(Pháp lý) - Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) đang lỗ lũy kế 4.800 tỷ đồng, nợ xấu lên tới hơn 46.000 tỷ đồng nguy cơ mất vốn hàng nghìn tỷ đồng dù được Chính phủ bảo lãnh thanh toán, lại không phải nộp thuế. Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân xuất phát từ lỗ hổng trong khâu thẩm định hồ sơ và quy định pháp luật về cơ chế xử lý tài sản đảm bảo thu hồi nợ.
Nguy cơ mất vốn hàng nghìn tỷ đồng
Theo kết luận kiểm toán VDB của Kiểm toán Nhà nước (KTNN), hoạt động tín dụng thời gian qua của VDB gặp rất nhiều khó khăn, kết quả chênh lệch thu chi năm 2018 của ngân hàng này âm hơn 866 tỷ đồng. Đáng chú ý, lỗ lũy kế của VDB đến 31/12/2018 lên tới hơn 4.800 tỷ đồng và nợ xấu hơn 46.100 tỷ đồng, chiếm 17,2% tổng dư nợ.
Trong khi đó, việc trích lập dự phòng rủi ro của VDB là 5.790 tỷ đồng, chỉ bằng 12,5% tổng nợ xấu. Theo KTNN, việc trích dự phòng rủi ro quá thấp đã và đang tiềm ẩn rủi ro lớn trong tổ chức hoạt động của ngân hàng này. Đặc biệt, hiện nay chênh lệch lãi suất mà ngân sách Nhà nước phải cấp bù cho VDB tại thời điểm 31/12/2018 rất lớn, lên tới 13.496 tỷ đồng.
Liên quan tới khoản vay không có khả năng thu hồi, KTNN đã chuyển hồ sơ 02 vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự sang Cơ quan Cảnh sát điều tra để xử lý theo quy định của pháp luật qua kết quả kiểm toán tại VDB.
Đó là CTCP Tập đoàn Thái Hòa Việt Nam có dấu hiệu lập khống hồ sơ mua bán hàng hóa giữa Công ty mẹ và Công ty con để hợp thức hóa hồ sơ vay vốn ngân hàng nhằm đảo nợ các khoản vay dẫn đến không trả được nợ gốc và lãi vay đến 30/4/2019 là 342,7 tỷ đồng. Tiếp theo là Công ty TNHH Xây dựng Phúc Hưng cũng vay vốn từ VDB, nhưng đến nay không trả được nợ gốc và lãi vay đến 30/4/2019 là 32 tỷ đồng.
Đáng chú ý, trong số 12 dự án ngàn tỷ đồng đắp chiếu của ngành Công thương, VDB cho vay tới 16.800 tỷ đồng trên tổng số 41.800 tỷ đồng.
VDB cũng đầu tư tài chính không hiệu quả khi góp 3.690 tỉ đồng vào Tổng công ty Phát triển hạ tầng và Đầu tư tài chính Việt Nam để đầu tư Dự án cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, nhưng dự án chưa cân đối được dòng tiền, VDB không thu được lợi nhuận kể từ khi góp vốn năm 2007.
Đến 31/12/2018, trong số 54 dự án cho vay lại được thực hiện từ trước năm 2010 quá hạn thì ủy thác qua VDB chiếm 43 dự án, BIDV 8 dự án, VCB 3 dự án, với dư nợ là 5.122 tỉ đồng trong đó các khoản nợ quá hạn chưa thanh toán là 3.551,68 tỉ đồng.
Vì sao VDB chỉ mang tiền ngân sách đi cho vay, được Chính phủ bảo lãnh thanh toán, lại không phải nộp thuế, nhưng vẫn bị thua lỗ lớn, nợ xấu cao như vậy?
Trao đổi với PV Pháp lý, TS. Nguyễn Trí Hiếu – Chuyên gia tài chính ngân hàng cho rằng, Ngân hàng Phát triển Việt Nam là một dạng ngân hàng chính sách với mục tiêu chính là hỗ trợ các dự án của chính phủ và có những dự án của tư nhân, tuy nhiên nó liên quan đến vấn đề phát triển quốc gia. Rất nhiều những dự án đó có nguồn thu trong dài hạn và có nhiều dự án tính không đúng không đủ thành ra có những dự án kể cả công và tư không sinh ra lợi nhuận và có dòng tiền để trả lại tiền cho ngân hàng được. Không những thế, ngay cả ngân hàng thương mại mà đi vào các dự án đó cũng phải chịu thua lỗ.
Bên cạnh đó, thông thường lãi suất của khoản vay đó lại rất thấp trong khi nguồn vốn của các ngân hàng lại không phải là nguồn vốn rẻ. Dẫn đến, tỉ lệ lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh của các ngân hàng này rất mỏng. Chính vì tỉ lệ lợi nhuận mỏng đó không đủ để bù đắp cho những thiệt hại.
Theo TS. Hiếu, có nhiều nguyên nhân dẫn đến nợ xấu như do môi trường kinh doanh gặp nhiều khó khăn, tình hình kinh doanh và tài chính của các doanh nghiệp suy giảm; nguyên nhân dẫn đến nợ xấu là quy định pháp luật nhằm hạn chế, giải quyết tình trạng nợ xấu đã có nhưng chưa minh bạch, chưa hợp lý… nhưng có thể nói phần nhiều là do nguyên nhân dẫn đến nợ xấu ngân hàng là do năng lực quản trị rủi ro của ngân hàng còn kém. Biểu hiện cụ thể của nó là lỗ hổng trong khâu thẩm định hồ sơ vay.
Dù mỗi ngân hàng đều có quy trình, quy chế thẩm định khách hàng khắt khe về tư cách khách hàng, khả năng tài chính, phương án vay vốn… Song thực tế khi thực hiện quy trình thẩm định thì lại rất sơ xài. Thậm chí nhiều cán bộ thẩm định còn đẩy giá tài sản bảo đảm lên gấp nhiều lần so với thực tế, tạo những hồ sợ đẹp để được phê duyệt và điều này sẽ là rủi ro rất lớn cho ngân hàng trong tương lai nó được minh chứng bằng hàng loạt các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản ngân hàng trong thời gian qua. TS. Hiếu nói.
Theo Luật sư Nguyễn Thế Truyền (Giám đốc Công ty Luật Thiên Thanh) cho rằng, hầu hết cán bộ thẩm định của ngân hàng đều được đào tạo khâu nghiệp vụ về kiểm tra thông tin¸ rà soát, thẩm định tại chỗ, cách đánh giá năng lực doanh nghiệp… Nhưng thực tế là, có nhiều vụ việc, cán bộ thẩm định chỉ quan tâm đến sổ sách doanh nghiệp, mà không quan tâm đến nguồn thẩm định, tức là bỏ qua công đoạn thẩm định chéo. Chẳng hạn, doanh nghiệp phải hoạt động từ 1-3 năm, hoặc có báo cáo tài chính, hồ sơ quyết toán thuế…, mới được vay vốn. Đó là chưa kể, trường hợp doanh nghiệp tồn tại 2-3 hệ thống sổ sách nhằm mục đích khác nhau, trong đó có việc đối phó cơ quan thuế, đấu thầu, vay vốn…
Ngoài ra, theo LS. Truyền, việc cán bộ thẩm định làm theo chỉ đạo cấp trên là không hiếm, mệnh lệnh hành chính đang can thiệp sâu vào nghiệp vụ mà đáng ra bản chất của nó phải thể hiện sự trung thực, khách quan. Điều này đã khiến không ít cán bộ ngân hàng vướng vòng lao lý như trong một số vụ án ngân hàng thời gian qua.
Không chỉ thế, theo TS. Hiếu, vấn đề xử lý nợ xấu của ngân hàng này hết sức khó khăn do vướng mắc về quy định pháp luật. Mặc dù Nghị quyết số 42/2017/QH14 của Quốc hội về thí điểm xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng đã cho phép các tổ chức tín dụng áp dụng nhiều chính sách mới về xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu, tạo lập cơ sở pháp lý thuận lợi hơn cho việc xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức mua bán nợ xấu. Song VDB là ngân hàng chính sách đang trong giai đoạn tái cơ cấu gắn với xử lý nợ xấu theo chỉ đạo của Chính phủ.
Do đó VDB gặp nhiều khó khăn trong việc xử lý tài sản bảo đảm. Đặc biệt khi không có sự hợp tác từ phía khách hàng khi xử lý tài sản bảo đảm như chây ỳ, không bàn giao tài sản bảo… và phải kéo nhau ra tòa án mà thời gian giải quyết ở tòa thời kéo dài rất lâu. Và nếu xử lý nợ xấu ở VDB, cũng chỉ thu được một phần vì phần lớn các dự án mà VDB cho vay đều đã rơi vào tình trạng thua lỗ, trong khi nguồn dự phòng rủi ro của VDB là rất ít.
Bài học kinh nghiệm
Nợ xấu không chỉ là vấn đề sống còn của ngân hàng mà còn ảnh hưởng đến toàn nền kinh tế. Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo các ngân hàng nói chung và VDB nói riêng phải có những biện pháp để hạn chế tình trạng gia tăng nợ xấu.
Theo đó, trước khi cho vay cần thẩm định kỹ khách hàng, hồ sơ do khách hàng cung cấp đảm bảo việc sử dụng vốn đúng mục đích, việc giao kết hợp đồng đúng quy định, tài sản bảo đảm tồn tại thực tế và đầy đủ cơ sở pháp lý;
Thường xuyên giám sát trước, trong và sau cho vay;
Tăng cường đội ngũ thu hồi nợ để tránh việc xảy ra nợ xấu khó đòi, thời gian xử lý quá lâu, nguy cơ mất vốn và ảnh hưởng đến công việc chung của tổ chức;
Đối với cán bộ tín dụng khi ký kết hồ sơ cần lưu ý tuân thủ quy trình, quy định nội bộ của ngân hàng;
Tham vấn các tổ chức hành nghề luật sư nhằm xây dựng và chuẩn hóa quy trình, quy định, giải quyết các tồn đọng trước, trong và sau quá trình cho vay.
Về mặt pháp luật, cần rà soát các quy định liên quan đến xử lý tài sản đảm bảo, sửa đổi thay thế bổ sung những quy định cản trở việc xử lý tài sản đảm bảo thu hồi nợ quá hạn... Đặc biệt, cần quy định chế tài rất cụ thể đối với việc chây ỳ, không bàn giao tài sản đảm bảo của bên thế chấp, bên quản lý tài sản đồng thời cho phép các cơ quan Thi hành án được tổ chức cưỡng chế bàn giao tài sản bảo đảm cho bên trúng đấu giá khi hoàn tất việc đấu giá tài sản theo quy định.
Văn Kiên
