Cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ – Trung: Nền móng của một cuộc mặc cả

Mọi con mắt sẽ đổ dồn về bang Florida (Mỹ) trong tuần này, nơi Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Hội nghị thượng đỉnh đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ-Trung sẽ thu hút sự chú ý lớn đối với cộng đồng quốc tế vì quy mô và ảnh hưởng cũng như sự cạnh tranh gay gắt giữa hai nước trong các vấn đề quốc tế.

Bao phủ bởi mâu thuẫn và khác biệt

Cuộc gặp trong tuần này giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ được đánh dấu bởi không chỉ những mâu thuẫn về chính sách, mà còn cả sự khác biệt, hay thậm chí là đối lập, trong cá tính của một tỷ phú vừa trở thành chính trị gia, liên tục khiến dư luận bất ngờ bởi các bình luận trên Twitter, với một nhà lãnh đạo nổi tiếng thận trọng và nhiều toan tính.

Ngoài điểm chung là những tuyên bố lớn tiếng về tham vọng khôi phục sự vĩ đại của đất nước, hai nhà lãnh đạo này bất đồng về hầu hết các khía cạnh, từ phong cách chính trị cho tới kinh nghiệm ngoại giao. Điều này khiến cho mối quan hệ song phương được đánh giá là quan trọng nhất trên thế giới trở nên rất khó đoán định. Năm tháng sau chiến thắng với cương lĩnh tranh cử bài Trung Quốc mạnh mẽ, ông Trump đang hướng mình theo lộ trình đối đầu nhiều hơn là hòa giải với Chủ tịch Tập Cận Bình và càng khiến nhiều người không khỏi hoài nghi về khả năng hai nền kinh tế hàng đầu thế giới này có thể tìm được điểm chung.

Câu hỏi chính đặt ra cho cuộc gặp tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida là liệu ông Trump có thể tận dụng được lời đe dọa dùng mối quan hệ thương mại Mỹ-Trung để gây áp lực buộc Bắc Kinh phải can thiệp nhiều hơn đối với nước láng giềng sở hữu vũ khí hạt nhân Triều Tiên, quốc gia đang tìm cách phát triển tên lửa đủ sức tấn công các mục tiêu trên đất Mỹ, hay không. Theo Đài TNHK, những phát biểu cứng rắn nhưng mơ hồ về Triều Tiên của Tổng thống Mỹ Donald Trump trước chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình làm dấy lên những đồn đoán rằng ông Trump có thể có những điều chỉnh chính sách quan trọng, dẫn đến cuộc cạnh tranh hoặc thậm chí là một cuộc chiến phủ đầu giữa hai nước. Trong một cuộc trả lời phỏng vấn với tờ Thời báo Tài chính (Anh) ngày 2-4, ông Trump tuyên bố, nếu Trung Quốc không giải quyết vấn đề Triều Tiên “thì người Mỹ chúng ta sẽ giải quyết” và rằng “thương mại là công cụ” mà Mỹ sẽ sử dụng trong các cuộc thương lượng với Trung Quốc.

Các chuyến công du trước đó tới khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Ngoại trưởng Rex Tillerson và Bộ trưởng Quốc phòng James Mattis đã giúp Washington trấn an giới lãnh đạo tại Bắc Kinh, Tokyo và Seoul rằng Washington sẽ tiếp tục ưu tiên việc tăng cường các biện pháp trừng phạt kinh tế để gây áp lực với Bình Nhưỡng, buộc họ phải thay đổi hành vi và từ bỏ tham vọng hạt nhân để đổi lấy viện trợ kinh tế và đảm bảo an ninh. Tuy nhiên, không nhiều người lạc quan về khả năng ngay trong cuộc gặp đầu tiên này, hai nhà lãnh đạo có thể đạt được bước đột phá đáng kể về vấn đề Triều Tiên. Thực tế, Bắc Kinh từ lâu không muốn làm bất cứ điều gì gây bất ổn cho chế độ Bình Nhưỡng, do lo ngại nếu bất ổn xảy ra, hàng triệu người tị nạn Triều Tiên sẽ tìm cách vượt qua biên giới vào lãnh thổ Trung Quốc.

 Thế giới đang chú ý theo dõi cuộc gặp giữa Tổng thống Trump (trái) và ông Tập Cận Bình. Ảnh tư liệu

Thế giới đang chú ý theo dõi cuộc gặp giữa Tổng thống Trump (trái) và ông Tập Cận Bình. Ảnh tư liệu

Thời điểm bấp bênh

Với tính cách thất thường, những lời lẽ chống Trung Quốc mà ông Trump sử dụng trong chiến dịch tranh cử liệu có được ông biến thành chính sách hay không vẫn là điều chưa thể biết trước. Trong chiến dịch tranh cử, ông Trump đe dọa sẽ áp đặt mức thuế 45% đối với các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc và cho rằng nước này “thao túng tiền tệ lớn nhất và duy nhất trên hành tinh”. Khi đắc cử Tổng thống, ông Trump đã phá vỡ nghi thức ngoại giao hàng thập kỷ bằng cách chấp nhận cuộc điện đàm từ người đứng đầu chính quyền Đài Loan Thái Anh Văn và bình luận trong một cuộc phỏng vấn trên Fox News rằng ông có thể sử dụng chính sách “Một Trung Quốc” như lá bài mặc cả trong đàm phán thương mại với Trung Quốc.

Cho đến nay, Tổng thống Trump chưa biến những lời đe dọa với Trung Quốc thành chính sách cụ thể, mặc dù ông đã bổ nhiệm những nhân vật có thiên hướng chống nước này như ông Peter Navarro làm GĐ Hội đồng Thương mại quốc tế và ông Robert Lighthizer làm đại diện thương mại Mỹ. Với những đề cử này, người ta cho rằng chính quyền Trump có khả năng tiến hành cách tiếp cận đối đầu hơn với Trung Quốc trong lĩnh vực kinh tế.

Về vấn đề an ninh, đã có nhiều tín hiệu mâu thuẫn. Bất chấp những mối đe dọa, trong cuộc điện đàm đầu tiên với Chủ tịch Tập Cận Bình, ông Trump nói rằng ông sẽ tôn trọng chính sách “Một Trung Quốc”. Và mặc dù Ngoại trưởng Mỹ Rex Tillerson đã có quan điểm cứng rắn đối với Trung Quốc trong buổi điều trần trước một Ủy ban Thượng viện, nhưng trong chuyến thăm đầu tiên đến Bắc Kinh tháng 3 vừa qua, ông Tillerson đã khiến nhiều người không khỏi ngạc nhiên khi có cách tiếp cận hòa giải hơn với Trung Quốc và sử dụng ngôn từ của Bắc Kinh làm cơ sở cho việc xây dựng “mô hình quan hệ nước lớn kiểu mới”.

Không còn nghi ngờ gì nữa, chúng ta đang chứng kiến một thời điểm bấp bênh trong quan hệ Mỹ-Trung. Mới đây, ông Zha Daojiong, Giáo sư kinh tế chính trị quốc tế của ĐH Bắc Kinh cho rằng, Tổng thống Mỹ Donald Trump phải đối mặt với áp lực lớn ở trong nước không chỉ từ những người ủng hộ chính sách đối ngoại của Mỹ, kể cả trong đảng Dân chủ và Cộng hòa mà còn từ những người ủng hộ ông và muốn ông thực hiện “những điều ông bình luận về Trung Quốc trên twitter”. Ngoài ra, ông Trump cũng phải đối mặt với áp lực từ các đồng minh và đối tác của Mỹ ở châu Á, những nước “yêu cầu Mỹ bảo đảm sự can dự lâu dài ở khu vực này”. Ông Zha Daojiong cho rằng với những áp lực đó, chính quyền Trump sẽ cảnh giác hơn và có thể tiếp cận mềm mỏng hơn với Trung Quốc.

Đối với ông Tập Cận Bình, mục tiêu chính của ông ở Florida là tìm cách tránh để xảy ra một cuộc chiến tranh thương mại giữa hai nước, không những gây tổn hại cho nền kinh tế của hai nước, mà còn có thể phá hoại sự ổn định nội bộ của nước này trước khi diễn ra Đại hội Đảng XIX vào cuối năm nay. Ông David Dollar, học giả cao cấp của Viện nghiên cứu Brooking cho rằng bất chấp sức ép trên, Tổng thống Trump phải thừa nhận rằng “việc đe dọa mức thuế cao có thể không ép được Trung Quốc phải nhượng bộ và nước này sẽ phản công, làm tổn thương nền kinh tế Mỹ”. Thay vào đó, Tổng thống Trump “nên xem xét hạn chế việc Trung Quốc sáp nhập hoặc mua lại các Cty ở Mỹ” và nên tập trung khuyến khích Trung Quốc thực hiện những cải cách trong nước để có thể thúc đẩy nền kinh tế nước này tiến tới tiêu thụ lớn hơn. Bên cạnh đó, ông Dollar lưu ý rằng “Mỹ cũng nên có những phòng vệ thương mại có thể triển khai trong lĩnh vực tư nhân”.

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lần này có thể sẽ đem lại những kết quả tốt cho mối quan hệ song phương. Mỹ và Trung Quốc cần có một sự mặc cả mới. Tuy nhiên, việc Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đồng ý thúc đẩy nhóm “G2” hoặc “mô hình quan hệ nước lớn kiểu mới” mà bỏ qua lợi ích an ninh và kinh tế của các đồng minh và đối tác của Mỹ, hoặc phá hoại trật tự kinh tế mở sẽ là một nguy cơ rất lớn. Theo ông Zha Daojiong, lời khuyên tốt nhất đối với Trung Quốc là “không nên cố gắng giành sự ủng hộ của Mỹ cho một khuôn khổ quan hệ song phương rộng lớn cũng như mô hình quan hệ nước lớn kiểu mới”. Nếu làm như vậy sẽ “tạo ra các mối quan hệ địa chính trị ba bên phức tạp” với các quốc gia như Hàn Quốc và Nhật Bản và nguy hiểm hơn có thể cản trở nỗ lực giải quyết những thách thức quan trọng khác như vấn đề hạt nhân của Triều Tiên. Ông gợi ý, “ở Florida, Trung Quốc nên nhấn mạnh với ông Trump về sự phát triển êm dịu mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc cũng như các đồng minh châu Á của Mỹ có chính sách tích cực đối với nước này”.

Về vấn đề kinh tế, hai bên phải chống lại một thỏa thuận có thể kéo Trung Quốc ra khỏi nền kinh tế toàn cầu mở. Ông Dollar cho rằng việc đẩy nhanh tốc độ cải cách kinh tế trong nước của Trung Quốc thực sự sẽ giúp chuyển đổi nền kinh tế của nước này từ sản xuất sang tiêu thụ và giảm thặng dư thương mại lớn vốn gây ra sự phẫn nộ của chính quyền Trump.

Trung Quốc đang cố giữ các DN nhà nước yếu kém khỏi sụp đổ bằng những khoản tín dụng từ các ngân hàng nhà nước. Ông Trump nên khuyến khích Trung Quốc đóng cửa các DN phá sản hoặc tư nhân hóa chúng. Mặc dù hội nghị thượng đỉnh Florida có thể sẽ kết thúc với ít kết quả thực chất, nhưng ý nghĩa của các cuộc thảo luận giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể đặt nền móng cho một số hình thức mặc cả giữa hai cường quốc này mà sẽ có tác động lớn đối với trật tự khu vực và toàn cầu.

Theo PL&XH

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *