Tổ chức Toà án ở một số nước trên thế giới

(Pháp lý) – Ở một số nước trên thế giới quyền tư pháp là một nhánh quyền lực độc lập bao gồm một tổng thể các tổ chức Toà án và các thiết chế bổ trợ khác, được lập ra để giải quyết các tranh chấp xã hội giữa Nhà nước với công dân, giữa các công dân, các pháp nhân; giám sát tuân thủ Hiến pháp; bảo vệ quyền của công dân trong quan hệ với các cơ quan hành pháp; kiểm soát hoạt động điều tra tội phạm; xác lập các sự kiện pháp lý có ý nghĩa lớn. Trong nhà nước pháp quyền, nhánh quyền lực tư pháp có vị trí hết sức quan trọng.

Singapore: Đề cao vai trò của toà án cấp dưới

Là một trong ba trụ cột của nhà nước, thực thi pháp luật độc lập với cơ quan lập pháp và hành pháp, hệ thống toà án của Singapore gồm có hai cấp Toà án là Toà án tối cao và các Toà án cấp dưới. Người đứng đầu hệ thống toà án của Singapore là Chánh án.
Toà án cấp dưới gồm nhiều Toà khác nhau như:  Toà án cấp quận, Toà án địa phương, Toà án xét xử các vụ tử vong bất thường, Toà án vị thành niên và Toà án giải quyết các tranh chấp nhỏ.

Toà án cấp quận và toà án địa phương có thể được thành lập một số toà chuyên trách như: Toà án về các vấn đề hình sự; Toà án giải quyết các vụ án hình sự và dân sự trong thương mại; Toà án gia đình; Toà án giao thông; Toà chọn lọc; Toà án ban đêm; Toà kết án tập trung.

Trong nhà nước pháp quyền, nhánh quyền lực tư pháp thực thi bảo vệ công lý có vị trí hết sức quan trọng (Ảnh minh hoạ)
Trong nhà nước pháp quyền, nhánh quyền lực tư pháp thực thi bảo vệ công lý có vị trí hết sức quan trọng (Ảnh minh hoạ)

Trong hệ thống toà án của Singapore, toà án cấp dưới có vai trò quan trọng, số lượng các vụ việc được giải quyết tại toà án cấp dưới chiếm hơn 95% số vụ việc được giải quyết tại hệ thống toà án của Singapore. Thẩm phán cấp cao cấp quận có trách nhiệm quản lý toà án cấp dưới. Các vụ án đã được xét xử sơ thẩm tại các toà của toà án cấp dưới đều có thể được xét xử phúc thẩm tại Toà án

Thượng thẩm Toà án tối cao trong trường hợp có kháng cáo

Toà án tối cao của Singapore gồm hai cấp xét xử là Toà Thượng thẩm và Toà Phúc thẩm.

Toà Thượng thẩm có thẩm quyền xét xử sơ thẩm và phúc thẩm: Toà Thượng thẩm không bị giới hạn về phạm vi thẩm quyền xét xử sơ thẩm, từ những vụ việc liên quan đến tranh chấp trong hôn nhân, pháp luật hàng hải và vận tải biển cũng như các vấn đề liên quan đến nợ. Toà Thượng thẩm có thẩm quyền phúc thẩm các kháng cáo đối với quyết định, bản án của toà án cấp quận và toà án địa phương; xem xét về mặt pháp luật đã được sử dụng trong các vụ việc đặc biệt được toà án cấp quận và toà án địa phương đưa lên. Toà Thượng thẩm có thẩm quyền giám sát và quản lý hoạt động của các toà án cấp dưới về các vấn đề dân sự và hình sự.

Toà Phúc thẩm có thẩm quyền xét xử phúc thẩm các bản án và quyết định sơ thẩm hoặc phúc thẩm trong lĩnh vực dân sự của Toà Thượng thẩm.

Italya: Cơ quan công tố nằm ngay trong Toà án các cấp

Ở Italia không tổ chức Cơ quan công tố độc lập theo cấp hành chính, mà cơ quan này nằm ngay trong Toà án các cấp và Cơ quan công tố chịu trách nhiệm chính trong hoạt động điều tra và chỉ đạo điều tra. Các Văn phòng Công tố Nhà nước được tổ chức tại Tòa án các cấp. Tại Tòa án tối cao có Tổng công tố viên trưởng, tại Tòa án cấp phúc thẩm và sơ thẩm có các Văn phòng công tố Nhà nước. Công tố viên là người chỉ đạo toàn bộ hoạt động điều tra, chỉ đạo lực lượng cảnh sát tư pháp trong hoạt động điều tra. Hoạt động của Công tố viên mang tính độc lập cao và chịu trách nhiệm về các quyết định của mình. Công tố viên là người quyết định truy tố người phạm tội ra tòa và có trách nhiệm đưa các chứng cứ tài liệu chứng minh hành vi phạm tội, người phạm tội tại phiên tòa.

Ở Ý hệ thống toà án về hình sự và dân sự gồm có: các toà án do thẩm phán không chuyên đảm nhiệm (xét xử những vụ việc tranh chấp đơn giản và những vụ án vi cảnh, nhằm mục đích bảo đảm trật tự ở địa phương), Toà án sơ thẩm, Toà án khu vực (phúc thẩm) và Toà phá án Tối cao… Đối với những vụ án xét xử sơ thẩm thì chỉ một thẩm phán chủ trì (những vụ án nhỏ) và một hội đồng thẩm phán chủ trì (đối với những vụ án phức tạp hơn). Có 26 Toà án phúc thẩm và 165 Toà án sơ thẩm trên toàn lãnh thổ Italia.

Đối với lĩnh vực kiểm toán có Tòa án Kiểm toán Nhà nước, bao gồm các thẩm phán kiểm toán và công tố viên. Một Văn phòng Tổng công tố có nhiệm vụ điều tra trong lĩnh vực này cũng được thiết lập và đặt cạnh Toà án. Cơ quan tự quản của Toà án này chính là Hội đồng Chủ tịch của Toà án Kiểm toán Nhà nước. Toà án Kiểm toán Nhà nước có thẩm quyền xem xét trước tính hợp hiến của các đạo luật liên quan đến lĩnh vực kiểm toán và kiểm tra việc quản lý và tiếp cận tài chính của cơ quan hành chính công. Toà án này cũng có thẩm quyền đặt ra các quy định về kiểm toán công, lương hưu và trách nhiệm dân sự của công chức.

Đối với lĩnh vực hành chính có các Tòa án hành chính cấp vùng có nhiệm vụ xét xử sơ thẩm và Hội đồng Nhà nước là cơ quan có nhiệm vụ xét xử phúc thẩm. Cơ quan tự quản quản lý hành chính là Hội đồng Chủ tịch Tư pháp hành chính, bao gồm Chủ tịch Hội đồng Nhà nước, 4 thẩm phán của Hội đồng Nhà nước, 6 thẩm phán của Toà án hành chính cấp vùng và 4 hội thẩm nhân dân (2 người được lựa chọn bởi Hạ nghị viên và 2 người được lựa chọn bởi Thượng nghị viện từ những giáo sư luật hoặc luật sư có 20 năm kinh nghiệm).

Một trong những nguyên tắc tư pháp được Italia đề cao đó là nguyên tắc “độc lập và tự quản” của hệ thống tư pháp. Theo Hiến pháp Italia, cơ quan tư pháp là cơ quan tự quản, độc lập với cơ quan lập pháp và hành pháp. Việc tự quản của hệ thống tư pháp được thể hiện thông qua cơ cấu tổ chức. Độc lập tư pháp với hành pháp thể hiện ở việc cơ quan hành pháp không can thiệp vào việc quản lý toà án và công tố. Điều 105 của Hiến pháp Italia trao quyền quản lý đối với thẩm phán và công tố viên cho một cơ quan tự quản là Hội đồng Tối cao Pháp viện. Mặc dù có tên gọi khác nhau song đây là mô hình tổ chức thường xuất hiện ở các nước châu Âu. Tuy nhiên, ở Italia, Hội đồng tối cao pháp viện có vai trò và vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống cơ quan tư pháp, với nhiệm vụ bảo đảm tính độc lập tư pháp. Nguyên tắc độc lập và tự quản cũng được áp dụng với công tố viên trong phạm vi thực hiện chức trách, nhiệm vụ của mình.

Hội đồng Tối cao pháp viện có trách nhiệm tuyển dụng, chuyển đổi (giữa thẩm phán sang làm nhiệm vụ công tố viên và ngược lại), phát triển nghề nghiệp và áp dụng biện pháp kỷ luật đối với thẩm phán và công tố viên. Hiện nay, Hội đồng tối cao pháp viện có 33 thành viên, trong đó có 3 vị trí đuơng nhiên (Chủ tịch Hội đồng là Tổng thống, Chánh án Toà phá án tối cao, Tổng công tố viên trưởng của Toà phá án tối cao) và 30 người do bầu cử (10 người do Nghị viện bầu trong phiên họp chung từ các giáo sư luật và luật sư có ít nhất 15 năm kinh nghiệm, 20 người còn lại được bầu chọn từ các thẩm phán và công tố viên ở các cấp toà án). Ở cấp địa phương có Hội đồng Tư pháp vùng làm nhiệm vụ tư vấn cho Hội đồng tối cao pháp viện về những vấn đề liên quan đến việc đánh giá thẩm phán, công tố viên để bổ nhiệm, tuyển chọn, đào tạo và kỷ luật. Họ cũng có trách nhiệm cung cấp thông tin về quá trình công tác của thẩm phán, công tố viên khi được Hội đồng tối cao pháp viện yêu cầu.

Đặc biệt ở Italia không tổ chức Cơ quan công tố độc lập theo cấp hành chính, mà cơ quan này nằm ngay trong Toà án các cấp và Cơ quan công tố chịu trách nhiệm chính trong hoạt động điều tra và chỉ đạo điều tra. Các Văn phòng Công tố Nhà nước được tổ chức tại Tòa án các cấp. Tại Tòa án tối cao có Tổng công tố viên trưởng, tại Tòa án cấp phúc thẩm và sơ thẩm có các Văn phòng công tố Nhà nước. Công tố viên là người chỉ đạo toàn bộ hoạt động điều tra, chỉ đạo lực lượng cảnh sát tư pháp trong hoạt động điều tra. Hoạt động của Công tố viên mang tính độc lập cao và chịu trách nhiệm về các quyết định của mình. Công tố viên là người quyết định truy tố người phạm tội ra tòa và có trách nhiệm đưa các chứng cứ tài liệu chứng minh hành vi phạm tội, người phạm tội tại phiên tòa.

Hệ thống toà án Liên bang Nga: Hướng đến cơ chế dân chủ trong xét xử

Theo Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993, mọi việc xét xử ở Liên bang đều phải thông qua Toà án. Thẩm quyền tư pháp được quy định bởi Hiến pháp và các luật của Liên bang. Hệ thống Toà án của Liên bang Nga bao gồm: Toà án Hiến pháp, Toà án Tối cao, Toà án Trọng tài tối cao. Các cơ quan trên đều có hệ thống cơ quan ở Trung ương và địa phương. Trong hệ thống toà án của Nga, có hai toà án quan trọng nhất là Toà án Hiến pháp và Toà án tối cao Trung ương. Hệ thống toà án địa phương hoạt động theo các nguyên tắc của Toà án Trung ương. Hiến pháp nghiêm cấm việc thành lập các toà án đặc biệt.

Tại các kỳ họp thường niên, Toà án Hiến pháp có quyền: Xem xét sự phù hợp giữa Hiến pháp Liên bang và Hiến pháp của các nước cộng hoà; Giải thích về Hiến pháp Liên bang; Đưa ra kết luận về việc chấp hành đúng hay sai các thủ tục luận tội Tổng thống; Thông qua những thông điệp của Toà án Hiến pháp; Bầu Chánh án; phó Chánh án, Thư ký Toà án; Bầu thành viên cho từng viện của Toà án; Thông qua quy định của Toà án Hiến pháp và những sửa đổi, bổ sung; Thông qua các quyết định về việc bổ nhiệm hay bãi nhiệm thẩm phán, Chánh án, các phó Chánh án hay Thư ký Toà án.

Toà án Tối cao điều khiển toàn bộ hệ thống của toà án, có thẩm quyền xét xử và là cơ quan quyền lực cao nhất trong hệ thống này. Chánh án Toà Tối cao, các phó Chánh án (khoảng 5-6 người) và các thẩm phán (khoảng 130 người) được Hội đồng Liên bang chỉ định. Toà có quyền xem xét lại các bản án, quyết định của các toà án cấp dưới về bất cứ vụ việc nào trong thẩm quyền của Toà. Đưa ra những kiến nghị trong lĩnh vực pháp luật, đưa ra các kết luận và giải thích những thắc mắc về các vấn đề pháp lý.

Toà án Trọng tài tối cao là toà án cao nhất giải quyết những vụ tranh chấp kinh tế giữa các pháp nhãn với các cơ quan Nhà nước, các vụ việc khác do các toà cấp dưới đưa lên, đồng thời chỉ đạo hoạt động của các toà án đó. Ngoài ra, Toà án này còn có quyền xét xử đơn khiếu kiện của những người bị cảnh sát tạm giam hoặc bị các cơ quan điều tra bắt giữ. Các thẩm phán ở các cơ quan này được bổ nhiệm suốt đời. Các thẩm phán này do Hội đồng Liên bang bổ nhiệm theo đề cử của Tổng thống Liên bang.

Ở Nga, Thẩm phán làm việc độc lập, không phụ thuộc vào bất kỳ cá nhân nào trong tổ chức nào, các thẩm phán có quyền bất khả xâm phạm. Các phiên toà đều xét xử công khai, ngoại trừ những trường hợp đặc biệt do Luật Liên bang quy định.

Hiện nay, Liên bang Nga đang tiến hành cải cách tư pháp theo xu hướng tạo ra cơ chế dân chủ, công bằng, tránh chuyên quyền, độc đoán trong xét xử. Tăng tính độc lập của các thẩm phán nhưng các quyết định của toà án phải dựa trên ý chí tập thể.

Thu Thuỷ (tổng hợp)

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *