hợp đa dịch vụ có hoạt động mua bán. Thông qua việc bổ sung quy định về trách nhiệm ngăn lạm dụng vị thế và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, nhằm kiểm soát hành vi độc quyền và sử dụng dữ liệu để chèn ép đối tác/người bán trên các siêu ứng dụng (super-app), thúc đẩy môi trường kinh doanh công bằng.

2.3. Minh bạch hóa giao dịch bằng cơ chế định danh người bán

 Luật TMĐT có 08 điểm mới mang tính đột phá, thể hiện sự chuyển đổi trong tư duy quản lý nhà nước, từ quản lý tĩnh sang quản lý động (ảnh minh hoạ)

Bổ sung quy định về định danh người bán hàng trong nước thông qua các công cụ xác thực quốc gia (như VNeID) và người bán nước ngoài qua giấy tờ pháp lý. Quy định này khắc phục sự thiếu hụt trong việc xác định chủ thể, vốn chỉ được quy định chung tại Điều 53 (Trách nhiệm của người bán) Nghị định 52/2013/NĐ-CP. Việc gắn mỗi giao dịch với một danh tính được xác thực là giải pháp căn cơ để truy vết nguồn gốc hàng hóa, xử lý hàng giả, hàng cấm, và quản lý nghĩa vụ thuế đối với hoạt động kinh doanh trực tuyến. Điều này tăng cường sự tin cậy và trách nhiệm giải trình.

2.4. Quản lý hoạt động livestream và tiếp thị liên kết

Livestream và tiếp thị liên kết tiềm ẩn rủi ro về thông tin sai lệch và chất lượng sản phẩm. Tại Mục III, Chương II về hoạt động bán hàng đặc thù, từ Điều 20 – Điều 24 dự Luật quy định trách nhiệm cụ thể của các chủ thể này (người bán, người quảng cáo/KOLs/KOCs) về định danh, minh bạch thông tin và bảo vệ người tiêu dùng. Buộc các cá nhân và tổ chức tham gia phải có trách nhiệm pháp lý đối với nội dung và sản phẩm họ quảng bá/bán, giúp kiểm soát hiệu quả hơn các hoạt động buôn bán thiếu kiểm soát. Đây là một trong những nội dung hoàn toàn mới, phản ánh sự kịp thời của Luật trước các xu hướng kinh doanh mới.

2.5. Quản lý TMĐT có yếu tố nước ngoài và trách nhiệm pháp nhân

Tại Mục IV Chương II về hoạt động TMĐT có yếu tố nước ngoài, từ Điều 25 – Điều 30 dự Luật bổ sung quy định về trách nhiệm của chủ quản nền tảng nước ngoài trong việc phải lập pháp nhân hoặc ủy quyền pháp nhân đủ năng lực tại Việt Nam, nhằm giải quyết vấn đề kiểm soát và quản lý thuế đối với các nền tảng xuyên biên giới. Pháp nhân được ủy quyền sẽ đại diện nền tảng nước ngoài để thực hiện các nghĩa vụ tại Việt Nam về thuế, giải quyết tranh chấp, và bảo vệ người tiêu dùng. Điều này đảm bảo chủ quyền pháp lý và chống thất thu thuế đối với các dịch vụ xuyên biên giới, đồng thời cung cấp địa chỉ pháp lý rõ ràng cho người tiêu dùng Việt Nam khiếu nại.

2.6. Quy định về hợp đồng điện tử và ứng dụng công nghệ

Nhằm nâng cao tính minh bạch trong quá trình đặt hàng trực tuyến (ví dụ: yêu cầu chi tiết rõ ràng về giá, thuế, phí vận chuyển) và công nhận giá trị pháp lý của hợp đồng tự động, tạo điều kiện thúc đẩy ứng dụng các công nghệ mới như smart contract vào giao dịch TMĐT, tại Chương III, từ Điều 31 đến Điều 34 dự Luật bổ sung quy định về yếu tố đặc thù trong hợp đồng điện tử có chức năng đặt hàng và quy định về hợp đồng tự động (giao kết và thực hiện bằng hệ thống thông minh/AI). Đây là sự phát triển từ Chương II (từ Điều 18 đến Điều 23) của Nghị định 52/2013/NĐ-CP (về Hợp đồng trong TMĐT).

2.7. Tăng cường kiểm soát bằng dịch vụ hỗ trợ TMĐT

Dự Luật quy định trách nhiệm tối thiểu của các đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ (thanh toán, vận chuyển, quảng cáo) và thiết lập cơ chế phản ứng nhanh yêu cầu các đơn vị này ngừng hợp tác với nền tảng/người bán vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Đây là cơ chế quản lý gián tiếp, sử dụng các dịch vụ hậu cần số làm đòn bẩy tuân thủ. Cơ chế này tạo ra một biện pháp chế tài mạnh mẽ và tức thời. Khi một sàn giao dịch hoặc người bán vi phạm bị cắt đứt dịch vụ thanh toán và vận chuyển, hoạt động kinh doanh sẽ bị đình trệ ngay lập tức, buộc các chủ thể phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật.

2.8. Định hướng phát triển TMĐT xanh và bền vững

Tại Chương IV về Chính sách hỗ trợ phát triển TMĐT, dự Luật bổ sung quy định về phát triển thị trường TMĐT trong nước, thúc đẩy xuất khẩu, và các chính sách đặc thù cho vùng sâu, vùng xa, đối tượng yếu thế, và doanh nghiệp nhỏ/hộ kinh doanh. Mục đích tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai các chương trình hỗ trợ về hạ tầng, logistics, và đào tạo. Đặc biệt, tại Điều 37 dự Luật định hướng phát triển TMĐT xanh khuyến khích các hoạt động kinh doanh thân thiện với môi trường, góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia. Đây là một chính sách mang tính định hướng, gắn TMĐT với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội rộng hơn.

* Kết luận: Luật Thương mại điện tử 2025 được ban hành sẽ là bước ngoặt quan trọng, thay thế các văn bản dưới luật bằng một đạo luật có giá trị pháp lý cao nhất, tạo ra hành lang pháp lý vững chắc, linh hoạt cho kinh tế số Việt Nam. Với những nội dung cải cách toàn diện, từ việc định vị rõ ràng trách nhiệm của nền tảng, minh bạch hóa giao dịch bằng cơ chế định danh, đến việc quản lý chặt chẽ các mô hình mới (livestream), và xác định rõ trách nhiệm pháp lý đối với các nền tảng xuyên biên giới, Luật đã giải quyết một cách căn cơ những vướng mắc tồn đọng trong suốt hơn một thập kỷ qua.

Việc thông qua Dự Luật theo quy trình 01 kỳ họp thể hiện quyết tâm chính trị cao của Quốc hội và Chính phủ trong việc xây dựng thể chế kịp thời, không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và sản xuất trong nước mà còn thúc đẩy tính cạnh tranh và minh bạch của thị trường TMĐT Việt Nam trên trường quốc tế, biến TMĐT trở thành một trụ cột then chốt và bền vững của nền kinh tế số quốc gia.

…(Còn tiếp)