Quang cảnh Phiên thảo luận
Ba nhóm vấn đề lớn các đại biểu Quốc hội quan tâm, thảo luận
Phát biểu mở đầu Phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, tại Phiên thảo luận ở tổ, đã có 99 lượt ý kiến phát biểu. Tổng Thư ký Quốc hội đã tổng hợp đầy đủ trong Báo cáo số 2284 gửi đến các vị đại biểu Quốc hội. Bộ Tư pháp đã có Báo cáo giải trình bước đầu ý kiến thảo luận tại tổ với 158 nội dung được tiếp thu và nhiều nội dung được giải trình. Để tiếp tục hoàn thiện, chỉnh lý dự thảo Luật trình Quốc hội xem xét, thông qua, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu Quốc hội tập trung cho ý kiến về những nội dung còn quan tâm và một số vấn đề như:
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu mở đầu Phiên thảo luận
Thứ nhất, về chính sách của Nhà nước và bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở (Điều 5 và Điều 6). Đề nghị các đại biểu Quốc hội cho ý kiến về việc hoàn thiện chính sách nhằm huy động sự tham gia của những người có uy tín, kiến thức, kỹ năng phù hợp, tăng cường trách nhiệm của chính quyền địa phương và phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên trong công tác hòa giải. Đồng thời, cho ý kiến về quy định chuyển từ Nhà nước "hỗ trợ" kinh phí sang "bảo đảm" kinh phí, cơ chế huy động các nguồn lực hợp pháp của xã hội và các điều kiện cần thiết để bảo đảm hoạt động hòa giải ở cơ sở thực sự được bảo đảm, nhất là tại vùng miền núi, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn còn khó khăn.
Các đại biểu Quốc hội tại Phiên thảo luận
Thứ hai, về tiêu chuẩn, bầu, chỉ định và kiện toàn hòa giải viên, tổ hòa giải. Đề nghị các đại biểu Quốc hội cho ý kiến về tiêu chuẩn của hòa giải viên, việc bảo đảm tính tự nguyện, tự quản của cộng đồng dân cư trong lựa chọn hòa giải viên, các trường hợp chỉ định hòa giải viên.
Thứ ba, về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và hòa giải trực tuyến. Đề nghị các đại biểu cho ý kiến về phạm vi, điều kiện và cơ chế thực hiện hòa giải trực tuyến, trách nhiệm của các chủ thể, việc bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và giá trị của hồ sơ, kết quả hòa giải điện tử. Đồng thời, bảo đảm việc ứng dụng công nghệ hỗ trợ hiệu quả hoạt động hòa giải nhưng không làm thay đổi bản chất tự nguyện, linh hoạt và vai trò của hòa giải viên.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Đoàn Chủ tọa điều hành Phiên thảo luận
Không biến hòa giải viên thành người phán xét sự thật
Góp ý về dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), đại biểu Bùi Văn Dũng, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật và đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến tại Phiên thảo luận ở tổ. Qua nghiên cứu, đại biểu đã góp ý tập trung vào Điều 21 và Điều 27 - hai điều xác lập quyền của người dân và “điểm dừng” của hòa giải mà theo đại biểu, trong Báo cáo số 675 của Bộ Tư pháp chưa đề cập hoặc đã đề cập nhưng chưa làm rõ. Đại biểu cho rằng, đây là ranh giới giữa vận động cộng đồng với bảo vệ quyền bằng pháp luật. Nếu quy định không rõ, một cơ chế mềm dẻo có thể làm chậm quyền tiếp cận công lý.
Đại biểu Bùi Văn Dũng, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa phát biểu
Về Điều 21 - quyền và nghĩa vụ của các bên trong hòa giải, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị làm rõ ba vấn đề.
Một là, điểm c khoản 1 chưa xử lý khi các bên khác nhau về công khai. Một bên muốn công khai, bên kia không đồng ý thì hòa giải viên không có căn cứ quyết định. Thông tin về gia đình, đời tư, bí mật kinh doanh một khi bị công khai khó khắc phục. Đại biểu đề nghị chỉ công khai khi tất cả các bên đồng ý; nếu không đồng thuận thì mặc nhiên không công khai; bởi công khai là lựa chọn chung, bảo mật là trạng thái mặc định.
Hai là, điểm đ khoản 1 mở quyền được phiên dịch nhưng chưa rõ ai lựa chọn, ai trả chi phí và trách nhiệm bảo mật. Đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, nếu người yếu thế phải tự tìm, tự trả chi phí thì bình đẳng chỉ là hình thức. Đề nghị ngân sách bảo đảm chi phí cần thiết; người phiên dịch phải được các bên chấp thuận, không có lợi ích liên quan và chịu nghĩa vụ bảo mật. Hòa giải chỉ tự nguyện khi mỗi bên hiểu đúng, diễn đạt đúng và nhận thức đầy đủ hệ quả thỏa thuận.
Các đại biểu Quốc hội tại Phiên thảo luận
Ba là, điểm a khoản 2 quy định nghĩa vụ “trình bày đúng sự thật, cung cấp tài liệu, chứng cứ” mang dáng dấp tố tụng. Theo đại biểu Bùi Văn Dũng, hòa giải viên không có thẩm quyền xác minh sự thật. Đề nghị sửa thành: “trình bày trung thực những tình tiết mình biết; tự nguyện cung cấp tài liệu liên quan và chịu trách nhiệm về thông tin do mình cung cấp”. Như vậy không biến hòa giải viên thành người phán xét sự thật.
Về Điều 27 - kết thúc hòa giải, Bùi Văn Dũng, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa cho rằng, Điều 27 phải thiết kế một “điểm dừng pháp lý” gồm ba lớp: điểm dừng về thời gian; điểm dừng vì an toàn; tính hợp pháp và điểm nối sau hòa giải.
“Hai điều luật cần thống nhất một thông điệp: hòa giải phải bắt đầu bằng sự tự nguyện, vận hành bằng niềm tin và kết thúc bằng một lối ra pháp lý rõ ràng. Quyền của người dân phải được bảo vệ trong toàn bộ quá trình, kể cả khi hòa giải không thành. Tôi xin nhấn mạnh: hòa giải tốt không phải là giữ mọi tranh chấp ở lại cộng đồng bằng mọi giá. Hòa giải tốt là bảo vệ đúng quyền, dừng đúng lúc, chuyển đúng nơi; để sự mềm dẻo của cộng đồng không làm suy giảm sự nghiêm minh của pháp luật”, đại biểu nhấn mạnh.
Các đại biểu Quốc hội tại Phiên thảo luận
Nên chỉ định hòa giải viên thay vì quy định bầu
Cho ý kiến về việc bầu, chỉ định hòa giải viên ở cơ sở, đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp đề nghị nên cân nhắc về vấn đề bầu. Đại biểu cho rằng, theo quy định trong dự thảo luật, nếu các hộ dân trong một thôn, bản, làng đi dự bầu đạt trên 50% thì đạt tỷ lệ, trong cuộc họp đó nếu đạt hơn một nửa bầu, thì cũng đạt kết quả. Như vậy, nếu một thôn có 400 hộ, thì chỉ cần 101 hộ đi và bầu là đạt được kết quả.
“Tôi cho rằng nếu mà bầu hình thức như vậy thì không đạt trên 50% trong các hộ mà tổ chức bầu. Theo tôi, để cho đỡ tốn tiền ngân sách nhà nước, đỡ tốn thời gian của bà con, chúng ta nên chỉ định hòa giải viên”, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị.
Đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp phát biểu
Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Văn Hòa cũng đề nghị nên có quy định tiêu chuẩn về độ tuổi. Nếu tuổi cao, có thể mời tham gia hòa giải, chẳng hạn như mời những người già làng, trưởng bản, người có uy tín tham gia tổ chức hòa giải. Đại biểu cũng cho rằng, nên cân nhắc quy định hòa giải trực tuyến.
“Theo tôi chỉ nên hòa giải trực tiếp, để gặp nhau, trao đổi, bàn luận với nhau, hòa giải để cho người ta thỏa thuận với nhau. Đã hòa giải rồi mà không gặp mặt nhau thì làm sao được. Đó là một điểm mà tôi đề nghị nên xem xét lại. Cái gì trực tuyến là trực tuyến, nhưng hòa giải thì tôi nghĩ không nên trực tuyến”, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị.
Các đại biểu Quốc hội tại Phiên thảo luận
Nghiên cứu không chính quy hóa lực lượng hòa giải ở cơ sở
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn, Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ cho rằng, hiện nay lực lượng hòa giải ở địa phương chủ yếu nằm ở các tổ chức chính trị và là người có uy tín. Qua thực tế theo dõi ở địa phương và liên quan đến vấn đề an ninh trật tự, đại biểu cho rằng, các vụ hòa giải đều có sự tham gia của lực lượng an ninh trật tự ở cơ sở và Công an để hướng dẫn và tổ chức các vụ hòa giải thành công.
“Nếu để Tổ hòa giải thực hiện độc lập mà thành công, tôi cho rằng rất ít trên thực tế. Cho nên trong luật này, nếu chính quy hóa lực lượng hòa giải, tôi cho rằng sẽ rất khó để mà đi vào thực tế. Theo tôi, luật cần quy định để phát huy được các tổ chức chính trị ở trong Mặt trận như: Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Hội Người cao tuổi, đặc biệt lực lượng an ninh trật tự ở cơ sở, đây là thành phần chính liên quan đến hòa giải ở cơ sở hiện nay”, đại biểu kiến nghị.
Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn, Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ phát biểu
Đoàn Chủ tọa điều hành Phiên thảo luận
