Quang cảnh Phiên họp
Đổi mới tư duy ngân sách: chuyển từ "thu ngắn hạn" sang "nuôi dưỡng nguồn thu"
Tại phiên thảo luận, phát biểu chỉ đạo mang tính định hướng chiến lược, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc xem xét chính sách giảm thuế TNCN và TNDN lần này không chỉ đơn thuần là một giải pháp hỗ trợ tài chính ngắn hạn mà phải được đặt trong một khung tư duy lớn hơn, mang tính tổng thể và dài hạn của nền kinh tế.
Theo Chủ tịch Quốc hội, toàn bộ hệ thống cơ quan quản lý và lập pháp cần có sự chuyển dịch căn bản, chuyển từ mục tiêu thu ngân sách trong ngắn hạn sang tư duy nuôi dưỡng nguồn thu, mở rộng cơ sở thu và tạo động lực tăng trưởng dài hạn cho đất nước. “Việc giảm gánh nặng thuế sẽ trực tiếp giúp người dân tăng thu nhập khả dụng, giúp doanh nghiệp tích lũy nguồn lực để đầu tư, đồng thời tiếp sức cho toàn bộ nền kinh tế có thêm năng lượng tái sản xuất mở rộng. Do đó, việc ban hành chính sách giảm thuế ở thời điểm hiện tại là hết sức cần thiết và mang tính cấp bách”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặt ra nhiều vấn đề lớn, yêu cầu Chính phủ, Bộ Tài chính, Ủy ban Kinh tế và Tài chính phải giải trình minh bạch, chặt chẽ và thuyết phục trước Quốc hội.
Một trong những nội dung trọng tâm được Chủ tịch Quốc hội phân tích là tính căn cứ của các con số kỹ thuật trong Dự thảo Nghị quyết. Chủ tịch Quốc hội đặt câu hỏi trực tiếp cho cơ quan soạn thảo, “tại sao lại lựa chọn mức giảm thuế là 30% mà không phải là 20% hay 40%? Tại sao ngưỡng doanh thu áp dụng ưu đãi lại dừng ở con số không quá 10 tỷ đồng mà không phải là 5 tỷ đồng hay một con số khác?”. Việc lý giải nguyên do và luận cứ khoa học đằng sau các con số này phải thật rõ ràng và đủ sức thuyết phục.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng các Phó Chủ tịch Quốc hội tại Phiên họp
Chỉ ra rủi ro tiềm ẩn từ kỹ thuật thiết kế chính sách, Chủ tịch Quốc hội cảnh báo, quy định ngưỡng áp dụng 10 tỷ đồng có thể vô tình tạo ra một "điểm gãy" lớn về nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp vượt qua ngưỡng 10 tỷ đồng, phần thu nhập tăng thêm có thể ở mức không đáng kể, nhưng nghĩa vụ thuế phải nộp lại tăng lên một cách đột ngột. Rào cản tâm lý và chi phí này có thể triệt tiêu động lực mở rộng quy mô của doanh nghiệp. Do đó, Bộ Tài chính cần phải lường trước, đánh giá tác động một cách toàn diện và chi tiết khi chính sách được ban hành.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt, “mục tiêu cuối cùng của chính sách không phải là giảm thuế đại trà cho tất cả mọi người theo một tỷ lệ cào bằng, mà là giảm đúng đối tượng, đúng mức và đúng mục tiêu, gắn chặt với những lĩnh vực trọng điểm mà Nhà nước đang tập trung khuyến khích thúc đẩy, bao gồm: đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và công nghệ hỗ trợ; phát triển kinh tế xanh và bền vững; chuyển đổi số, nghiên cứu và phát triển tại các vùng khó khăn; nâng cao năng suất lao động - bài toán cốt lõi nhất đối với sự phát triển của Việt Nam hiện nay”.
Các đại biểu tham dự Phiên họp
Quản lý thuế thời kỳ số, chống hành vi trốn thuế, chống lách luật "chia nhỏ doanh thu"
Song song với việc giảm gánh nặng thuế, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải thắt chặt kỷ cương quản lý, kiểm soát chặt chẽ hành vi trốn thuế, gian lận thuế và chuyển giá.
Về lộ trình chuyển đổi phương thức nộp thuế đối với hộ kinh doanh từ thuế khoán sang phương thức kê khai, Chủ tịch Quốc hội khẳng định đây là chủ trương đúng đắn nhằm minh bạch hóa hoạt động kinh doanh và hiện đại hóa quản lý thuế. Dẫu vậy, trong giai đoạn đầu áp dụng, chính quyền và ngành thuế phải tính toán đến những rào cản thực tế mà các hộ kinh doanh gặp phải như khó khăn trong tiếp cận công nghệ, sử dụng hóa đơn điện tử, lập chứng từ, sổ sách kế toán và thực hiện kê khai thuế. Chính phủ cần có những hướng dẫn chi tiết, cụ thể từ khâu lập chứng từ đến kê khai nộp thuế để vừa giúp dân dễ thực hiện, vừa tránh thất thoát ngân sách, thu đúng - thu đủ, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng thông đồng giữa cán bộ thuế và người nộp thuế.
Chủ tịch Quốc hội cảnh báo về nguy cơ trục lợi chính sách thông qua hình thức "chia tách pháp nhân", chia nhỏ doanh thu dưới 10 tỷ đồng để "né" nghĩa vụ thuế. Nếu ngành tài chính và thuế không có giải pháp quản lý căn cơ và chặt chẽ, hiện tượng chia nhỏ doanh nghiệp để chui qua "khe hẹp" 10 tỷ đồng nhất định sẽ xuất hiện. Do đó, yêu cầu đặt ra cho ngành thuế là đẩy mạnh quản lý thuế đối với nền kinh tế số, thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng xuyên biên giới, chuyển nhượng vốn và các hoạt động đầu tư có rủi ro chuyển lợi nhuận. Nâng cao chất lượng số hóa quản lý thuế, thực hiện kết nối liên thông dữ liệu đồng bộ giữa cơ quan thuế với ngân hàng, hệ thống đăng ký kinh doanh, quản lý đất đai, hải quan và các cơ quan liên quan.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu
Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần loại bỏ cách tiếp cận giảm thuế mang tính tình thế tạm thời. Lần giảm 30% và ngưỡng 10 tỷ này chỉ là phương án bù đắp ngắn hạn, về lâu dài, Bộ Tài chính phải chủ động xây dựng một chương trình cải cách thuế thu nhập trong trung và dài hạn với các tiêu chí đánh giá khoa học và rõ ràng, theo đó:
Đối với thuế TNCN, Bộ Tài chính cần rà soát lại mức giảm trừ gia cảnh phù hợp với biến động thực tế của mức sống và chi phí sinh hoạt, tránh tình trạng người dân bị "đẩy" lên bậc thuế cao hơn chỉ vì thu nhập danh nghĩa tăng theo lạm phát.
Đối với thuế TNDN, chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "thuế trên lợi nhuận" sang tư duy "thuế hỗ trợ tái đầu tư". Thuế phải là đòn bẩy nuôi dưỡng các doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp mới thành lập có thêm thời gian tích lũy vốn, hình thành nên một lớp doanh nghiệp mới mạnh mẽ.
Các đại biểu tham dự Phiên họp
Áp dụng căn cứ chính xác để ban hành Nghị quyết quy phạm pháp luật
Đóng góp ý kiến dưới góc độ thẩm tra pháp lý, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu bày tỏ sự đồng tình với Tờ trình của Chính phủ về sự cần thiết ban hành Nghị quyết giảm thuế TNCN và TNDN nhằm tháo gỡ khó khăn cho người dân và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, đi sâu vào kỹ thuật lập pháp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị điều chỉnh căn cứ viện dẫn trong Tờ trình của Chính phủ. Việc Tờ trình áp dụng Điểm a Khoản 2 Điều 10 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (về thực hiện thí điểm chính sách mới) là chưa thực sự chính xác, bởi nội dung giảm thuế này không mang tính chất "thí điểm". Thay vào đó, việc áp dụng căn cứ Điểm c Khoản 2 Điều 10 (Quốc hội ban hành Nghị quyết để quyết định các vấn đề khác thuộc thẩm quyền) sẽ chuẩn xác và phù hợp hơn với bản chất pháp lý của văn bản.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu
Về trình tự, thủ tục, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu đánh giá đây là trường hợp cấp bách nhằm giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn đời sống kinh tế. Cơ quan chủ trì xây dựng đã thực hiện đúng quy trình khi gửi hồ sơ để Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội thẩm tra sơ bộ trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Do đó, hoàn toàn có đầy đủ căn cứ pháp lý để xây dựng, ban hành Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn với bộ hồ sơ được chuẩn bị tương đối đầy đủ theo quy định.
Đánh giá về tác động kinh tế, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lưu ý, mặc dù hoàn toàn nhất trí với phương án chính sách, nhưng việc giảm 30% thuế TNCN và TNDN áp dụng cho các năm 2026 và 2027 sẽ gây ra áp lực giảm thu rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cân đối ngân sách nhà nước. Do vậy, Chính phủ cần song song triển khai các giải pháp căn cơ: tăng cường quản lý thu, chống thất thu, chống trốn thuế và chuyển giá, đồng thời kiểm soát triệt để các khoản chi, đảm bảo tiết kiệm triệt để nguồn chi ngân sách.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng và Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh tại Phiên họp
Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn giải trình, làm rõ các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, khẳng định Bộ Tài chính sẽ nghiêm túc tiếp thu toàn bộ các ý kiến chỉ đạo để hoàn thiện hồ sơ dự án Nghị quyết.
Giải trình về cơ sở tính toán ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng và mức giảm 30%, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn chia sẻ mô hình tính toán thực tế: với ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng/năm, tính bình quân mỗi tháng hộ kinh doanh có doanh thu khoảng 833 triệu đồng. Giả định tỷ suất lợi nhuận bình quân của ngành nghề đạt khoảng 12%, thu nhập tạo ra đạt khoảng 100 triệu đồng/tháng. Sau khi thực hiện nghĩa vụ thuế (khoảng 15%), thu nhập ròng còn lại của hộ kinh doanh vào khoảng 85 triệu đồng/tháng. Xét trên mô hình hộ gia đình bình quân 5 người, thu nhập chia đều đạt khoảng 17 triệu đồng/người/tháng.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn giải trình, làm rõ các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, đây là mức thu nhập hợp lý để duy trì cuộc sống của một hộ gia đình trong điều kiện hiện nay. Việc giảm thêm 30% thuế trên mức này sẽ tạo động lực trực tiếp để họ tích lũy vốn và tiếp tục mở rộng kinh doanh. Đồng thời, con số này cũng đã được tính toán kỹ để phù hợp với khả năng chịu đựng của ngân sách nhà nước, vừa đảm bảo duy trì nguồn thu cho bộ máy, vừa đóng vai trò bồi dưỡng nguồn thu dài hạn nhằm hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số như định hướng của Chủ tịch Quốc hội.
Bộ trưởng Bộ Tài chính cam kết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Bộ Tư pháp và các cơ quan thẩm tra để hoàn thiện các kỹ thuật lập pháp, sớm hoàn thành hồ sơ trình Quốc hội.
Các đại biểu tham dự Phiên họp
Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao sự khẩn trương, trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Tài chính cũng như Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính trong việc hoàn thiện hồ sơ Tờ trình và báo cáo thẩm tra sơ bộ.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất bổ sung dự thảo Nghị quyết vào Chương trình kỳ họp thường lệ lần thứ Nhất và trình Quốc hội xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn. Tán thành phương án giảm thuế nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn cho người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng kết luận nội dung thảo luận
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan tập trung hoàn thiện cơ sở pháp lý của Nghị quyết, bổ sung thuyết minh sâu sắc về căn cứ lựa chọn mức giảm 30% và ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng. Rà soát đối tượng áp dụng bảo đảm tính công bằng, đúng mục tiêu (hướng tới đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh); ban hành quy định chặt chẽ để kiểm soát, ngăn chặn hành vi chia, tách doanh nghiệp, chia nhỏ doanh thu nhằm trục lợi ưu đãi. Bộ Tài chính cần có hướng dẫn cụ thể về thủ tục chứng từ, kê khai thuế đơn giản, hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp và giảm chi phí tuân thủ.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng kết luận nội dung thảo luận
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, cần đánh giá tác động toàn diện đến thu ngân sách địa phương và việc thực hiện dự toán năm 2026. Xác định cụ thể thời điểm có hiệu lực của Nghị quyết và quy định rõ việc xử lý đối với các trường hợp đã kê khai, tạm nộp hoặc nộp thuế cho năm 2026, đảm bảo thuận lợi cho người nộp thuế và không phát sinh các thủ tục không cần thiết. Tiếp tục rà soát các khó khăn, vướng mắc thực tế của hộ cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp, triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ, nhất là đơn giản hóa việc kê khai, kế toán, hóa đơn điện tử, giảm chi phí tuân thủ và hỗ trợ chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp. Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, Chính phủ cần chủ động xây dựng chương trình cải cách thuế trong trung, dài hạn đối với thuế thu nhập cá nhân cũng như hộ doanh nghiệp theo tinh thần chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội.
