Tòa án có thẩm quyền điều tra: Nên hay không?

(Pháp lý) – LTS: Hiến pháp sửa đổi 2013 quy định: Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp… có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Hiến pháp sửa đổi 2013 có nhiều nội dung mới, tư duy và quan điểm mới về tòa án cần phải được tiếp tục bổ sung, sửa đổi trong Luật Tổ chức Tòa án Nhân dân. Gần đây, cơ quan soạn thảo luật này đã đưa ra đề xuất để Tòa án có thêm thẩm quyền điều tra – thực hiện quyền tư pháp. Đề xuất này đã gây nhiều tranh cãi, Pháp Lý xin điểm lại thực tế và ghi nhận những ý kiến chuyên gia về vấn đề này.

Bài 1: Những khó khăn từ thực tế xét xử

Ám ảnh về những sai phạm của cơ quan khác, ngành khác mà tòa án phải “chịu trận” vì xử án oan, ngâm án… Trong đề xuất dự thảo Luật Tổ chức TAND sửa đổi, ngành tòa án đưa ra đề nghị có thêm thẩm quyền điều tra để có thể tiến hành điều tra trong vụ án hình sự nhằm có thêm chứng cứ, đảm bảo tính pháp lý của chứng cứ thu thập được… Tuy nhiên không ít lo ngại Tòa án được giao thẩm quyền điều tra sẽ nảy sinh thực tế “vừa đá bóng vừa thổi còi”.

Ông Nguyễn Thanh Chấn đi tù oan nhiều năm và chỉ được minh oan khi bắt được thủ phạm gây ra vụ giết người đã là vụ án hằn sâu trong lòng dư luận. Tại cơ quan điều tra, ông Chấn đã bị ép cung, dùng nhục hình dẫn đến việc nhận tội mình không làm. Cơ quan điều tra chuyển hồ sơ sang Viện Kiểm sát truy tố, tòa xử… bác lời kêu oan, kết tội ông Chấn tù chung thân. Sau khi giải oan cho ông Chấn, hàng loạt các cá nhân của các cơ quan tiến hành tố tụng đã phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi của mình. Nguyên thẩm phán Phạm Tuấn Chiêm xét xử phúc thẩm trong vụ án bị khởi tố về hành vi thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng đã nói: “Tôi vốn là người lính, qua bao nhiêu chuyện, tôi không chết vì bom đạn mà chết vì thủ đoạn của bên công an. Họ làm án, làm sai lệch vụ án đến bây giờ mới phát hiện được. Tôi xử theo luật, làm theo bổn phận thì chỉ có thế thôi”. Câu nói trong hoàn cảnh chua chát của của ông Chiêm phải chăng đã nêu ra một thực trạng nhức nhối, đó là hoạt động điều tra không tuân thủ pháp luật sẽ ảnh hưởng đến cả hoạt động xét xử?

Ngoài ra, thực tế Tòa trả hồ sơ đề nghị điều tra bổ sung nhưng khi trả lại nội dung yêu cầu bổ sung vẫn chưa đầy đủ diễn ra khá phổ biến. Trong một vụ án có dấu hiệu oan sai khác mà chúng tôi phản ánh liên quan đến tử tù Hàn Đức Long: Ông Hàn Đức Long bị tòa các cấp tuyên phạt tử hình về tội “Hiếp dâm trẻ em”, chung thân về tội “Giết người”. Tuy nhiên, qua 4 lần xét xử ở cấp sơ thẩm và phúc thẩm, tại Tòa, ông Long đều chối tội kêu oan và cho rằng bị ép cung mới nhận tội.

Hàn Đức Long tại phiên tòa
Hàn Đức Long tại phiên tòa

Đối với vụ án này, đã có 2 kháng nghị và 2 phiên xét xử giám đốc thẩm. Lần đầu kháng nghị và Quyết định giám đốc thẩm từng hủy bản án sơ thẩm, phúc thẩm yêu cầu điều tra lại 6 điểm nhưng các cơ quan tiến hành tố tụng chưa tiến hành đầy đủ. Chính vì thế thêm một lần nữa Chánh án TANDTC lại kháng nghị Bản án, giao hồ sơ cho VKSNDTC, Viện Kiểm sát giao lại cho công an để điều tra lại… Vụ án bị đưa đẩy chưa có hồi kết tuy nhiên nhìn vào nội dung kháng nghị đã cho thấy sự cẩu thả, qua loa của các cơ quan điều tra và Viện Kiểm sát trong quá trình được giao giải quyết lại vụ án.

Thực tế, Tòa bảo cơ quan điều tra không nghe còn thấy ở rất nhiều vụ án. Có những vụ án được giao trả hồ sơ, điều tra đến 5 lần cùng một nội dung nhưng cơ quan điều tra không làm. Có chuyên gia cho rằng, lý do họ không làm là do họ sợ khi làm sẽ lộ ra cái sai trong giai đoạn trước và phải bồi thường thiệt hại cho người bị oan sai. Vụ án “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” xảy ra tại Cty Cổ phần chứng khoán Bảo Việt do CQĐT Bộ Công an khởi tố từ tháng 4/2009 là một ví dụ điển hình. Sau hơn 1 năm điều tra và điều tra bổ sung lần 1, tháng 8/2010, VKSND tối cao có cáo trạng truy tố bị can Trần Minh Anh và chuyển hồ sơ cho TAND TP Hà Nội để xét xử. Có mâu thuẫn trong việc TAND TP Hà Nội vẫn không chấp nhận buộc tội ông Trần Minh Anh bằng những chứng cứ thiếu thuyết phục mà VKSND tối cao đưa ra. Lần trả hồ sơ đầu tiên, ngày 22/9/2010, Tòa yêu cầu làm rõ nhiều nội dung mà CQĐT “để lọt”, đặc biệt là mối quan hệ hôn nhân giữa bị can Trần Minh Anh và “người liên quan” Trần Kim Ngân vì có căn cứ cho thấy họ đang tồn tại quan hệ vợ chồng hợp pháp. Vì chưa làm rõ điều này nên có thể bị can đang bị quy kết là chiếm đoạt tiền của… chính mình.

Trong quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung, Tòa yêu cầu phải đối chất tay ba giữa bị can Trần Minh Anh và hai mẹ con bà Bùi Thị Minh, Trần Kim Ngân. Song CQĐT không thực hiện việc đối chất theo yêu cầu của Tòa mà vẫn kết thúc điều tra, đồng thời “trả” hồ sơ cho Tòa. Bởi vậy nên sau đó Tòa lại “đá” lại yêu cầu đối với VKS và Cơ quan điều tra. Trong lần trả hồ sơ thứ 2, thứ 3, lần thứ 4, lần thứ 5, Tòa tiếp tục nhắc lại yêu cầu cũ. Thế nhưng, CQĐT vẫn không thực hiện… Trong kết luận điều tra gần đây nhất, ngày 12/7/2012, CQĐT tiếp tục “từ chối” thực hiện yêu cầu của Tòa. Lý do được một luật sư lý giải là do các cơ quan tố tụng né bồi thường oan sai. Khi Tòa án thấy không có đủ chứng cứ buộc tội nhưng không tuyên vô tội ngày càng nhiều khi pháp luật buộc CQĐT, VKS phải có trách nhiệm đối với oan sai do họ gây ra.

Phan Tĩnh

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *