Thời gian xử lý kéo dài khiến dư nợ tăng cao trong khi tài sản dần mất giá
Sau khi Nghị quyết 42 hết hiệu lực từ đầu năm 2024, nhiều tổ chức tín dụng bắt đầu đối diện trở lại với bài toán quen thuộc: có quyền xử lý tài sản nhưng khó triển khai trên thực tế.
Đứng ở góc độ cơ quan quản lý khu vực, ông Nguyễn Đức Lệnh – Phó Giám đốc NHNN Chi nhánh Khu vực 2 nhận định rằng, việc một số quy định then chốt của Nghị quyết 42 hết hiệu lực mà chưa có quy định khác thay thế ngay lập tức đã tạo ra "độ chững" trong công tác xử lý nợ xấu.
Theo đó, lợi dụng sự thiếu hụt pháp lý, khách hàng bắt đầu xuất hiện tâm lý chây ì, để trì hoãn hoặc né tránh nghĩa vụ hoàn trả vốn.
Hệ quả nhanh chóng phản ánh vào số liệu khi tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn hệ thống tăng lên mức 4,3% vào đầu năm 2025. Trong khi đó, ở giai đoạn Nghị quyết 42 phát huy hiệu quả mạnh nhất, tỷ lệ này từng được duy trì ổn định dưới 2%.
Theo nhiều chuyên gia pháp lý, trở ngại lớn nhất nằm ở việc thiếu cơ chế phối hợp cưỡng chế và hỗ trợ thu giữ tài sản.
Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm - cho biết trong giai đoạn thiếu khung pháp lý, quyền thu giữ tài sản bảo đảm (TSBĐ) của ngân hàng thực chất chỉ còn là "quyền hình thức".
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm. (Nguồn: NVCC)
Ngân hàng có quyền thu giữ tài sản nếu bên vay vi phạm, nhưng khi xuống hiện trường thì bị ngăn cản, người vay/bảo đảm cố thủ hoặc tẩu tán tài sản, trong khi Công an và chính quyền địa phương thường từ chối hỗ trợ vì thiếu quy định cưỡng chế rõ ràng.
Để minh chứng, Luật sư Trương Anh Tú dẫn chứng trường hợp điển hình do TAT Law Firm trực tiếp hỗ trợ: Một doanh nghiệp thực phẩm thế chấp nhà xưởng và thiết bị sản xuất cho ngân hàng, tại thời điểm khoản vay chuyển nợ xấu thì tổng giá trị các tài sản thế chấp theo giá trị trường ước tính khoảng 90 tỷ đồng. Nhưng doanh nghiệp không hợp tác bàn giao tài sản để cấn trừ nợ, ngân hàng thì không thể thu giữ ngay vì các lực lượng hỗ trợ từ chối can thiệp do "không có quy định cưỡng chế". Hệ quả là sau gần 5 năm theo đuổi vụ kiện, giá trị tài sản đảm bảo chỉ còn hơn 40 tỷ đồng do hư hỏng, xuống cấp và giá bất động sản trên thị trường giảm.
Theo ông Tú, hệ quả của tình trạng này là rất lớn. Nếu chấp nhận bàn giao ngay từ đầu, khách hàng có thể dùng toàn bộ tiền xử lý tài sản bảo đảm ở mức 90 tỷ đồng để tất toán cho toàn bộ nghĩa vụ tại ngân hàng, thậm chí có thể còn dư ra được một khoản do khi thẩm định ngân hàng luôn chỉ cho vay tối đa 85% giá trị tài sản. Nhưng việc kéo dài thời gian thu giữ và xử lý khiến cho tổng dư nợ của khách hàng tăng đáng kể trong thời gian chờ xử lý, còn giá trị tài sản đã giảm đi một nửa nên không đủ để cấn trừ hết cho khoản dư nợ, khiến khách hàng còn phải bù thêm một khoản khác để có thể tất toán hết khoản vay tại ngân hàng.
Đồng quan điểm, Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI bày tỏ sự đáng tiếc khi các xung đột pháp lý làm xói mòn quyền lợi của ngân hàng. Những "nút cổ chai" về luật khiến tài sản xử lý được về mặt nguyên tắc nhưng khó chuyển hóa thành dòng tiền thực tế.
Luật hóa để tránh lặp lại “điểm nghẽn” cũ
Theo ông Tú, một cơ chế xử lý nợ xấu hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào việc pháp luật có trao thêm quyền hay không, mà còn phụ thuộc vào khả năng phối hợp đồng bộ và thực thi thống nhất giữa các chủ thể liên quan. Điều thị trường cần là quyền đó được thực hiện đúng thủ tục, đúng giới hạn và đủ ổn định trên thực tế.
Theo chuyên gia xử lý nợ thế chấp của VPBank, ngân hàng có mức tăng trưởng tổng dư nợ cho vay khách hàng quý I năm 2026 đạt 10,7%, cao gấp hơn 3 lần mức trung bình thị trường, Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi đã tạo ra khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn cho việc thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm.
Ngày 27/6/2025, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật các Tổ chức tín dụng (TCTD), có hiệu lực từ 15/10/2025. (Nguồn: Quochoi.vn)
Điểm đáng chú ý là quyền thu giữ tài sản của khoản vay đã chuyển thành nợ xấu nay được ghi nhận trực tiếp trong luật, thay vì chỉ tồn tại dưới cơ chế thí điểm. Quy định cũng xác định rõ các điều kiện thực hiện nhằm tránh lạm dụng và đảm bảo tính minh bạch.
Cụ thể, ngân hàng chỉ được thu giữ tài sản khi hợp đồng bảo đảm có điều khoản đồng ý thu giữ, tài sản không tranh chấp, không bị kê biên và đã hoàn tất thủ tục công khai thông tin theo quy định.
Đối với tài sản là bất động sản, bên cho vay phải thông báo công khai tối thiểu 15 ngày trước khi thu giữ. Chính quyền địa phương và lực lượng công an cấp xã có trách nhiệm hỗ trợ đảm bảo an ninh, trật tự trong quá trình thực hiện.
Theo CTCP Chứng khoán VnDirect, việc đưa các cơ chế cốt lõi của Nghị quyết 42 vào luật có thể giúp tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn ngành giảm xuống dưới 3% trong năm 2026. Quan trọng hơn, thị trường đang kỳ vọng quá trình xử lý tài sản bảo đảm sẽ diễn ra nhanh hơn, hạn chế tình trạng tài sản xuống cấp và mất giá kéo dài như trước đây.
