Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, đã sửa đổi nhiều quy định quan trọng tại Chương XX về các tội phạm ma túy, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ hơn cho công tác phòng ngừa, phát hiện, điều tra, truy tố và xét xử tội phạm ma túy.
Theo đó, Chương XX hiện quy định 14 tội phạm về ma túy, trong đó nhiều điều luật liên quan trực tiếp đến các hành vi tạo nguồn cung ma túy được sửa đổi, bổ sung, gồm: Điều 248 về tội sản xuất trái phép chất ma túy; Điều 249 về tội tàng trữ trái phép chất ma túy; Điều 250 về tội vận chuyển trái phép chất ma túy; Điều 251 về tội mua bán trái phép chất ma túy; Điều 252 về tội chiếm đoạt chất ma túy; cùng với Điều 255 về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy và Điều 256 về tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy. Những sửa đổi này cho thấy chính sách hình sự được hoàn thiện theo hướng kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi hành vi từ tạo nguồn cung, trung chuyển, tiêu thụ đến tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc điều chỉnh ngưỡng định lượng và khung hình phạt đối với nhiều tội danh về ma túy theo hướng phù hợp hơn với tính chất, mức độ nguy hiểm của từng loại chất ma túy và thực tiễn đấu tranh. Việc sửa đổi không chỉ tăng cường tính răn đe mà còn khắc phục những bất cập trong quá trình áp dụng pháp luật, tạo điều kiện để các cơ quan tiến hành tố tụng thống nhất trong việc định tội danh và quyết định hình phạt.
Đối với các chất ma túy tổng hợp, Luật số 86/2025/QH15 có nhiều sửa đổi quan trọng. Đối với Ketamine, đây không phải là chất ma túy mới được bổ sung vào Bộ luật Hình sự mà đã được quy định từ trước. Tuy nhiên, xuất phát từ thực tiễn Ketamine ngày càng bị lạm dụng phổ biến tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ có điều kiện về an ninh, trật tự, các tụ điểm vui chơi giải trí và trong giới trẻ, Luật đã điều chỉnh giảm ngưỡng định lượng truy cứu trách nhiệm hình sự và định khung hình phạt từ 01 gam xuống còn 0,1 gam. Việc điều chỉnh này phản ánh đúng hơn mức độ nguy hiểm của Ketamine, đồng thời nâng cao hiệu quả đấu tranh đối với các hành vi phạm tội liên quan.
Ảnh minh họa.
Đối với Fentanyl, lần đầu tiên Bộ luật Hình sự quy định cụ thể ngưỡng định lượng và khung hình phạt đối với loại chất ma túy này. Đây là opioid tổng hợp có độc tính đặc biệt cao, chỉ cần một lượng rất nhỏ cũng có thể gây tử vong và đang trở thành nguyên nhân của nhiều vụ quá liều tại nhiều quốc gia trên thế giới. Việc bổ sung Fentanyl vào các quy định của Bộ luật Hình sự thể hiện sự chủ động của Việt Nam trong việc dự báo, phòng ngừa và ứng phó với sự xuất hiện của các loại ma túy cực mạnh, đồng thời tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử khi phát hiện loại chất này trong thực tiễn.
Luật cũng hoàn thiện quy định về xác định trách nhiệm hình sự đối với trường hợp hành vi phạm tội liên quan đồng thời nhiều chất ma túy. Thực tiễn cho thấy nhiều vụ án thu giữ cùng lúc heroin, methamphetamine, ketamine, MDMA và nhiều loại ma túy khác ở dạng tinh thể, viên nén, dung dịch hoặc hỗn hợp. Trước đây, việc xác định định lượng trong một số trường hợp còn gặp khó khăn, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất. Quy định mới đã khắc phục những bất cập này, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho công tác giám định, định lượng, định tội danh và áp dụng khung hình phạt.
Bên cạnh việc hoàn thiện các quy định về định lượng, Luật cũng điều chỉnh tăng mức hình phạt ở một số khung hình phạt đối với các tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán và chiếm đoạt chất ma túy. Đây là sự điều chỉnh phù hợp trong bối cảnh các đường dây ma túy ngày càng hoạt động chuyên nghiệp, có tổ chức, xuyên quốc gia, lợi dụng không gian mạng, thương mại điện tử, logistics và chuyển phát nhanh để thực hiện hành vi phạm tội. Chính sách hình sự nghiêm khắc hơn góp phần nâng cao hiệu quả răn đe, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để xử lý nghiêm các đối tượng cầm đầu, tổ chức, điều hành các đường dây ma túy quy mô lớn, qua đó thực hiện hiệu quả chủ trương kiểm soát, cắt giảm nguồn cung ma túy từ sớm, từ xa.
Đối với lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, những sửa đổi này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về phương diện pháp lý và nghiệp vụ. Từ tháng 3/2025 đến tháng 3/2026, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy trên toàn quốc đã khởi tố mới 21.248 vụ với 40.476 bị can; thu giữ 276,1 kg heroin, 1.280,1 kg cần sa, 4.396,1 kg và 2.096.259 viên ma túy tổng hợp. Những kết quả trên cho thấy quyết tâm rất lớn của lực lượng Công an trong đấu tranh, triệt phá các đường dây mua bán, vận chuyển ma túy quy mô lớn, góp phần giữ vững an ninh, trật tự.
Thực tiễn sau khi Luật số 86/2025/QH15 có hiệu lực cũng cho thấy tính kịp thời của việc bổ sung quy định đối với Fentanyl. Ngày 24/11/2025, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã triệt phá một đường dây mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy đặc biệt lớn tại Hà Nội. Quá trình khám xét, lực lượng chức năng thu giữ 06 lọ Fentanyl cùng nhiều loại ma túy tổng hợp, vũ khí quân dụng và lựu đạn. Kết quả điều tra xác định các đối tượng sử dụng Fentanyl kết hợp với các loại ma túy khác nhằm tạo cảm giác kích thích mạnh hơn. Đây là một trong những vụ án đầu tiên phát hiện Fentanyl trong hoạt động phạm tội về ma túy sau khi quy định mới của Bộ luật Hình sự có hiệu lực, cho thấy việc bổ sung quy định về loại chất ma túy này là hoàn toàn phù hợp với diễn biến thực tế, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng có căn cứ pháp lý đầy đủ để xử lý ngay khi phát hiện.
Có thể khẳng định rằng, những sửa đổi của Luật số 86/2025/QH15 đã góp phần hoàn thiện chính sách hình sự đối với các hành vi tạo nguồn cung ma túy theo hướng toàn diện, đồng bộ và phù hợp với yêu cầu đấu tranh trong tình hình mới. Đây không chỉ là sự hoàn thiện về kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện rõ quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước trong việc kiên quyết đấu tranh với tội phạm ma túy, gắn chặt với việc thực hiện Nghị quyết số 12-NQ/TW của Bộ Chính trị, Kết luận số 132-KL/TW, Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 và mục tiêu xây dựng "xã, phường, đặc khu không ma túy", góp phần kiểm soát hiệu quả nguồn cung ma túy, bảo đảm an ninh, trật tự và phục vụ sự phát triển bền vững của đất nước.
