Luật Đầu tư 2025 - khung pháp lý đột phá mạnh mẽ của Việt Nam trong thu hút đầu tư

1. Nhiều kỳ vọng từ Luật Đầu tư 2025

Sự ra đời của Luật Đầu tư 2025 diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang nỗ lực chuyển mình để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng và sức lan tỏa lớn.

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê Quốc gia thuộc Bộ Tài chính, tổng vốn đầu tư nước ngoài ghi nhận tại Việt Nam tính đến ngày 31/12/2025 đạt 38,42 tỷ USD, tăng 0,5% so với năm trước. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài giải ngân trong năm ước tính đạt 27,62 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ năm ngoái và đạt mức cao nhất trong giai đoạn 2021-2025. Đây là những con số khá ấn tượng và có ý nghĩa trong bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế chịu ảnh hưởng bởi các chính sách thương mại khó lường và cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia. Điều này càng khẳng định sức hấp dẫn ngày càng tăng của môi trường đầu tư Việt Nam và niềm tin của các nhà đầu tư nước ngoài đối với Việt Nam vẫn đang tốt[1].

Ảnh minh họa

Bước vào giai đoạn phát triển mới đòi hỏi Việt Nam cần tìm kiếm và xây dựng một khung pháp lý đầu tư nhất quán, minh bạch và hiệu quả trong thực tế để tạo nền tảng bền vững vàng cho tăng trưởng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao và phức tạp của Nhà đầu tư về môi trường, địa điểm thiết lập và phát triển các dự án đầu tư quy mô lớn về công nghệ.

2. Những điều chỉnh của Luật Đầu tư cho giai đoạn mới

Điều chỉnh ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện để mở rộng không gian tự do kinh doanh

Luật đầu tư mới đã bãi bỏ 38 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện từ 227 xuống còn 198 ngành, nghề. Đồng thời, thu hẹp phạm vi của khoảng 20 ngành, nghề để loại bỏ các tiêu chí lạc hậu, mơ hồ hoặc không còn phù hợp. Việc thu hẹp hàng chục ngành nghề kinh doanh có điều kiện đã mở rộng không gian tự do kinh doanh với mong muốn giúp nền kinh tế giảm dần sự phụ thuộc vào điều kiện kinh doanh và tăng vai trò của minh bạch, cạnh tranh và các biện pháp hậu kiểm.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc loại bỏ một số ngành, nghề khỏi danh mục không đồng nghĩa với việc bãi bỏ hoàn toàn các yêu cầu pháp lý của các hoạt động này. Có thể các hoạt đồng đầu tư, kinh doanh này đã được điều chỉnh bởi các luật chuyên ngành khác. Chẳng hạn như hoạt động xây dựng của nhà thầu nước ngoài được loại khỏi danh mục theo Luật Đầu tư 2025. Tuy nhiên, hoạt động này lại bị điều chỉnh theo cơ chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài được quy định tại Luật xây dựng 2025.

Ngoài ra, Nhà đầu tư cũng cần lưu ý rằng Chính phủ sẽ ban hành các quy định cụ thể để hướng dẫn chi tiết các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện[2] trong thời gian tới.

Cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập doanh nghiệp trước khi có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (“GCNĐKĐT”)

Luật Đầu tư 2025 đảo ngược quy trình đầu tư tồn tại hơn 30 năm tại Việt Nam đó là nhà đầu tư nước ngoài phải được cấp GCNĐKĐT trước khi được phép thành lập tổ chức kinh tế thực hiện dự án đầu tư. Đây là quy định hoàn toàn mới và cho thấy tư duy và cách tiếp cận mới của Việt Nam trong việc thu hút đầu tư nước ngoài trong thời gian tới. Cách làm này sẽ giúp nhà đầu tư nước ngoài gia nhập thị trường nhanh hơn và có thể thành lập nhiều dự án đầu tư khác nhau sau khi đã thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam.

Chúng tôi cũng cho rằng với cơ chế đầu tư mới của Luật Đầu tư 2025 sẽ giúp Việt Nam thu hút thêm dòng vốn đầu tư trong các lĩnh vực công nghệ cao, các lĩnh vực tài chính và lĩnh vực phát triển xanh bền vững. Khi cơ chế mới trao quyền chủ động cho doanh nghiệp được phép hiện diện thương mại tại Việt Nam trước khi thực hiện các dự án đầu tư khác nhau. Đây là bước cải cách lớn của Việt Nam về đầu tư không chỉ thể hiện mong muốn phát triển đất nước của Việt Nam mà Việt Nam mong muốn kiến tạo một môi trường kinh doanh minh bạch và đồng hành với các nhà đầu tư nước ngoài để các bên cùng có lợi trong bối cảnh thế giới nhiều bất ổn như hiện nay.

Lợi thế thu hút FDI từ cơ chế “luồng xanh” và Quỹ hỗ trợ đầu tư

Luật Đầu tư 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về đấu thầu, quy hoạch, đầu tư và đầu tư PPP, trong đó bổ sung 2 nội dung rất quan trọng:

Thứ nhất, chính thức thành lập Quỹ Hỗ trợ đầu tư. Chính phủ thành lập Quỹ Hỗ trợ đầu tư từ nguồn thu thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu và nguồn hợp pháp khác để ổn định môi trường đầu tư, khuyến khích, thu hút nhà đầu tư chiến lược, tập đoàn đa quốc gia và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đối với một số lĩnh vực cần khuyến khích đầu tư;

Thứ hai, bổ sung quy định thủ tục đầu tư đặc biệt – cơ chế “luồng xanh”. Với cơ chế này, Nhà nước cho phép dự án đi nhanh hơn dựa trên cam kết tuân thủ và thiết kế cơ chế kiểm soát sau.

Với quy định mới, quy trình này được rút gọn tối đa về mặt thời gian - chỉ còn tính bằng ngày, nhà đầu tư không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định công nghệ, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường, lập quy hoạch chi tiết, cấp giấy phép xây dựng và các thủ tục để được phê duyệt, chấp thuận, cho phép trong lĩnh vực xây dựng, phòng cháy, chữa cháy. Thay vào đó, nhà đầu tư sẽ cam kết thực hiện các tiêu chuẩn, điều kiện, quy chuẩn kỹ thuật theo quy định của pháp luật liên quan[3]. Đây cũng chính là cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện cơ chế hậu kiểm.

Bên cạnh đó, đối tượng áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt được mở rộng, áp dụng cho các dự án đầu tư tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế và khu chức năng trong khu kinh tế, trừ dự án phải chấp nhận chủ trương đầu tư theo quy định của Chính phủ[4] được kỳ vọng sẽ là bước đột phá trong tham vọng trở thành địa điểm đầu tư hàng đầu Châu Á của Việt Nam trong một thập ký tới.

Tổ hợp Khu công nghiệp Deep C tại Hải Phòng – điểm đến của nhiều doanh nghiệp FDI

3. Thách thức và cơ hội đối với doanh nghiệp khi thực thi khung pháp lý mới

Luật Đầu tư 2025 đã đi vào thực thi, môi trường đầu tư đang bước sang một giai đoạn mới, đồng thời mở ra cả cơ hội lẫn thách thức đáng kể đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài đang đầu tư tại Việt Nam.

Cơ hội nào cho doanh nghiệp

Có thể thấy, những đổi mới của LĐT 2025 mở ra không gian phát triển rộng hơn cho nhà đầu tư nước ngoài trong giai đoạn tới. Đặc biệt, doanh nghiệp nhỏ và vừa – nhóm chịu nhiều tác động từ điều kiện kinh doanh phức tạp sẽ được hưởng lợi khi các rào cản được cắt giảm và môi trường kinh doanh trở nên minh bạch, ổn định hơn.

Việc hoàn thiện khung pháp lý theo hướng minh bạch, ổn định đồng thời ưu tiên mạnh mẽ các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và kinh tế xanh, phản ánh tầm nhìn phát triển dựa trên tri thức và công nghệ. Định hướng này không chỉ nâng cao chất lượng dòng vốn thu hút mà còn mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu đang dịch chuyển, thích ứng với xu thế phát triển xanh, một yếu tố ngày càng quan trọng trong thương mại và tiếp cận thị trường quốc tế. Đây là bước chuyển từ thu hút vốn theo chiều rộng sang thu hút nguồn lực có giá trị gia tăng cao.

Khi các thủ tục từng bước được tháo gỡ và môi trường cạnh tranh trở nên bình đẳng hơn, doanh nghiệp có thêm động lực mở rộng quy mô, nâng cao năng lực quản trị và tăng cường liên kết với nhà đầu tư nước ngoài thông qua hợp tác và chuyển giao công nghệ. Nếu được triển khai đồng bộ và nhất quán, những cải cách này sẽ tạo nền tảng quan trọng để doanh nghiệp phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Thách thức doanh nghiệp có thể phải đối mặt

Song song với không gian đầu tư, kinh doanh được mở ra và thuận lợi hơn, Luật Đầu tư 2025 cũng “siết lại” những khâu cần thiết để bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực. Các quy định mới về tiến độ thực hiện, gia hạn và chuyển nhượng dự án buộc nhà đầu tư phải chứng minh rõ năng lực tài chính, khả năng triển khai và cam kết thực hiện ngay từ đầu. Doanh nghiệp không còn nhiều dư địa cho việc đăng ký dự án nhưng chậm triển khai hoặc điều chỉnh kéo dài.

Việc siết chặt quản lý nhằm ngăn chặn đầu cơ, sử dụng đất kém hiệu quả và lãng phí nguồn lực công đồng nghĩa với áp lực tuân thủ cao hơn, yêu cầu quản trị minh bạch và kiểm soát tiến độ chặt chẽ hơn. Trong bối cảnh đó, chỉ những doanh nghiệp có năng lực thực chất, chiến lược rõ ràng và khả năng thực thi hiệu quả mới có thể tận dụng cơ hội, trong khi các doanh nghiệp yếu về tài chính hoặc quản trị sẽ đối mặt với nguy cơ bị sàng lọc khỏi thị trường.

Trong nỗ lực chuyển mình trở thành quốc gia phát triển, Việt Nam đang thực hiện những cải cách đột phá về pháp luật đầu tư nhằm tối ưu hóa môi trường kinh doanh. Hệ thống khung pháp lý mới, cởi mở và linh hoạt chưa từng có, chính là nền tảng vững chắc để các nhà đầu tư trong và ngoài nước đồng hành cùng sự phát triển của Việt Nam trong thời gian tới.