Toàn cảnh Phiên họp tại Tổ 7. Ảnh: QH
Cần bổ sung quy định ngăn chặn nguy cơ rửa tiền qua tiền ảo
Phát biểu trong phiên thảo luận tổ, đại biểu Vương Quốc Thắng cho biết tiền ảo và tài sản ảo là sản phẩm công nghệ xuất hiện phổ biến trong thời gian qua. Với lợi thế dễ dàng trao đổi trên phạm vi toàn cầu, tiền ảo và tài sản ảo là một kênh hữu hiệu để tội phạm lợi dụng rửa tiền. Đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết phải nghiên cứu và xây dựng khung pháp lý để quản lý tài sản ảo và ngăn chặn các rủi ro liên quan đến rửa tiền, tài trợ khủng bố.
Bên cạnh đó, cũng cần mở rộng phạm vi đối tượng báo cáo là tổ chức cung cấp dịch vụ, tài sản ảo để tạo cơ sở pháp lý cho các cơ quan có thẩm quyền quản lý, thanh tra, giám sát các hoạt động có rủi ro về rửa tiền và tài trợ khủng bố.
Đại biểu Vương Quốc Thắng. Ảnh: QH
Phát biểu thảo luận về nội dung này, ĐB Đào Hồng Vận (Hưng Yên), ĐB Trình Lam Sinh (An Giang), ĐB Phạm Đình Toản (Hưng Yên) và nhiều ĐBQH băn khoăn khi dự thảo không đề cập đến tiền ảo, tiền kỹ thuật số. Các đại biểu cho rằng, pháp luật Việt Nam hiện nay chưa chấp nhận tiền ảo, tải sản ảo, nhưng trong thực tế loại giao dịch này vẫn diễn ra với một số lượng lớn người tham gia. Đây có thể trở thành kênh rửa tiền nhiều nhất để tài trợ cho các loại tội phạm, nhất là tội phạm khủng bố và tội phạm phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Đó các đại biều đề nghị, ngoài giao dịch bằng tiền mặt, vàng, ngoại tệ, dự thảo Luật cần bổ sung thêm quy định về giao dịch tiền ảo và tài sản ảo.
Thủ tướng Phạm Minh Chính (Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ) cũng đồng tình với nhiều ý kiến đại biểu rằng, dù tiền ảo ở Việt Nam chưa được công nhận nhưng thực tế vẫn có giao dịch, vẫn được sử dụng, do đó cần nghiên cứu có chế tài. Theo Thủ tướng, dù chúng ta chưa công nhận nhưng trên thực tế có giao dịch. Khi chưa được pháp luật công nhận thì phải có cách xử lý thế nào cho phù hợp, nên giao Chính phủ quy định để đáp ứng với thực tế diễn biến rất nhanh.
Đề cập đến vấn đề liên quan đến tiền điện tử, đại biểu Quốc hội Trần Tuấn Anh cho rằng, đây là khái niệm chưa có trong các quy định pháp luật của chúng ta. Nhưng thực tế, trong hoạt động thực tế của kinh tế thế giới, rất nhiều quốc gia đã nhìn nhận và công nhận vai trò của tiền điện tử và thậm chí có cả những quy định cụ thể của pháp luật để điều chỉnh và đảm bảo cái vai trò của đồng tiền điện tử. Tuy nhiên đây là khái niệm rất mới, do vậy dự thảo Luật cần phải định nghĩa và quy định thật cụ thể về nội dung này.
Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng, cũng cần nghiên cứu để quy định một số nội dung có liên quan đến tiền điện tử theo hướng kiểm soát được hành vi rửa tiền từ các đối tượng có yếu tố nước ngoài, nhất là đối với những quốc gia, vùng lãnh thổ, quản lý kinh tế đã có công nhận pháp lý với tiền điện tử, tuy nhiên cũng cần dựa trên cơ sở căn cứ pháp luật trong nước để đảm bảo cái tính khả thi và tương thích.
Cần bổ sung, làm rõ các đối tượng và nội dung báo cáo
Liên quan đến đối tượng báo cáo, đại biểu Nguyễn Thành Trung, Đoàn ĐBQH tỉnh Yên Bái đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung các đối tượng báo cáo của luật như: Công ty viễn thông, cung cấp dịch vụ Mobile Money, dịch vụ chuyển tiền bưu chính,…
Ngoài ra, đại biểu cũng đề nghị, kéo dài thời gian để đối tượng báo cáo, vấn đề báo cáo bằng văn bản và thời gian trong khoảng từ 3 - 5 ngày làm việc; cần quy định cụ thể tại luật trường hợp nào được áp dụng biện pháp trì hoãn giao dịch cũng như chủ thể nào có quyền yêu cầu áp dụng biện pháp trì hoãn giao dịch mà không quy định tại văn bản hướng dẫn thi hành;…
Đại biểu Nguyễn Thành Trung, Đoàn ĐBQH tỉnh Yên Bái phát biểu tại phiên thảo luận Tổ 7. Ảnh: QH
Liên quan đến nội dung về báo cáo giao dịch đáng ngờ, các đại biểu cho rằng, trên thực tiễn, kinh nghiệm quốc tế, dự thảo Luật nên có những quy định mô tả và xác minh rõ hành vi có dấu hiệu bất thường. Cho rằng, các quy định trong dự thảo Luật còn mang tính định tính quá nhiều, các đại biểu đề nghị, dự thảo Luật cần phải làm rõ như thế nào thì sẽ coi là “bất thường”, chúng ta phải có tiêu chí để xác định.
Theo đại biểu Nguyễn Thị Phú Hà, Đoàn ĐBQH tỉnh Hòa Bình cho rằng, quy định báo cáo giao dịch đáng ngờ tại Điều 26, Điều 27, Điều 28, Điều 29, Điều 31 của dự luật còn chung chung, khó áp dụng. Đại biểu, đề nghị cơ quan soạn thảo cần rà soát, bổ sung và hoàn thiện để quy định sau khi ban hành đảm bảo tính khả thi, phát huy hiệu quả trên thực tế.
Theo đại biểu Bùi Sĩ Hoàn- Đoàn ĐBQH tỉnh Hải Dương, Dự thảo Luật quy định một số dấu hiệu đáng ngờ cơ bản như: Khách hàng thuyết phục đối tượng báo cáo không báo cáo giao dịch cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền; Sử dụng thư tín dụng và các phương thức tài trợ thương mại khác có giá trị lớn bất thường, tỷ lệ chiết khấu với giá trị cao so với bình thường; Khách hàng thường xuyên đổi tiền có mệnh giá nhỏ sang mệnh giá lớn; Thông tin về nguồn gốc tài sản bảo đảm của khách hàng xin vay vốn không đầy đủ, không chính xác …
Tuy nhiên, việc quy định dấu hiệu đáng ngờ trong một số ngành lĩnh vực vẫn mang tính định tính, vẫn khó xác định. Do đó, đại biểu Bùi Sĩ Hoàn đề nghị Cơ quan soạn thảo quy định cụ thể, rõ ràng, không quy định chung chung để đảm bảo tính thống nhất với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và đảm bảo tính khả thi của Luật…
7 thủ đoạn rửa tiền
Tại phiên thảo luận, đại biểu quốc hội Nguyễn Minh Đức - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh của Quốc hội đã chỉ ra 7 thủ đoạn rửa tiền khác nhau mà cơ quan công an mất nhiều thời gian để điều tra, xử lý, cụ thể:
Thứ nhất, rửa tiền thông qua hình thức thành lập công ty vỏ bọc để mua bán khống hàng hoá.
Thứ hai, rửa tiền thông qua nền tảng trò chơi trực tuyến.
Thứ ba, rửa tiền núp bóng gây quỹ làm từ thiện, đi du lịch.
Thứ tư, rửa tiền thông qua hình thức chuyển tiền thừa kế ra nước ngoài cho người được hưởng thừa kế.
Thứ năm, rửa tiền thông qua việc nhờ người thân mua bán, chuyển nhượng hoặc cho tặng bất động sản.
Thủ đoạn thứ sáu, rửa tiền thông qua mua bán cổ phiếu, trái phiếu.
Thủ đoạn thứ 7 là rửa tiền thông qua cung cấp các dịch vụ tiền ảo, bitcoin…
Bổ sung quy định rõ ràng, minh bạch, tránh lạm quyền.
Liên quan đến quy định áp dụng các biện pháp tạm thời, đại biểu Bùi Sĩ Hoàn- Đoàn ĐBQH tỉnh Hải Dương cho rằng, Dự thảo Luật đã quy định áp dụng biện pháp tạm thời là trì hoãn giao dịch tại Điều 44, và quy định phong tỏa tài khoản, niêm phong, phong tỏa hoặc tạm giữ tài sản tại Điều 45.
Tuy nhiên theo đại biểu, quyền sở hữu, quyền định đoạt của cá nhân chủ sở hữu đã được quy định tại Hiến pháp 2013 và Bộ Luật Dân sự 2015. Do đó, để tránh tình trạng lạm dụng hoặc áp dụng các biện pháp tạm thời một cách tùy tiện, thiếu căn cứ pháp lý; đồng thời để đảm bảo tính chính xác khi áp dụng các biện pháp tạm thời thì cần nghiên cứu, bổ sung quy định về tính chịu trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền, đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch, tránh lạm quyền.
Đại biểu Quốc hội Trần Tuấn Anh – Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: QH
Liên quan đến vấn đề này, đại biểu Trần Tuấn Anh cũng cho rằng, Ban soạn thảo cần phải làm rõ cơ sở hợp lý để nghi ngờ và trì hoãn giao dịch, nếu không sẽ mang cảm tính và rất dễ bị lạm dụng.
Đại biểu Trần Tuấn Anh kiến nghị, nên quy định cụ thể ngay trong dự thảo luật để bảo đảm không hạn chế quyền con người và đồng thời phù hợp với Hiến pháp 2013. Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng cần có những quy định cụ thể hơn về thẩm quyền, trách nhiệm, điều kiện trì hoãn giao dịch, phong tỏa tài khoản, niêm phong và phong tỏa, tạm giữ tài sản để đảm bảo minh bạch, rõ ràng và tránh lạm quyền.
Đề xuất đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền theo định kỳ 2 năm
Dự thảo Luật bổ sung các quy định về đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền (Điều 7) và đánh giá rủi ro về rửa tiền của đối tượng báo cáo (Điều 15), cụ thể bổ sung quy định về nghĩa vụ thực hiện đánh giá, cập nhật rủi ro quốc gia về rửa tiền.
Theo đó, định kỳ 5 năm 1 lần, Ngân hàng Nhà nước chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan thực hiện đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền tại Việt Nam.
Cho ý kiến vào nội dung này, đại biểu Trình Lam Sinh đề xuất tổ chức thực hiện đánh giá rủi ro theo định kỳ 2 năm thay vì 5 năm như quy định trong dự thảo Luật để bảo đảm tính kịp thời, giảm thiểu rủi ro và tránh cho Việt Nam trở thành điểm trung chuyển rửa tiền của tội phạm.
Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình của đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Xuân (đoàn Bình Dương). Đại biểu cho rằng việc đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền nên được tiến hành 2 năm 1 lần hoặc theo yêu cầu tùy tình hình thực tế. Đồng thời, đề nghị Chính phủ phải báo cáo với Quốc hội về việc này, vì đây là một lĩnh vực rất quan trọng mà đại biểu Quốc hội và Quốc hội cần phải biết để có các quyết sách sửa đổi, bổ sung Luật hoặc có các giải pháp cụ thể.
Đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Xuân (đoàn Bình Dương) phát biểu trong phiên thảo luận tổ.
Đối với vấn đề đánh giá rủi ro quốc gia, rủi ro ngành, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn- Đoàn ĐBQH tỉnh Hải Dương chỉ ra rằng, dự thảo Luật mới chỉ đánh giá rủi ro quốc gia, chưa đánh giá rủi ro ngành. Do đó, đại biểu Sơn đề nghị bổ sung đánh giá rủi ro ngành và chú ý xây dựng các chính sách tổng thể cấp quốc gia, xây dựng kế hoạch hành động quốc gia, rà soát sửa đổi cập nhật ban hành khung pháp lý về tài chính ngân hàng dựa trên trên chuyển đổi số hiện nay; bổ sung quy định hướng dẫn về tiêu chí, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, kiểm soát chặt chẽ giao dịch thanh toán quốc gia.
Liên quan đến chính sách của nhà nước về phòng chống rửa tiền, đại biểu cũng chỉ ra rằng, tại Luật hiện hành có quy định về nội dung này trong Điều 6. Theo đó, phòng, chống rửa tiền là trách nhiệm của Nhà nước và các cơ quan nhà nước. Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước tham gia, hợp tác, tài trợ cho hoạt động phòng, chống rửa tiền. Tuy nhiên, qua rà soát các quy định, đại biểu chỉ ra rằng, Luật sửa đổi không quy định vấn đề này. Do đó, cần giải thích tại sao lại không quy định nội dung này. Đề nghị bổ sung thêm quy định về vấn đề chính sách của nhà nước về phòng chống rửa tiền vì đây là một trong những nội dung quan trọng.
Đại biểu Hoàng Hữu Chiến (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang) đề nghị cần rà soát bổ sung, làm rõ nhiệm vụ, trách nhiệm của các cơ quan nhà nước có liên quan trong phòng, chống rửa tiền theo hai nhóm giải pháp phòng và chống. Theo đại biểu, đây là nội dung cốt lõi, quan trọng nhất của dự luật, sau này có thực hiện hiệu quả được hay không cũng phụ thuộc vào điều này. Tuy nhiên “dự luật chưa quy định rõ, còn chung chung. Trách nhiệm, nhiệm vụ cụ thể của từng cơ quan có liên quan trong "phòng" rửa tiền là gì? trong "chống" rửa tiền là gì? – phải cố gắng xác định rõ”, Đại biểu Hoàng Hữu Chiến nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, các đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các nội dung tại dự thảo Luật với các luật có liên quan, như tính đồng bộ, thống nhất của dự thảo Luật với các quy định liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin trong thu thập dữ liệu, xác minh thông tin nhận biết khách hàng hoặc thông qua thuê tổ chức khác hay bên thứ ba... tại Luật An ninh mạng và dự thảo Luật Giao dịch điện tử (sửa đổi).
