Kiểm soát chặt chẽ quá trình thu giữ tài sản bảo đảm
Một trong những điểm nổi bật của các quy định mới là yêu cầu kiểm soát chặt chẽ quá trình thu giữ tài sản bảo đảm, hạn chế nguy cơ lạm dụng quyền lực từ phía chủ nợ.
Theo đó, việc thu giữ chỉ được thực hiện nếu nội dung này đã được các bên thỏa thuận rõ trong hợp đồng bảo đảm ngay từ thời điểm ký kết. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm nguyên tắc tự nguyện và minh bạch trong các giao dịch dân sự.
Bên cạnh đó, ngân hàng phải công khai kế hoạch thu giữ tài sản trước thời điểm thực hiện. Đối với bất động sản, thông tin phải được thông báo tối thiểu 15 ngày thông qua nhiều kênh khác nhau nhằm bảo đảm người vay có đủ thời gian chuẩn bị và thực hiện các quyền của mình.
Sự tham gia của chính quyền địa phương và lực lượng công an cấp xã trong việc chứng kiến, bảo đảm an ninh trật tự cũng được luật hóa rõ ràng hơn. Điều này giúp xử lý tình trạng lúng túng hoặc tranh cãi từng xuất hiện tại nhiều vụ việc trong quá khứ.
Đặc biệt, Nghị định 304 có hiệu lực từ cuối năm 2025 đã bổ sung quy định liên quan đến các tài sản gắn với nhu cầu thiết yếu của người vay như chỗ ở duy nhất hoặc công cụ lao động chính.
Theo quy định mới, khi xử lý các tài sản này, tổ chức tín dụng phải bố trí khoản hỗ trợ tương đương từ 6-12 tháng lương tối thiểu để người vay có điều kiện ổn định cuộc sống sau khi bàn giao tài sản.
Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc NHNN Chi nhánh Khu vực 2 nhận định, những quy định mới mang ý nghĩa toàn diện: vừa đảm bảo ý nghĩa việc thu giữ tài sản bảo đảm nợ vay trong hoạt động tín dụng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn khách quan, vừa đảm bảo tính nhân văn và phù hợp với yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
“Từ đó, vốn vay được sử dụng hiệu quả và vai trò tín dụng trong nền kinh tế được phát huy tối đa", Lãnh đạo NHNN Khu vực 2 nhìn nhận.
Tạo cơ chế thực thi hiệu quả hơn cho chủ nợ
Việc tăng cường các biện pháp bảo vệ người vay đi cùng với nỗ lực giải quyết những tồn tại kéo dài trong công tác xử lý nợ xấu.
Trong thực tế, quyền thu giữ tài sản bảo đảm của các tổ chức tín dụng nhiều năm qua thường gặp khó khăn khi triển khai.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm cho biết, dù luật pháp ghi nhận quyền của chủ nợ, nhưng khi triển khai thực địa, ngân hàng thường bị ngăn cản, người vay cố thủ hoặc tẩu tán tài sản, trong khi cơ quan chức năng địa phương lại thiếu cơ chế cưỡng chế rõ ràng. Điều này khiến tài sản xuống cấp, giá trị sụt giảm và dòng vốn bị tắc nghẽn.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm. (Nguồn: NVCC)
Theo đánh giá của ông Tú, việc đưa ba nội dung cốt lõi của Nghị quyết 42 vào Luật sửa đổi, bổ sung Luật Các tổ chức tín dụng là một dấu mốc quan trọng đối với hệ thống pháp luật về xử lý nợ.
Điều 198a chính thức xác lập cơ sở pháp lý cho quyền thu giữ tài sản bảo đảm, đồng thời quy định chặt chẽ các điều kiện thực hiện như hợp đồng có điều khoản thu giữ, khoản vay đã trở thành nợ xấu, thông tin được công khai và có sự giám sát của cơ quan chức năng.
Điều 198b cho phép áp dụng biện pháp kê biên tài sản bảo đảm trong trường hợp người phải thi hành án có dấu hiệu trì hoãn hoặc né tránh nghĩa vụ.
Trong khi đó, Điều 198c giải quyết tình trạng tài sản bảo đảm bị giữ kéo dài nhiều năm khi chỉ liên quan với tư cách vật chứng mà không bị tuyên tịch thu.
Nhờ các quy định này, quyền xử lý tài sản của chủ nợ được thực hiện minh bạch và hiệu quả hơn, góp phần khơi thông dòng vốn trong nền kinh tế.
Đồng quan điểm, đại diện đơn vị xử lý nợ thế chấp tại VPBank cho biết, luật hoá Nghị quyết 42 tạo cơ sở pháp lý ổn định, rõ ràng, giúp ngân hàng và người đi vay chủ động hơn, giảm phụ thuộc vào tố tụng tòa án hoặc thi hành án, vốn kéo dài và tốn kém.
“Cơ chế xử lý tài sản bảo đảm rõ ràng hơn giúp cho những ngân hàng có tệp khách hàng đa dạng và tỷ lệ tăng trưởng tín dụng cao như VPBank có thể tiết giảm đáng kể chi phí thu hồi nợ, từ đó có nguồn lực để hỗ trợ lãi suất cho vay. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho khách hàng mà ngân hàng cũng sẽ gia tăng thêm được tệp khách hàng nếu lãi suất cho vay cạnh tranh hơn”, đại diện VPBank nhìn nhận.
