Khi công nghệ trở thành chất xúc tác cho đổi mới giáo dục
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với ngành Giáo dục, việc ứng dụng công nghệ vào dạy học không còn đơn thuần là lựa chọn mà đã trở thành một trong những yêu cầu quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, giá trị của chuyển đổi số không nằm ở số lượng thiết bị được trang bị hay những phần mềm được sử dụng, mà được thể hiện rõ nhất qua cách công nghệ làm thay đổi trải nghiệm học tập, khơi dậy tư duy và tạo cơ hội để học sinh tham gia sâu hơn vào quá trình kiến tạo tri thức.
Tại Trường THCS Việt Nam – Angiêri, tinh thần đổi mới ấy đang được thể hiện thông qua các hoạt động chuyên môn thiết thực của những tổ, nhóm chuyên môn. Thay vì giới hạn việc truyền đạt kiến thức trong những bài giảng một chiều, giáo viên chủ động thiết kế các tình huống học tập, kết hợp công nghệ số với phương pháp dạy học tích cực, tạo điều kiện để học sinh được quan sát, thảo luận, thực hành, trình bày ý tưởng và tự tìm lời giải cho những vấn đề đặt ra.
Điểm đáng chú ý là việc ứng dụng công nghệ không tách rời mục tiêu của từng môn học. AI được sử dụng để hỗ trợ trực quan hóa kiến thức, STEM tạo cơ hội cho học sinh vận dụng lý thuyết vào thực hành, các nền tảng tương tác giúp kiểm tra và củng cố kiến thức. Trong khi đó, những hoạt động thuyết trình, đóng vai, sân khấu hóa lại mở rộng không gian giao tiếp, giúp học sinh rèn luyện khả năng diễn đạt và thể hiện quan điểm cá nhân.
Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy tổ chức dạy học: giáo viên không chỉ là người cung cấp tri thức mà còn đóng vai trò thiết kế, hướng dẫn và khơi mở; học sinh không còn đứng ngoài quan sát mà trở thành chủ thể tích cực của các hoạt động học tập.
Từ lịch sử, Toán học đến Ngữ văn: Mỗi môn học một cách tiếp cận sáng tạo
Một trong những dấu ấn rõ nét của định hướng đổi mới tại Trường THCS Việt Nam – Angiêri là chuyên đề do Tổ Xã hội 2 tổ chức với chủ đề “Đổi mới dạy học Lịch sử qua STEM, AI và tích hợp giáo dục di sản văn hóa”.
Ở môn Lịch sử, thách thức không chỉ là giúp học sinh ghi nhớ sự kiện, nhân vật hay những mốc thời gian, mà quan trọng hơn là giúp các em hiểu được bối cảnh, ý nghĩa và giá trị của những sự kiện đã làm nên lịch sử dân tộc. Để giải quyết yêu cầu ấy, cô giáo Nguyễn Thị Riệu Ly đã tổ chức tiết dạy minh họa bài học “Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc và sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam trong những năm 1918–1930” cùng học sinh lớp 9A10 theo hướng kết hợp nhiều hình thức trải nghiệm.
Chuyên đề:“Đổi mới dạy học Lịch sử qua STEM, AI và tích hợp giáo dục di sản văn hóa” do tổ Xã hội 2 tổ chức
Thay vì chỉ tiếp nhận thông tin từ sách giáo khoa, học sinh được tham gia thiết kế mô hình tái hiện hành trình hoạt động của Nguyễn Ái Quốc, kết hợp thuyết trình và khai thác các mốc sự kiện lịch sử. Hoạt động STEM đã đưa kiến thức vốn mang tính hệ thống, trừu tượng trở thành sản phẩm trực quan, qua đó tạo điều kiện để học sinh chủ động tìm hiểu, sắp xếp thông tin và thể hiện cách hiểu của mình.
Đáng chú ý, việc ứng dụng AI và công nghệ số được triển khai theo hướng có chọn lọc. Video AI hỗ trợ tái hiện nội dung bài học sinh động hơn, trong khi hoạt động đối chiếu thông tin với sách giáo khoa giúp học sinh nhận thức rằng công nghệ không phải nguồn tri thức tuyệt đối. Các em cần biết kiểm tra, đánh giá và xác thực thông tin trước khi sử dụng. Đây cũng là cách rèn luyện tư duy phản biện và năng lực khai thác thông tin trong môi trường số.
Không khí lớp học tiếp tục được “làm mới” thông qua trò chơi Kahoot!, giúp củng cố kiến thức bằng hình thức tương tác trực tiếp. Đặc biệt, hoạt động đóng vai hướng dẫn viên du lịch tạo cơ hội để học sinh kết nối những sự kiện lịch sử với các địa danh, di sản văn hóa. Qua đó, bài học không chỉ dừng lại ở việc hiểu quá khứ mà còn hướng đến nhận thức về trách nhiệm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa dân tộc.
Từ hành trình hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc, học sinh có thêm cơ hội tìm hiểu sâu sắc về sự cống hiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trân trọng những hy sinh của các thế hệ đi trước và ý nghĩa của cuộc sống hòa bình hôm nay. Lịch sử vì thế không còn là những trang sách xa xôi mà trở thành câu chuyện có khả năng khơi dậy tình cảm, niềm tự hào và trách nhiệm của thế hệ trẻ.
Nếu giờ học Lịch sử đưa học sinh đến gần hơn với những giá trị của quá khứ thì chuyên đề do Tổ Tự nhiên 1 triển khai lại cho thấy cách công nghệ mở rộng khả năng ứng dụng tri thức vào đời sống.
Với chuyên đề “Ứng dụng tỉ số lượng giác trong giải toán hình học và thực tiễn”, cô giáo Phạm Thu Trang B cùng học sinh lớp 9A12 đã xây dựng tiết học xoay quanh những câu hỏi gần gũi: Làm thế nào để đo chiều cao một tòa nhà, ngọn hải đăng hay xác định khoảng cách qua một con sông khi không thể trực tiếp tiếp cận?
Chuyên đề: “Ứng dụng tỉ số lượng giác trong giải toán hình học và thực tiễn” do Tổ Tự nhiên 1 thực hiện
Từ những tình huống ấy, kiến thức về tỉ số lượng giác trong tam giác vuông được đặt vào một bối cảnh cụ thể, giúp học sinh nhận ra mối liên hệ giữa Toán học với các vấn đề thực tế. Thay vì chỉ ghi nhớ công thức và thực hiện những phép tính theo mẫu, các em được hướng dẫn vận dụng kiến thức để phân tích tình huống, lựa chọn cách giải quyết và từng bước hình thành tư duy toán học.
Điểm nhấn của chuyên đề là việc kết hợp AI thông qua hình ảnh minh họa và các tình huống trực quan. Công nghệ góp phần làm rõ những vấn đề hình học, hỗ trợ học sinh hình dung các đối tượng và mối quan hệ trong bài toán. Tuy nhiên, vai trò trung tâm vẫn thuộc về hoạt động tư duy của người học và sự hướng dẫn của giáo viên. AI trở thành công cụ hỗ trợ khám phá, chứ không thay thế quá trình suy luận, tính toán và kiểm chứng của học sinh.
Ở một lĩnh vực khác, Tổ Xã hội tiếp tục thể hiện tinh thần đổi mới qua chuyên đề “Ứng dụng AI trong dạy học Ngữ văn”, với tiết Nói và nghe: “Trình bày ý kiến về một vấn đề trong đời sống gia đình”, do cô giáo Đỗ Thị Hiếu thực hiện cùng học sinh lớp 6A1.
Đây là nội dung học tập gắn trực tiếp với đời sống của mỗi học sinh. Thay vì tiếp cận theo cách hỏi – đáp thông thường, giáo viên tổ chức tiết học thông qua hình thức thuyết trình kết hợp sân khấu hóa. Những vấn đề gần gũi trong gia đình trở thành chủ đề để các em chia sẻ suy nghĩ, bày tỏ quan điểm và lắng nghe những góc nhìn khác nhau.
Chuyên đề “Ứng dụng AI trong dạy học Ngữ văn” do cô giáo Đỗ Thị Hiếu thực hiện cùng học sinh lớp 6A1 với tiết học: Trình bày ý kiến về một vấn đề trong đời sống gia đình
Việc ứng dụng AI góp phần tăng tính trực quan, tạo thêm hứng thú cho hoạt động học tập. Song giá trị đáng chú ý của tiết học nằm ở cơ hội để học sinh được nói lên tiếng nói của mình, rèn luyện khả năng giao tiếp, diễn đạt và tư duy độc lập. Qua mỗi phần trình bày, các em không chỉ học cách sử dụng ngôn ngữ mà còn được thực hành cách lắng nghe, tôn trọng sự khác biệt và trao đổi quan điểm một cách phù hợp.
Ba chuyên đề thuộc các lĩnh vực khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: công nghệ được sử dụng để mở rộng không gian học tập, còn sự tương tác và hoạt động tư duy của học sinh mới là trung tâm của quá trình dạy học.
Từ đổi mới từng tiết dạy đến xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, nhân văn
Nhìn từ những hoạt động chuyên môn trên, có thể thấy đổi mới dạy học tại Trường THCS Việt Nam – Angiêri không chỉ nằm ở việc đưa những công cụ mới vào lớp học mà còn thể hiện qua sự thay đổi trong cách giáo viên thiết kế và tổ chức các hoạt động giáo dục.
Một bài học có thể bắt đầu bằng video AI, tiếp nối bằng hoạt động thực hành STEM, thảo luận nhóm hoặc trò chơi tương tác và kết thúc bằng phần trình bày, vận dụng kiến thức. Mỗi hình thức đều có mục đích riêng, song cùng hướng đến việc giúp học sinh hiểu sâu hơn, nhớ lâu hơn và biết sử dụng những điều đã học để giải quyết vấn đề.
Đặc biệt, việc tổ chức các chuyên đề ở nhiều môn học cho thấy vai trò quan trọng của sinh hoạt chuyên môn trong quá trình nâng cao chất lượng giáo dục. Đây không chỉ là dịp để giáo viên thể hiện phương pháp giảng dạy mà còn là không gian trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, cùng nhìn nhận những ưu điểm và tìm kiếm cách thức tổ chức hoạt động học tập hiệu quả hơn. Từ những tiết dạy minh họa cụ thể, các ý tưởng đổi mới có thêm cơ hội được lan tỏa, điều chỉnh và vận dụng phù hợp với đặc thù từng môn học.
Trong tiến trình ấy, một yêu cầu quan trọng đặt ra là sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm. AI có thể hỗ trợ giáo viên xây dựng học liệu, tạo hình ảnh trực quan và gợi mở những cách tiếp cận mới, nhưng không thể thay thế vai trò định hướng của người thầy, cũng không thể thay thế khả năng tư duy độc lập của người học. Việc hướng dẫn học sinh biết kiểm chứng thông tin, lựa chọn nguồn tư liệu đáng tin cậy và sử dụng công nghệ đúng mục đích vì thế cần được quan tâm song hành với việc khai thác các tiện ích số.
Bởi mục tiêu cuối cùng của một giờ học hiện đại không phải là học sinh sử dụng được bao nhiêu ứng dụng hay tiếp cận bao nhiêu công cụ công nghệ, mà là các em hình thành được năng lực gì, biết vận dụng tri thức ra sao và trưởng thành như thế nào sau mỗi trải nghiệm.
Từ những mô hình lịch sử gắn với giáo dục di sản, những bài toán hình học kết nối thực tiễn đến các hoạt động thuyết trình, sân khấu hóa trong môn Ngữ văn, Trường THCS Việt Nam – Angiêri đang cho thấy nỗ lực xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, tích cực và giàu tính nhân văn. Ở đó, công nghệ mở thêm cánh cửa tiếp cận tri thức, phương pháp dạy học tạo nên những trải nghiệm mới, còn người thầy giữ vai trò khơi nguồn cảm hứng và đồng hành cùng học sinh.
Chuyển đổi số trong giáo dục, suy cho cùng, không chỉ là hành trình thay đổi công cụ mà còn là hành trình đổi mới tư duy và phương thức giáo dục. Khi mỗi giờ học trở thành một không gian để học sinh được khám phá, được đặt câu hỏi, được thử nghiệm và được thể hiện bản thân, lớp học số mới thực sự phát huy giá trị. Đó cũng chính là nền tảng để Trường THCS Việt Nam – Angiêri tiếp tục hướng tới một môi trường giáo dục hiện đại, hội nhập, nơi tri thức không chỉ được truyền đạt mà còn được kiến tạo thông qua sự chủ động, sáng tạo và khát vọng vươn lên của mỗi học sinh.
