Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Chí Hiếu điều hành phiên họp
Theo tờ trình của Chính phủ, đối với dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) nhằm xây dựng khung thể chế đặc thù, ổn định, dài hạn cho Hà Nội, khắc phục những điểm nghẽn về giao thông, môi trường, quy hoạch, an toàn đô thị và thể chế. Dự thảo gồm 9 chương, 36 điều, sửa đổi theo hướng phân quyền mạnh cho chính quyền Thủ đô trong các lĩnh vực tổ chức bộ máy, tài chính - ngân sách, quy hoạch, tài nguyên, công nghệ số, y tế, văn hóa, an ninh, trật tự xã hội; đồng thời bổ sung cơ chế thí điểm, quản trị bằng dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành nhưng đề nghị tiếp tục làm rõ thẩm quyền ban hành văn bản, cơ chế tham vấn trung ương, chính sách phát triển đô thị, tài chính, liên kết vùng, giám sát và trách nhiệm giải trình để bảo đảm minh bạch, khả thi.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi trình bày tờ trình 5 dự án Luật tại phiên họp
Với dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), Chính phủ đề xuất xây dựng luật theo hướng tinh gọn, hiện đại, không phụ thuộc địa giới hành chính, đẩy mạnh đăng ký trực tuyến và khai thác dữ liệu điện tử. Dự thảo gồm 4 chương, 30 điều; giao UBND cấp xã đăng ký tất cả sự kiện hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú; bổ sung quy định cho người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch, bảo đảm quyền đăng ký khai sinh cho trẻ em, xác lập cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia do Bộ Tư pháp quản lý tập trung. Cơ quan thẩm tra cơ bản đồng tình, song đề nghị làm rõ lộ trình đăng ký khai sinh, khai tử chủ động; rà soát tính thống nhất với Bộ luật Dân sự; xử lý mâu thuẫn dữ liệu và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin.
Các đại biểu tham dự phiên họp
Đối với dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi xác định mục tiêu mở rộng quyền tiếp cận thông tin của công dân, tăng công khai, minh bạch, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Dự thảo sửa đổi trách nhiệm cung cấp thông tin của UBND cấp xã, mở rộng nhóm thông tin phải công khai, đa dạng hóa hình thức cung cấp, tăng ứng dụng công nghệ số, bổ sung đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ công cơ bản, thiết yếu vào nhóm chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin. Theo đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành định hướng này, đồng thời đề nghị tiếp tục mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các tổ chức sử dụng ngân sách, tài sản công; bổ sung thêm nhóm yếu thế được hỗ trợ và rà soát kỹ danh mục thông tin bắt buộc công khai trên nền tảng số.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Ngô Trung Thành trình bày thẩm tra 5 dự án Luật tại phiên họp
Với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, tờ trình Chính phủ tập trung sửa đổi theo hướng phân quyền, số hóa và đơn giản hóa thủ tục. Dự thảo chuyển một số thẩm quyền từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch UBND cấp tỉnh; sửa quy định về tổ chức hành nghề công chứng phù hợp với mô hình chính quyền 2 cấp; thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc phải công chứng; xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất; cho phép sử dụng dữ liệu thay giấy tờ trong hồ sơ yêu cầu công chứng. Cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành nhưng đề nghị tiếp tục hoàn thiện tiêu chí các giao dịch phải công chứng, tránh chồng chéo với luật chuyên ngành và đánh giá kỹ tác động thực tiễn của các thủ tục công chứng để bảo đảm tính ổn định, khả thi.
Các đại biểu tham dự phiên họp
Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Chính phủ đề xuất mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý, bổ sung một số nhóm đối tượng mới, đồng thời hoàn thiện quy định về trợ giúp viên pháp lý, cộng tác viên, tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, kết nối cơ sở dữ liệu.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành, nhất là với việc mở rộng đối tượng thụ hưởng, giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định thành lập chi nhánh Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước và đơn giản hóa thủ tục. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu lộ trình đổi mới mô hình trợ giúp pháp lý theo hướng Nhà nước giữ vai trò chủ đạo về chính sách, còn việc thực hiện có thể huy động mạnh hơn các tổ chức dịch vụ pháp lý tham gia.
Đại biểu Phạm Văn Hòa, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp phát biểu
Tại phiên thảo luận, các đại biểu cơ bản đánh giá cao hồ sơ 5 dự án luật, đồng thời tập trung góp ý vào tính khả thi và sự đồng bộ của chính sách. Với Luật Thủ đô (sửa đổi), nhiều ý kiến đề nghị làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh, quan hệ giữa Hà Nội và vùng Thủ đô, cũng như kiểm soát chặt việc trao thẩm quyền ban hành cơ chế, chính sách đặc thù khác với quy định hiện hành; đồng thời lưu ý kỹ hơn về các chính sách tài chính, ngân sách và thu hồi đất.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Trường Giang phát biểu
Đối với Luật Công chứng, đại biểu băn khoăn về việc sử dụng dữ liệu thay giấy tờ khi cơ sở dữ liệu chưa thật sự đồng bộ, đề nghị rà soát quy định về công chứng giao dịch đặt cọc bất động sản, trách nhiệm của công chứng viên và nghiên cứu thận trọng vấn đề công chứng từ xa.
Với Luật Hộ tịch (sửa đổi), các ý kiến nhấn mạnh cần khẳng định dữ liệu hộ tịch là dữ liệu gốc, song phải tính kỹ tính khả thi của đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính, đăng ký chủ động và quy định về giám sát việc giám hộ.
Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc, đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng
Đối với Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), các đại biểu đề nghị bổ sung rõ hơn cơ chế bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin, trách nhiệm cung cấp thông tin và giám sát thi hành. Còn với Luật Trợ giúp pháp lý, nhiều ý kiến thống nhất với hướng mở rộng đối tượng thụ hưởng nhưng cho rằng cần gắn với bảo đảm chất lượng dịch vụ và phát huy thêm nguồn lực xã hội tham gia trợ giúp pháp lý.
Đại biểu Trần Đình Gia, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh
Giải trình tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến thẩm tra và góp ý của đại biểu để tiếp tục rà soát, hoàn thiện các dự án luật trước khi trình Quốc hội.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Mai Thị Phương Hoa và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Thị Thuỷ tại phiên họp
Đi vào một số nội dung cụ thể, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi cho biết, đối với Luật Thủ đô (sửa đổi), quy định về thu hồi đất là nội dung kế thừa từ Luật Thủ đô năm 2024 nhưng sẽ tiếp tục rà soát để bảo đảm phù hợp với Nghị quyết 02; việc trao quyền cho Hà Nội ban hành văn bản khác với quy định của Trung ương chỉ đặt ra trong trường hợp điều chỉnh thẩm quyền, thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa hoặc áp dụng các biện pháp đặc thù phù hợp thực tiễn Thủ đô; đồng thời dự thảo cũng đã xác định cơ chế, chính sách áp dụng với các địa phương thuộc vùng Thủ đô trong những trường hợp luật quy định.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi tiếp thu, giải trình tại phiên họp
Với Luật Hộ tịch (sửa đổi) và Luật Công chứng, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ các vấn đề đại biểu nêu; trong đó, về giám sát việc giám hộ, Thứ trưởng dẫn Điều 51 Bộ luật Dân sự để cho biết pháp luật hiện hành đã có quy định, còn Luật Hộ tịch sẽ cụ thể hóa trình tự, thủ tục thực hiện.
Riêng với Luật Công chứng, Thứ trưởng lý giải việc điều chỉnh quy định liên quan thời hạn 2 năm sau khi chấm dứt tham gia thành lập, hợp danh tại tổ chức hành nghề công chứng được đặt trong tổng thể chủ trương thu hẹp phạm vi bắt buộc công chứng, thúc đẩy công chứng điện tử và chuyển đổi số; đồng thời khẳng định nguyên tắc chung là khi dữ liệu đã được kết nối, chia sẻ thì không tiếp tục yêu cầu người dân, doanh nghiệp xuất trình lại giấy tờ bản giấy.
Quang cảnh phiên họp
Kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đánh giá 5 dự án luật cơ bản phù hợp với chủ trương của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật, đồng thời quán triệt yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Chí Hiếu kết luận phiên họp
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) để thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết của Bộ Chính trị; với Luật Hộ tịch (sửa đổi), cần xem xét kỹ quy định về đăng ký giám sát việc giám hộ, bổ sung mốc thời gian hoàn thành lộ trình đăng ký khai sinh, khai tử chủ động và nguyên tắc xử lý dữ liệu hộ tịch mâu thuẫn, sai sót; với Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), cần làm rõ hơn biện pháp bảo đảm thực hiện và trách nhiệm cung cấp thông tin; với Luật Công chứng, tiếp tục chỉnh lý tiêu chí các giao dịch phải công chứng, nghiên cứu rõ hơn về công chứng từ xa và bảo hiểm nghề nghiệp; còn với Luật Trợ giúp pháp lý, cần nghiên cứu bổ sung quy định về đối tượng “được trợ giúp pháp lý khác” và cơ chế thu hút nguồn lực xã hội tham gia. Chủ nhiệm Ủy ban cũng đề nghị Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng Bộ Tư pháp khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm chất lượng các dự án luật trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất.
