Từ vụ bắt Tổng Giám đốc Công ty CP VN Pharma: Những lỗ hổng trong quản lý giá thuốc hiện nay và kiến nghị sửa đổi Luật Dược

(Pháp lý) – Xung quanh vụ việc Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP VN Pharma vừa bị khởi tố về hành vi buôn lậu thuốc cũng như những bất cập trong các quy định về việc quản lý, điều hành giá thuốc hiện nay, Phóng viên Pháp lý đã có cuộc trao đổi với Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ tịch Hội Luật gia TP. Hồ Chí Minh.

Đấu thầu có vấn đề

Phóng viên: Ông đánh giá như thế nào về tình trạng buôn lậu thuốc ở nước ta trong thời gian qua và những hệ lụy của nó?

Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Thời gian qua, tình trạng buôn lậu thuốc ở nước ta diễn ra ngày càng nghiêm trọng và điều này đã gây thất thu một khoản đáng kể cho nguồn ngân sách, không những thế còn gây thiệt hại cho sản xuất thuốc trong nước. Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là do ý thức chấp hành pháp luật chưa tốt và sự hấp dẫn của những khoản “siêu lợi nhuận” có được do hành vi buôn lậu mang lại; buôn lậu thuốc có thể nói là một kênh đem lại “siêu lợi nhuận” rất lớn; bên cạnh đó sự phối hợp giữa các lực lượng chức năng trong kiểm tra, kiểm soát chưa chặt chẽ; các chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe. Tôi cho rằng để ngăn chặn và đẩy lùi được tình trạng buôn lậu thuốc đang ngày càng gia tăng như hiện nay thì các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ việc vận chuyển thuốc nhập lậu qua cửa khẩu, xử lý nghiêm các cá nhân, đường dây, tổ chức có hành vi buôn lậu thuốc.

 Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ tịch Hội Luật gia TP. Hồ Chí Minh
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ tịch Hội Luật gia TP. Hồ Chí Minh

Trở lại với vụ án xảy ra tại VN Pharma gây rúng động dư luận vừa qua tại TP.HCM, theo thông tin từ các cơ quan báo chí, bản thân DN này không đủ khả năng sản xuất mà phải đi lấy lại thuốc của các công ty khác, nhưng VN Pharma lại trúng thầu nhiều gói thầu lớn và trước khi Tổng Giám đốc doanh nghiệp này bị bắt, doanh nghiệp đã trúng gói thầu cung ứng thuốc cho Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh 63 mặt hàng thuốc với tổng trị giá hơn 476 tỷ đồng . Ông có bình luận  gì về điều này?

VN Pharma không có nhà máy sản xuất, chỉ nhập khẩu và thu mua thuốc qua trung gian, tuy nhiên doanh nghiệp này đã trúng nhiều gói thầu lớn và mới đây VN Pharma vừa trúng gói thầu cung ứng thuốc cho Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh với tổng trị giá hàng trăm tỷ đồng, điều này đã gây ra nhiều nghi vấn. Về vấn đề này thì hiện nay Cục Quản lý dược thuộc Bộ Y tế đang tiến hành xác minh nguồn gốc một số loại thuốc nhập khẩu của Công ty VN Pharma. Bên cạnh đó, cơ quan điều tra, Bộ Công an cũng đang làm rõ hành vi giả mạo hồ sơ thuốc khi đấu thầu thuốc vào bệnh viện của VN Pharma. Tôi cho rằng cần phải xem lại quy trình tổ chức đấu thầu, lựa chọn nhà thầu của các đơn vị này.

Việc trúng thầu với tổng giá trị rất lớn của VN Pharma có nhiều dấu hiệu vi phạm Luật Đấu thầu cũng như có nhiều biểu hiện không khách quan, không trung thực khi lựa chọn nhà thầu. Điều này hiện đang được cơ quan chức năng tiến hành điều tra xác minh. Nếu có đủ các cơ sở chứng minh rằng việc đấu thầu gói thầu này là trái với pháp luật đấu thầu dẫn đến làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu được quy định tại Điều 17 Luật Đấu thầu thì cần phải ra quyết định hủy thầu. Để xác định trách nhiệm của các cơ quan quản lý trong vụ việc này cần phải căn cứ vào kết luận của cơ quan chức năng. Từ đó mới có đủ cơ sở để xác định trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy thuộc vào tính chất, mức độ sai phạm.

Vừa qua, Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh vừa có quyết định hủy kết quả trúng thầu của ba mặt hàng thuốc nhằm rà soát các hồ sơ có liên quan đến thuốc trúng thầu với giấy phép nhập khẩu chuyến và hồ sơ dự thầu của VN Pharma. Theo ông,  Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh có phải bồi thường gì cho việc hủy thầu này không? Trách nhiệm của Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh cũng như Hội đồng đấu thầu và những đơn vị có liên quan trong vụ việc này như thế nào?

Theo điều 17 của Luật Đấu thầu năm 2013 đã nói rất rõ, khi hủy kết quả trúng thầu, hội đồng đấu thầu và những chuyên gia thẩm định kết quả thầu phải bồi thường thiệt hại cho các đơn vị trúng thầu do lỗi của mình gây ra. Khi đã trúng thầu, nếu đơn vị trúng thầu đã chuẩn bị cơ số thuốc, hợp đồng với các nhà sản xuất thuốc và chi phí tham gia đấu thầu… Hội đồng thầu và các đơn vị liên quan phải có trách nhiệm bồi thường những khoản này. Mức độ bồi thường đến đâu phải có kết luận của cơ quan điều tra, và cơ quan có thẩm quyền. Về trách nhiệm chung, theo quy định tại Điều 18 của Luật Đấu thầu về trách nhiệm khi hủy thầu tổ chức, cá nhân vi phạm quy định pháp luật về đấu thầu dẫn đến hủy thầu theo quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 17 của Luật này phải đền bù chi phí cho các bên liên quan và bị xử lý theo quy định của pháp luật. Tại khoản 6, Điều 76 của Luật Đấu thầu cũng quy định trách nhiệm của tổ chuyên gia trong chấm thầu, tổ chuyên  thẩm định kết quả đấu thầu cũng phải bồi thường thiệt hại cho đơn vị đấu thầu.

Theo chủ quan cá nhân ông thì với những diễn biến vừa qua xảy ra tại VN Pharma và quy trình đấu thầu thuốc tại Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh thì có hay không việc thông thầu hay nói cách khác là sai phạm tiêu cực trong vụ việc này đã xảy ra tại Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh?

Để xác định quy trình đấu thầu thuốc tại Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh có dấu hiệu thông thầu hay không thì cần phải căn cứ vào kết luận điều tra của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, tôi cho rằng việc trúng thầu của VN Pharma có nhiều biểu hiện không khách quan, không trung thực. Điều này hiện đang được cơ quan chức năng tiến hành điều tra xác minh.

Cần xem xét lại cơ chế cho độc quyền cung cấp một số loại thuốc

Có ý kiến cho rằng, chính việc độc quyền trong cung cấp một số loại thuốc và tân dược ở nước ta hiện nay đã dẫn tới tình trạng một số DN dược trong và ngoài nước có thể dễ dàng thao túng thị trường gây thiệt hại lớn cho Nhà nước và người dân. Ông nghĩ sao về ý kiến này? Theo ông, giải pháp nào cho vấn đề này?

Hiện nay, các công ty dược phẩm nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam, đặc biệt là các công ty đa quốc gia nắm giữ quyền sở hữu trí tuệ đối với các loại thuốc mới phát minh, các thuốc chuyên khoa, biệt dược đang có xu hướng liên kết độc quyền. Chính điều này đã làm cho giá thuốc vượt gấp nhiều lần giá trị sử dụng của thuốc, điều này đã gây ra không ít các thiệt hại cho ngân sách nhà nước, cho các cơ sở y tế và đặc biệt là cho cuộc sống của người dân, nhất là những người bệnh có thu nhập thấp. Bên cạnh đó, khoản siêu lợi nhuận được tạo ra do độc quyền giá thuốc mang lại đã làm cho các công ty độc quyền này ngày càng có nhiều lợi thế cạnh tranh thông qua quảng cáo, khuyến mãi, chia hoa hồng cho đội ngũ thầy thuốc, tỷ lệ tiền thưởng cao cho trình dược viên. Và những điều này đã dẫn đến tình trạng một bộ phận không nhỏ các thầy thuốc kết nối với một số công ty dược để kê đơn cho bệnh nhân các loại thuốc của các công ty này. Đây là một vấn đề rất nguy hại gây ra nhiều tổn thất cho xã hội và ảnh hưởng nghiêm trọng đến các giá trị y đức của thầy thuốc “lương y như từ mẫu”.

Vụ án xảy ra tại VN Pharma gây nghi ngại trong dư luận về quy trình đấu thầu của Sở Y tế TP.HCM
Vụ án xảy ra tại VN Pharma gây nghi ngại trong dư luận về quy trình đấu thầu của Sở Y tế TP.HCM

Chính vì thế, tôi cho rằng cần phải có các quy định nghiêm ngặt để kiểm soát độc quyền trong các công ty dược. Việt Nam ta hiện nay do trình độ công nghệ còn hạn chế và chi phí sản xuất còn cao nên chưa thể sản xuất được nhiều loại thuốc đặc trị, biệt dược. Do đó, độc quyền trong lĩnh vực này là một hiện tượng tất yếu, tuy nhiên pháp luật cần có những quy định chặt chẽ để tránh tình trạng các công ty dược lạm dụng độc quyền để áp đặt giá như hiện nay. Bên cạnh đó, nên giảm thời hạn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các loại thuốc, có như vậy thì mới đảm bảo được quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân.

Những lỗ hổng trong quản lý giá thuốc và kiến nghị sửa Luật Dược

Bên cạnh những tiêu cực, hạn chế phát sinh từ vấn đề cho độc quyền cung cấp một số loại thuốc, một thực tế gây nhức nhối cho người dân thời gian qua đó là vấn đề giá thuốc. Theo ông, điểm bất cập và “lỗ hổng” lớn nhất trong việc quản lý giá thuốc ở nước ta hiện nay là gì?

Giá thuốc bán lẻ trên thị trường hiện nay là quá cao và không minh bạch, mỗi nơi một kiểu và liên tục biến động. Cùng một sản phẩm thuốc, cùng một nhà phân phối nhưng ở mỗi cửa hàng lại có giá bán khác nhau. Theo quy định của Luật Dược, việc quản lý giá thuốc được giao cho Bộ Y tế. Tôi cho rằng đây chính là một trong những bất cập trong việc quản lý giá thuốc hiện nay, bởi lẽ Bộ Y tế là cơ quan vừa sản xuất, vừa cấp phép, vừa sử dụng đồng thời lại vừa quản lý giá. Điều này sẽ dẫn tới tình trạng vừa “đá bóng, vừa thổi còi”; không bảo đảm khách quan, minh bạch trong quản lý. Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng không có chuyên môn về vấn đề quản lý giá, không có bộ phận quản lý giá, do đó đã dẫn đến nhiều bất cập trong việc quản lý giá thuốc.

Theo quan điểm của cá nhân ông thì vấn đề quản lý giá thuốc nên để cho cơ quan nào quản lý?

Hiện nay, Chính phủ đang tiến hành thảo luận sửa đổi Luật Dược, và một trong những vấn đề còn nhiều tranh cãi đó là cơ quan nào sẽ chịu trách nhiệm quản lý giá thuốc, Bộ Y tế hay Bộ Tài chính. Bởi lẽ, vấn đề quản lý giá là thuộc chuyên môn của Bộ Tài chính, Bộ Tài chính là cơ quan quản lý giá, do đó có chuyên môn, có bộ máy và nguồn nhân lực. Tuy nhiên, thuốc là một hàng hóa đặc biệt, có rất nhiều thành phần, chủng loại và đòi hỏi cơ quan quản lý giá phải có chuyên môn về các loại thuốc thì mới có thể quản lý giá được. Do đó, theo quan điểm của tôi thì cần phải có cơ chế phối hợp liên ngành giữa Bộ Y tế và Bộ Tài chính trong việc quản lý giá thuốc. Trách nhiệm quản lý giá thuốc không những chỉ giao cho Bộ Y tế như hiện nay mà cần phải có sự phối hợp của Bộ Tài chính. Có như vậy thì mới hy vọng giá thuốc sẽ được quản lý hiệu quả, tránh tình trạng giá thuốc bị đẩy lên quá cao như hiện nay, bởi lẽ thuốc là mặt hàng rất đặc biệt, người dân không thể mặc cả, buộc phải mua để trị bệnh. Giá thuốc hiện nay ở nước ta có thể nói là rất cao và có sự chênh lệch giữa các địa phương, các cửa hàng thuốc khác nhau.

Một số chuyên gia thì đưa ra ý kiến nên thành lập một Hội đồng tư vấn quản lý về giá thuốc – đây là một mô hình đã được áp dụng ở nhiều quốc gia trên thế giới. Ý kiến của ông như thế nào về vấn đề này?

Tôi cho rằng hiện tại để quản lý tốt giá thuốc cần thực hiện các biện pháp yêu cầu kê khai giá nhập khẩu, công bố giá gốc được bán ở nước sản xuất, kiểm soát chi phí sản xuất – lưu thông để xác định được mức giá chuẩn và khung giá thích hợp… để tránh tình trạng giá thuốc bị đẩy lên quá cao như hiện nay. Về việc thành lập một Hội đồng tư vấn quản lý về giá thuốc ở thời điểm hiện nay là chưa phù hợp, tốn nhiều chi phí, nguồn nhân lực….và làm cho bộ máy quản lý nhà nước hiện nay vốn đã cồng kềnh lại càng cồng kềnh hơn nữa. Hơn thế nữa, việc thành lập Hội đồng tư vấn quản lý về giá thuốc đòi hỏi phải có cơ chế hoạt động cụ thể, đảm bảo Hội đồng này phải có thực quyền và độc lập với Bộ Y tế, có như vậy thì mới có thể hy vọng vào kết quả quản lý giá thuốc của Hội đồng tư vấn quản lý giá.

Quản lý giá thuốc hiện nay có lỗ hổng,  gây ảnh hưởng không nhỏ tới người dân và xã hội
Quản lý giá thuốc hiện nay có lỗ hổng, gây ảnh hưởng không nhỏ tới người dân và xã hội

Và chúng ta cần làm gì để có thể tạo sự minh bạch trong vấn đề quản lý giá thuốc?

Giá thuốc quá cao đã gây ra rất nhiều bức xúc trong dư luận trong thời gian qua. Theo tôi, để có thể tạo sự minh bạch trong vấn đề quản lý giá thuốc thì trước hết cần phải niêm yết, kê khai giá thuốc. Điều này sẽ giúp công khai, minh bạch về giá thuốc trên thị trường, từ đó người tiêu dùng có thể lựa chọn được thuốc có chất lượng, giá hợp lý để điều trị, tránh tình trạng phải mua thuốc với giá cao do người bán cố tình nâng giá để tăng lợi nhuận./.

Để khắc phục những hạn chế, bất cập trong quản lý và điều hành giá thuốc thì theo ông tới đây Luật Dược cần sửa đổi những gì?

Để quản lý tốt giá thuốc tôi cho rằng Luật Dược sửa đổi cần chú ý đến các vấn đề sau, chẳng hạn như: Thứ nhất, yêu cầu các công ty nước ngoài kê khai giá thuốc bán tại chính nước của họ và giá bán tại Việt Nam trong hồ sơ đăng ký thuốc, các công ty nhập khẩu phải kê khai giá nhập khẩu để cơ quan quản lý nhà nước có cơ sở giám sát. Thứ hai, cần phải có quy định về cơ chế kiểm soát chi phí sản xuất – lưu thông để xác định được mức giá chuẩn và khung giá thích hợp. Thứ ba, cần có quy định nhà bán lẻ thuốc phải niêm yết giá và bán theo giá niêm yết, bên cạnh đó cần quy định cơ chế kiểm tra, kiểm soát giá thuốc trong hệ thống bán lẻ.

Bên cạnh đó, tôi cho rằng cần tách hoạt động bán thuốc ra khỏi các cơ sở khám chữa bệnh. Các cơ sở khám chữa bệnh nếu cần tổ chức bộ phận bán thuốc thì phải tổ chức nhà thuốc hoạt động đầy đủ theo quy chế hiện hành, hạch toán độc lập và thực hiện các quy định về quản lý giá.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Lạc Sơn (thực hiện)

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *