Quang cảnh Hội nghị
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành nội dung thảo luận các dự án Luật thuộc lĩnh vực kinh tế, tài chính
Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox): Cần thiết lập "màng lọc" an ninh mạng và ranh giới miễn trừ trách nhiệm
Đóng góp chi tiết về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán tại Điều 6a của dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Minh Đức (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) đánh giá cao Ban soạn thảo khi đã trình thiết kế điều khoản này nhằm tạo ra hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên thị trường. Tuy nhiên, nghiên cứu kỹ từng điều khoản trong bối cảnh hệ thống pháp luật công nghệ, an ninh mạng và an ninh dữ liệu đang được đồng bộ hóa, đại biểu đã đề xuất nhiều chỉnh lý mang tính thiết thực.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cùng các Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Nguyễn Hồng Diên tại Hội nghị
Về phạm vi điều chỉnh, đại biểu chỉ ra rằng quy định hiện tại mới dừng ở cụm từ mang tính liệt kê mở như "ứng dụng công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới". Để làm căn cứ rõ ràng cho Chính phủ ban hành hướng dẫn chi tiết, đại biểu đề nghị luật cần quy định rõ ràng các định hướng cụ thể. Về công nghệ nền tảng trọng yếu, cần tính toán quy định rõ các công nghệ như chuỗi khối (blockchain), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data).
Về sản phẩm, dịch vụ tài chính, đại biểu cho rằng cần nêu cụ thể các sản phẩm phái sinh hoặc trung gian mới như giao dịch chứng khoán phân đoạn, hệ thống tư vấn đầu tư tự động, các hình thức mã hóa tài chính.
Về mô hình thị trường, dự thảo cần chỉ rõ các mô hình thị trường chứng khoán phi tập trung hoặc bán tập trung để tránh khó khăn trong việc áp dụng thực tiễn sau này.
Đại biểu Nguyễn Minh Đức, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu
Đối với tiêu chuẩn tuân thủ, đại biểu Đoàn TP.HCM phân tích, dự thảo hiện mới đề cập đến việc tuân thủ pháp luật về khoa học công nghệ và công nghiệp công nghệ số. Trong khi đó, hệ thống pháp luật hiện hành và đang hoàn thiện đã có Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật An ninh dữ liệu và Luật Định danh và xác thực điện tử.
“Nếu không quy định chặt chẽ ở trong này thì cơ chế thử nghiệm sẽ tiềm ẩn rủi ro cho hệ thống. Hệ thống giao dịch thiếu bảo mật có thể bị tội phạm mạng tấn công gây tê liệt thị trường, xâm phạm dữ liệu của nhà đầu tư. Nếu thiếu định danh, các chủ thể pháp lý sẽ lợi dụng tài khoản ẩn danh để rửa tiền và thao túng thị trường chứng khoán”, đại biểu Nguyễn Minh Đức cảnh báo. Từ đó, đại biểu kiến nghị bổ sung nghĩa vụ bắt buộc tuân thủ pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh dữ liệu, đồng thời phải tích hợp đồng bộ với hệ thống định danh và xác thực điện tử.
Các đại biểu tham dự Hội nghị
Về tiêu chuẩn kiểm soát đầu vào, đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị luật hóa các điều kiện pháp lý bắt buộc đối với tổ chức đăng ký tham gia thử nghiệm. Cụ thể, doanh nghiệp phải chứng minh được năng lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật an toàn thông tin và phải trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án quản trị rủi ro hệ thống, kế hoạch xử lý tình huống khẩn cấp trước khi được cấp giấy chứng nhận thử nghiệm. Quy định này tạo ra thiết chế sàng lọc pháp lý chặt chẽ để loại bỏ ngay từ đầu các tổ chức không đủ điều kiện, bảo đảm an toàn hệ thống từ gốc.
Đặc biệt, phân tích về giới hạn pháp lý của chế định miễn trừ trách nhiệm, đại biểu nhấn mạnh chứng khoán là lĩnh vực chịu sự điều tiết nghiêm ngặt. Việc miễn trừ trách nhiệm chỉ áp dụng đối với những thiệt hại mang tính khách quan bắt buộc từ rủi ro công nghệ chưa được lường trước trong phạm vi thời gian đã được cấp phép. Tuyệt đối không áp dụng chế định miễn trừ đối với các hành vi cố ý vi phạm pháp luật, lợi dụng cơ chế thử nghiệm để lừa đảo, trục lợi, thao túng thị trường hoặc cố ý vượt quá quy mô, đối tượng được cấp phép; mọi hành vi có lỗi cố ý đều phải bị xử lý nghiêm minh.
Các đại biểu tham dự Hội nghị
Cùng chung quan tâm đến cơ chế Sandbox tại Điều 6a, đại biểu Sùng A Lềnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) nhận định dự thảo hiện mới dừng ở các nguyên tắc chung về phạm vi, đối tượng, không gian, thời gian và giao Chính phủ quy định chi tiết. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục luật hóa các nguyên tắc, điều kiện và giới hạn cơ bản, nhất là nguyên tắc kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn thị trường, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân và nguyên tắc xử lý khi phát sinh rủi ro.
Theo đại biểu Sùng A Lềnh, việc thiết kế này vừa bảo đảm tính ổn định của luật, vừa tạo sự linh hoạt cho Chính phủ và Bộ Tài chính điều chỉnh các nội dung kỹ thuật nghiệp vụ khi công nghệ thay đổi, đồng thời tránh việc giao thẩm quyền quá rộng cho các văn bản dưới luật về những nội dung làm phát sinh quyền, nghĩa vụ hoặc trách nhiệm của tổ chức, cá nhân.
Đại biểu Sùng A Lềnh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai phát biểu
Chuẩn hóa mô hình Sở Giao dịch Chứng khoán và nâng cao trách nhiệm của Công ty chứng khoán
Bên cạnh cơ chế thử nghiệm công nghệ, cấu trúc vận hành thị trường và chất lượng dịch vụ của các tổ chức trung gian cũng là vấn đề được các đại biểu Quốc hội chuyên trách quan tâm.
Góp ý về mô hình tổ chức của Sở Giao dịch Chứng khoán, đại biểu Hoàng Văn Tuyên (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) bày tỏ sự tán thành với việc dự thảo luật không ấn định cứng mô hình công ty mẹ, công ty con, qua đó tạo điều kiện tổ chức lại Sở Giao dịch Chứng khoán theo yêu cầu thực tiễn.
Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn khi dự thảo yêu cầu Thủ tướng Chính phủ quyết định mô hình trong thời hạn 1 năm nhưng lại chưa quy định tiêu chí lựa chọn. Quyết định này tác động trực tiếp đến đầu mối vận hành thị trường, trách nhiệm quản trị, việc chuyển giao hệ thống tài sản, nhân sự cũng như quyền và nghĩa vụ liên quan.
Đại biểu Hoàng Văn Tuyên, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng phát biểu
Do đó, đại biểu đề xuất "bổ sung yêu cầu phương án tổ chức lại phải dựa trên đánh giá, so sánh các mô hình về hiệu quả, chi phí, trách nhiệm của từng chủ thể và khả năng bảo đảm hoạt động thị trường liên tục, an toàn. Những nội dung này cần thể hiện thành căn cứ pháp lý trong luật để việc sắp xếp có cơ sở kiểm chứng, giám sát và giải trình."
Ở góc độ hoạt động của các tổ chức kinh doanh chứng khoán, đại biểu Sùng A Lềnh ghi nhận việc dự thảo đã bổ sung, làm rõ các dịch vụ như quản lý tài khoản giao dịch, phân phối hoặc đại lý phân phối, quản lý tài sản bảo đảm, tư vấn và đại diện người sở hữu trái phiếu.
Để quy định chặt chẽ hơn, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ phạm vi dịch vụ gắn với từng nghiệp vụ kinh doanh đã được cấp phép, bảo đảm xác định rõ điều kiện, giới hạn khi cung cấp dịch vụ, tránh cách hiểu hoặc áp dụng không thống nhất. Việc mở rộng phạm vi dịch vụ phải đi đôi với tăng cường trách nhiệm của công ty chứng khoán.
Các đại biểu tham dự Hội nghị
Đại biểu Sùng A Lềnh đề xuất bổ sung các nguyên tắc bắt buộc như: công ty chứng khoán phải cung cấp dịch vụ đúng phạm vi nghiệp vụ được cấp phép; công khai, cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin về dịch vụ, chi phí và rủi ro liên quan; bảo đảm an toàn tài sản, thông tin của khách hàng; chủ động phòng ngừa, xử lý xung đột lợi ích; chịu trách nhiệm đối với thiệt hại phát sinh do vi phạm nghĩa vụ trong quá trình cung cấp dịch vụ.
Siết chặt đạo đức nghề nghiệp người hành nghề chứng khoán
Vấn đề chất lượng nhân sự và đạo đức nghề nghiệp của người hành nghề chứng khoán cũng nhận được sự quan tâm đặc biệt từ đại biểu. Có ý kiến chỉ ra rằng, dự thảo luật đã tăng cường các điều kiện cấp chứng chỉ như yêu cầu thi sát hạch, tập huấn hằng năm, quy định các trường hợp thu hồi chứng chỉ, không được làm việc đồng thời cho 2 tổ chức trở lên, không thực hiện hành vi vượt quá phạm vi ủy quyền.
Tuy nhiên, các quy định này chủ yếu tập trung vào điều kiện hành chính và các hành vi bị cấm, trong khi các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm ứng xử và bảo vệ lợi ích hợp pháp của khách hàng chưa được thể hiện đầy đủ. Đại biểu kiến nghị bổ sung trực tiếp vào luật các nguyên tắc nghĩa vụ nền tảng: người hành nghề phải trung thực, khách quan, cẩn trọng; bảo mật thông tin khách hàng; phòng ngừa và công khai xung đột lợi ích; không lợi dụng vị trí, thông tin hoặc tài sản của khách hàng để phục vụ lợi ích cá nhân hoặc tổ chức trái quy định.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu nêu
Giải trình, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định cơ quan soạn thảo đã rà soát kỹ lưỡng các nội dung. Đối với cơ chế thử nghiệm tại Điều 6a, Bộ Tài chính tiếp thu toàn bộ để thiết kế tiêu chuẩn ban hành sớm, đưa vào thực tiễn nhằm bảo đảm công khai, minh bạch và bảo vệ quyền lợi của người tham gia.
Về mô hình Sở Giao dịch Chứng khoán, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, thực hiện Nghị quyết 18 về tinh gọn bộ máy, giảm trung gian, định hướng tới đây là sẽ phân tách và bỏ mô hình trung gian (công ty mẹ - con hiện tại), chỉ giữ lại các sở chuyên biệt. Cụ thể, Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh sẽ chuyên trách về giao dịch cổ phiếu; Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội là cơ quan chuyên trách về trái phiếu và các sản phẩm phái sinh và Tổ chức lưu ký chịu trách nhiệm phát triển Trung tâm Lưu ký chứng khoán phù hợp với điều kiện mới.
Bộ trưởng nhấn mạnh, các quy định đối với Sở Giao dịch Chứng khoán sẽ được siết chặt để tránh thao túng thị trường, bảo đảm công khai, minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tham gia và thúc đẩy các tổ chức chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu huy động vốn cho nền kinh tế.
Các đại biểu tham dự Hội nghị
Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đánh giá cao tinh thần làm việc trách nhiệm, thẳng thắn của các đại biểu Quốc hội chuyên trách. Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán cần tiếp tục được rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các luật hiện hành cũng như các dự án luật đang được soạn thảo trình Quốc hội.
Trên cơ sở ý kiến thảo luận tại Hội nghị, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Kinh tế và Tài chính cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ, giải trình rõ ràng các ý kiến. Nội dung nào tiếp thu phải thể hiện rõ trong dự thảo Luật; nội dung không tiếp thu phải giải trình đầy đủ căn cứ.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng kết luận nội dung thảo luận
Đối với những vấn đề còn ý kiến khác nhau, các chính sách mới hoặc có tác động lớn, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục tham vấn ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội doanh nghiệp và các đối tượng chịu tác động. Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý các cơ quan bảo đảm đúng thời hạn gửi hồ sơ dự án Luật đến các đại biểu Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai tới; đề nghị Ủy ban Kinh tế và Tài chính hoàn thiện báo cáo thẩm tra chính thức để trình Quốc hội xem xét, quyết định.
