Cần sớm ban hành đạo luật riêng về chống chuyển giá

376 Views

(Pháp lý) – Theo đánh giá của một số chuyên gia trong lĩnh vực thuế, nghi vấn chuyển giá, trốn thuế không chỉ dừng lại ở doanh nghiệp FDI, mà ngay cả doanh nghiệp trong nước cũng đang có dấu hiệu. Vấn đề đáng quan tâm nữa là so với nhiều nước nước trên thế giới, đặc biệt đối với các nước trong khu vực Đông Nam Á như Malaysia, Thái Lan, Indonesia… thì hành lang pháp lý về chống chuyển giá của Việt Nam thực sự chưa hoàn thiện. Để nâng cao hiệu quả công tác chống chuyển giá, Việt Nam cần sớm ban hành một đạo luật riêng về chống chuyển giá.

Không chỉ doanh nghiệp FDI có dấu hiệu chuyển giá, trốn thuế

Mới đây, Kiểm toán nhà nước (KTNN) vừa có Văn bản số 794/KTNN-TH đề nghị Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế và buôn lậu (C03) – Bộ Công an điều tra, làm rõ và xử lý theo quy định của pháp luật đối với hành vi có dấu hiệu trốn thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) của ông Nguyễn Tài – Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ Kho vận PTL và hành vi có dấu hiệu chuyển giá, trốn thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và chuyển tiền bất hợp pháp ra nước ngoài của Công ty TNHH Nhôm Toàn Cầu tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.

Theo KTNN nhận định, khi chuyển nhượng 75% vốn góp (trên tổng số 20% cổ phần tại Công ty TNHH Dịch vụ Kho vận PTL) với giá trị 22,5 tỷ đồng, ông Nguyễn Tài có dấu hiệu chuyển nhượng vốn với giá chuyển nhượng thấp hơn rất nhiều lần so với giá trị thực tế của tài sản chuyển nhượng.

Theo đó, qua kiểm toán, KTNN xác định lại giá trị thực tế của 22,5 tỷ đồng vốn góp ban đầu của ông Nguyễn Tài khi chuyển nhượng cho Công ty Praise Trend là 420,9 tỷ đồng.
KTNN xác định số thuế TNCN phải nộp đối với hoạt động chuyển nhượng 75% vốn góp tại thời điểm 16/1/2017 là hơn 79,6 tỷ đồng. Sau khi trừ số thuế TNCN đã được Cục Thuế Bà Rịa – Vũng Tàu xác định và truy thu 400 triệu đồng, số thuế TNCN từ chuyển nhượng vốn của ông Nguyễn Tài cần phải truy thu thêm là hơn 79,2 tỷ đồng.

Không chỉ thế, theo Kiểm toán nhà nước, giao dịch giữa Công ty TNHH Dịch vụ Kho vận PTL của ông Nguyễn Tài với Công ty TNHH Nhôm Toàn Cầu trong hoạt động kinh doanh cho thuê kho bãi để chứa nhôm nguyên liệu, có dấu hiệu chuyển giá trốn thuế.
Bởi, doanh thu cho thuê kho bãi của Công ty TNHH Dịch vụ Kho vận PTL với Công ty Nhôm Toàn Cầu từ năm 2015 đến năm 2019 là 3.404 tỷ đồng với giá bình quân các năm là 7,2 USD/m2/tháng.

Qua so sánh, giá thuê Công ty Nhôm Toàn Cầu trả cho Công ty PTL cao gấp 7 lần so với giá Công ty PTL thuê kho bãi của Công ty CP Thành Chí (1 USD/m2/tháng) và gấp 4,7 lần giá Công ty PTL thuê của Công ty CP Cảng Tổng hợp Thị Vải (1,53 USD/m2/tháng).
Như vậy, thông qua việc nâng giá thuê kho bãi một cách bất hợp lý, Công ty Nhôm Toàn Cầu đã chuyển giá sang Công ty PTL tổng số tiền ít nhất khoảng 2.680 tỷ đồng (bằng 78,72% tổng số tiền thuê kho bãi giai đoạn 2015-2019).

Theo KTNN, thông qua việc nâng giá thuê kho bãi bất hợp lý, Công ty Nhôm Toàn Cầu chuyển giá sang Công ty PTL tổng số tiền ít nhất 2.680 tỷ.

Theo Kiểm toán nhà nước, số tiền chuyển giá này về nguyên tắc sẽ làm tăng chi phí, giảm thu nhập chịu thuế TNDN phải nộp của Công ty Nhôm Toàn Cầu hoặc làm tăng số chuyển lỗ để bù đắp thu nhập chịu thuế các năm sau của Công ty. Hành vi này của Công ty Nhôm Toàn Cầu đã vi phạm quy định của Luật Quản lý thuế và vi phạm Bộ Luật Hình sự.

“Qua nắm bắt thông tin, KTNN được biết, ông Jakky Cheung đại diện vốn của Công ty TNHH Praise Trend cũng chính là Giám đốc Công ty Nhôm Toàn Cầu. Như vậy, hành vi chuyển giá của Công ty Nhôm Toàn Cầu sang Công ty PTL và việc Công ty TNHH Praise Trend nhận chuyển nhượng 75% vốn góp từ ông Nguyễn Tài, từ đó được chia lợi nhuận các năm 2015, 2016 tổng cộng hơn 337,6 tỷ đồng và Công ty đã chuyển số lợi nhuận được chia này ra nước ngoài có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, mục đích cuối cùng là chuyển tiền bất hợp pháp từ Công ty Nhôm Toàn Cầu ra nước ngoài” – KTNN nhận định.

Đáng quan ngại, đây không phải là một trường hợp cá biệt. Bởi thực tế, những nghi vấn chuyển giá, trốn thuế đã đang diễn ra khá phổ biến và không chỉ dừng lại ở doanh nghiệp FDI. Theo báo cáo của Tổng cục Thuế, năm 2019, ngành thuế đã thanh tra, kiểm tra 816 doanh nghiệp có hoạt động giao dịch liên kết, truy thu, truy hoàn và phạt 1.719 tỷ đồng, giảm lỗ hơn 7.000 tỷ đồng, giảm khấu trừ hơn 334 tỷ đồng và điều chỉnh tăng thu nhập không chịu thuế hơn 7.500 tỷ đồng.

Tổng cục Thuế đã thanh tra tại một số doanh nghiệp như: Coca – Cola Việt Nam, truy thu và phạt hơn 821,4 tỷ đồng; Ngân hàng TNHH MTV Standard Chartered, truy thu và phạt 19,05 tỷ đồng. Cục thuế TP Hồ Chí Minh cũng thanh tra chi nhánh Công ty TNHH Thiên Ngọc Minh Uy, truy thu và phạt 43,41 tỷ đồng; Công ty Phú Hoàng Oanh bị truy thu và phạt 26,62 tỷ đồng…

Đặc biệt, trong hoạt động chuyển nhượng vốn của Công ty TNHH nhà máy bia Heineken Việt Nam, Thanh tra Tổng cụng Thuế cũng phát hiện hàng loạt sai phạm đồng thời truy thu và phạt hơn 917,2 tỷ đồng tiền thuế và tiền chậm nộp vào ngân sách…

Một số chuyên gia trong lĩnh vực thuế nhận định, nghi vấn chuyển giá, trốn thuế không chỉ dừng lại ở doanh nghiệp FDI, các doanh nghiệp trong nước hiện nay cũng đang có dấu hiệu thực hiện chuyển giá để “né” thuế.

Hành lang pháp lý về chống chuyển giá vừa thiếu, vừa yếu

Có thể nói, loạt nghi vấn chuyển giá, trốn thuế bị phát hiện, điều tra và truy thu về cho Ngân sách nhà nước hàng nghìn tỷ đồng thời gian qua, phần lớn tập trung trong giai đoạn những năm 2010 đến 2018. Xảy ra tình trạng này được cho là có nhiều nguyên nhân. Tuy nhiên, theo nhận định của chúng tôi, nguyên nhân lớn nhất là do hành lang pháp lý về chống chuyển giá ở Việt Nam hiện nay vừa thiếu, vừa yếu và chưa hoàn thiện.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, văn bản pháp lý đầu tiên đề cập đến vấn đề chuyển giá là Thông tư 74/1997/TT-BTC ngày 20/10/1997 của Bộ Tài chính hướng dẫn về thuế đối với nhà đầu tư nước ngoài. Tiếp sau đó là Thông tư 89/1999/TT-BTC ngày 16/7/1999 và Thông tư 13/2001/TT-BTC ngày 08/3/2001 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện quy định về thuế đối với các hình thức đầu tư theo Luật Đầu tư nước ngoài ở Việt Nam.

Tiếp theo là Thông tư 117/2005/TT-BTC ngày 19/12/2005 của Bộ Tài chính hướng dẫn việc thực hiện xác định giá thị trường trong các giao dịch kinh doanh giữa các bên có quan hệ liên kết quy định đầy đủ hơn và ít nhiều đã có sự tương đồng với hướng dẫn của Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển (OECD). Các văn bản nói trên đã thể hiện tinh thần cơ bản xử lý vấn đề chuyển giá là xác định lại giá chuyển giao theo nguyên tắc giá thị trường.

Tuy nhiên, các văn bản nói trên chỉ dừng lại ở đối tượng áp dụng là các DN FDI mà chưa áp dụng đối với các DN trong nước, tức là mới chú trọng vấn đề chống chuyển giá quốc tế, chứ chưa có giải pháp chống chuyển giá nội địa.

Năm 2010, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 66/2010/TT-BTC hướng dẫn thực hiện việc xác định giá thị trường trong giao dịch kinh doanh giữa các bên có quan hệ liên kết, lần đầu tiên ở Việt Nam một văn bản pháp lý về chống chuyển giá được áp dụng cho tất cả các loại hình doanh nghiệp bao gồm cả doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp khác.

Ngày 24/02/2017 Chính phủ đã ban hành Nghị định 20/2017/NĐ-CP quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết. Đây được coi là văn bản pháp lý cao nhất để xử lý các DN sử dụng biện pháp này để chuyển giá, trốn thuế.

Xét ở cấp độ văn bản pháp luật thì quy định về chuyển giá và chống chuyển giá chưa thực sự đầy đủ và rõ ràng. Đặc biệt mới đây nhất, Luật Quản lý thuế sửa đổi 2019 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2020 cũng chỉ quy định một số nội dung có liên quan để có thể được vận dụng làm cơ sở để đấu tranh chống chuyển giá.

Ngoài ra, các quy định về định giá chuyển giao chỉ mới dừng ở cấp Thông tư và gần đây là Nghị định nên hiệu lực pháp lý chưa cao, gây khó khăn cho quá trình thực hiện.

Chưa kể đến, tại Việt Nam chưa có cơ quan chuyên trách chống chuyển giá ở cấp Trung ương nhằm chỉ đạo thực hiện thông suốt công tác chống chuyển giá ở tầm quốc gia và trực tiếp xử lý các vấn đề về thông tin ở tầm quốc tế hay cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có liên quan (kiểm toán, công an…) để giúp ngành Thuế thu thập thông tin phục vụ công tác chống chuyển giá.

Mặc dù thời gian qua, Chính phủ liên tục đưa ra giải pháp hoàn thiện khung pháp lý để chống chuyển giá đối với các doanh nghiệp có hoạt động liên kết. Song, so với nhiều nước nước trên thế giới, đặc biệt đối với các nước trong khu vực Đông Nam Á như Malaysia, Thái Lan, Indonesia… thì hành lang pháp lý về chống chuyển giá của Việt Nam thực sự chưa hoàn thiện. Cụ thể, cho đến nay, Viêt Nam chưa ban hành đạo riêng về Chống chuyển giá, trong khi hầu hết các nước đã xây dựng và thực hiện Luật Chống chuyển giá từ nhiều năm nay.

Nhiều nước Đông Nam Á như Malaysia, Thái Lan, Indonesia… đã xây dựng và thực hiện Luật Chống chuyển giá từ nhiều năm nay.

Kiến nghị

Thiết nghĩ, việc chưa có hành lang pháp lý hoàn thiện sẽ tạo ra nhiều khoảng trống cho các doanh nghiệp, đặc biệt khối doanh nghiệp FDI lợi dụng thực hiện chuyển giá nhằm trốn tránh nghĩa vụ thuế gây thất thu ngân sách nhà nước. Do vậy, để nâng cao hiệu quả công tác chống chuyển giá, theo chúng tôi, cần nghiên cứu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và môi trường kinh doanh tại Việt Nam trong công tác quản lý và chống chuyển giá, cụ thể như sau:

Thứ nhất, hình thành cơ quan chuyên trách chống chuyển giá ở cấp Trung ương nhằm chỉ đạo thực hiện thông suốt công tác chống chuyển giá ở tầm quốc gia và trực tiếp xử lý các vấn đề về thông tin ở tầm quốc tế, góp phần nâng cao hiệu quả công tác chống chuyển giá, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, bảo đảm thu đúng, thu đủ các khoản thu của DN vào ngân sách nhà nước.

Thứ hai, cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng có liên quan với cơ quan thuế trong hoạt động chống chuyển giá. Có biện pháp, chế tài đủ mạnh để xử lý đối với hành vi chuyển giá, trốn lậu thuế.

Đặc biệt, về lâu dài, cần xây dựng và ban hành Luật Chống chuyển giá, đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhất cho hoạt động chống chuyển giá, không chỉ có ý nghĩa đối với quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp mà còn liên quan đến quản lý thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt…

Hiện nay, nhiều nước trên thế giới đã có Luật về chống chuyển giá và có hội đồng quốc gia về quản lý chống chuyển giá để ngăn chặn các hành vi chuyển giá. Tại khu vực Đông Nam Á, một số nước đã xây dựng và thực hiện Luật Chống chuyển giá từ nhiều năm nay như Malaysia, Thái Lan, Indonesia…

Ngoài ra, chế tài đối với hành vi chuyển giá của các nước này cũng được cho là rất nghiêm khắc: Singapore quy định mức phạt chung cho các vi phạm về thuế nằm từ khoảng 100% đến 400% khoản thuế phải trả; Indonesia áp dụng mức phạt từ 2% đến 48% một tháng tính trên số thuế nộp thiếu bị phát hiện do gian lận qua chuyển giá; Malaysia quy định mức phat dao động từ 100-300% số thuế bị phát hiện gian lận, đồng thời, công khai danh tính những doanh nghiệp thực hiện chuyển giá trốn thuế….

Nam Kiên – Anh Thư