Tháo gỡ trở ngại để doanh nghiệp tư nhân phát triển đúng tầm

(Pháp lý) – Nếu Dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt và Luật quản lý thuế được thông qua tại kỳ họp Quốc hội lần này, nhiều doanh nghiệp Nhà nước sẽ được xóa nợ thuế với số tiền dự kiến lên tới 1.300 tỷ đồng… Câu chuyện lại dấy lên nỗi quan ngại về sự bất bình đẳng trong mặt bằng kinh doanh mà doanh nghiệp tư nhân rất lép vế.

Chỉ xóa nợ thuế đối với doanh nghiệp nhà nước ?

Dự thảo xác định việc xóa nợ thuế đối với doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là để góp phần thúc đẩy thực hiện kế hoạch cổ phần hóa (CPH); giao, bán, khoán, sắp xếp lại. Lý do xin xóa thuế được đưa ra là nếu không xóa thì tiền phạt chậm nộp cũng không thu được, thực tế các DN này đã dừng hoạt động, phá sản cũng không được… Dự án Luật này dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 10 (tháng 10/2015) và thông qua tại một kỳ họp. Do những nội dung quy định tại Dự thảo Luật đều là những giải pháp cấp bách, vì vậy Chính phủ đã đề nghị hiệu lực thi hành của Dự án Luật là từ ngày 01/01/2016, trừ những điều khoản có quy định hiệu lực cụ thể.

 

  Doanh nghiệp tư nhân vẫn đang lép vế trước DNNN và DN FDI

Doanh nghiệp tư nhân vẫn đang lép vế trước DNNN và DN FDI

Đại biểu Quốc hội Bùi Thị An (Hà Nội) nêu quan điểm không đồng ý với việc xóa nợ thuế cho các DNNN thuộc diện cổ phần hóa. “Tôi không đồng ý xóa nợ cho DNNN bởi các DN này có nguồn thu lớn, nếu xóa nợ thuế sẽ không làm rõ được trách nhiệm của người quản lý DN đó. Nhà nước đã giao cho anh quản lý DN mà để cho DN bị lỗ là không hoàn thành nhiệm vụ. Nếu xóa nợ coi như hòa cả làng, hết trách nhiệm” – bà An nói.

Theo bà An, nếu DNNN được xóa nợ thuế sẽ không tạo ra sự công bằng với các DN khác. “DNNN được xóa nợ cũng đồng nghĩa ngân sách nhà nước bị thất thu và cứ thế sẽ tạo tiền lệ xấu, nuông chiều trong quản lý DNNN” – vị này nêu quan điểm.

Còn đại biểu Trần Du Lịch (TPHCM) lại cho rằng việc đề xuất xóa nợ thuế là cách làm đẹp sổ sách tài chính của DN, nâng giá trị DN khi định giá cổ phần để bán. Nhà nước sẽ mất cái này nhưng được cái khác khi cổ phần hóa DN. Trái lại, TS Ngô Trí Long, chuyên gia tài chính, lại cho rằng dù với mục đích làm đẹp sổ sách cho DN để đưa ra đấu giá cổ phần nhưng thực chất đây là tiền đề không tốt cho các DN. “Nhà nước cần xem khoản lỗ của DNNN là khách quan hay chủ quan vì đây là tiền thuế của dân chứ không phải anh muốn làm gì thì làm; như vậy là tạo ra tiền lệ không tốt. Đặc biệt nếu khoản lỗ này do chủ quan trong khâu quản lý thì cần phải xem lại. Theo đó, nếu lãnh đạo quản lý kém gây thất thoát tài sản của dân cần phải làm rõ. Nhà nước không có bài học răn đe sẽ không bảo đảm tính công bằng trong bối cảnh cạnh tranh bình đẳng khi hội nhập” – ông Long nói.

Ông Nguyễn Văn Đực, Phó Chủ tịch Hiệp hội BĐS TP HCM, PGĐ Công ty địa ốc Đất Lành bày tỏ lo ngại về khả năng gia tăng bất bình đẳng và dễ khiến các DN tìm cách “trì hoãn” thực hiện nghĩa vụ thuế. Ông Đực cho rằng,  khó khăn chung tất cả cộng đồng DN đều phải đối mặt, thậm chí DN tư nhân còn khó khăn hơn, tại sao lại chỉ mỗi DNNN được “xóa nợ”?

Thực tế, DNNN đã được tạo nhiều ưu thế hơn so với DN tư nhân. Cụ thể, được giao đất, giao tài nguyên, được ưu đãi ưu tiên trong các loại đầu tư… nhưng vẫn làm ăn thua lỗ, thì dứt khoát là do năng lực quản lý điều hành sản xuất kinh doanh kém. Ví dụ, hiện tượng đầu tư không đúng thời điểm, trọng tâm; đầu tư ngoài ngành, kiểu như các DN chuyên về lĩnh vực năng lượng, nhiên liệu cũng “lao đầu” vào BĐS tưởng ngon ăn… hóa ra thua lỗ. Những trường hợp này, DNNN đúng ra phải chấp nhận “dám chơi dám chịu”, bán tài sản của mình của mình ra để bù lỗ. Sẽ không thể công bằng, nếu “nhóm” DNNN vốn được hưởng nhiều ưu đãi, nhưng vẫn làm ăn thua lỗ lại được “xóa nợ” hàng nghìn tỷ nợ thuế? Trong khi DN tư nhân chỉ cần nợ khoảng 100 triệu tiền thuế, là cũng đã gặp đủ chuyện lôi thôi – bị mời lên nhắc nhở, bị “bêu tên” trên báo chí, bị cắt hóa đơn đỏ, Giám đốc DN tư nhân nợ thuế còn bị cấm xuất cảnh, thậm chí bị truy tố ra tòa… ông Nguyễn Văn Đực chia sẻ.

Còn nếu vẫn muốn thực hiện “xóa nợ” cho các DNNN như đề xuất của Bộ Tài chính, thì trước tiên phải công khai danh tính các DN này lên báo chí, cho mọi người biết “mặt mũi” như đã từng “bêu tên” các DN tư nhân nợ thuế. Thứ hai, cần làm rõ các nội dung nợ bao nhiêu, vì sao nợ? Do không bán được sản phẩm, do quản lý thất thoát, hay do đầu tư trái ngành nghề thua lỗ…? Nếu phát hiện sai phạm do cá nhân nào, thì tịch thu tài sản của cá nhân đó để bù vào.

Tốt nhất là thay vì xóa nợ cho DNNN thì nên tìm mọi cách thu bằng được khoản nghìn tỷ này, dùng tiền đó cứu hàng trăm nghìn các DN vừa và nhỏ đang “hấp hối”. Nếu làm được điều này, đồng nghĩa với việc cứu hàng triệu người có công ăn việc làm, thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển.

Doanh nghiệp tư nhân kiệt sức

Trong tình hình hiện nay, các DN tư nhân đang rất khó khăn. Chuyên gia kinh tế  Phạm Chi Lan nhận xét, ngân sách khó khăn hiện nay đã đến mức “tận diệt” doanh nghiệp chứ không phải là tận thu nữa, nhiều doanh nghiệp không còn sức để làm ăn. Hội nhập đến cửa nhưng các cơ quan quản lý vẫn bình chân như vại. Nhà nước tận thu thì làm sao có được tăng trưởng bền vững “bởi vì nguồn thu của ngân sách là các doanh nghiệp lại không được chăm sóc, tạo điều kiện phát triển” – bà Lan nhấn mạnh.

Năm nay cải thiện tình hình kinh tế vĩ mô nhưng số lượng doanh nghiệp “chết” rất nhiều, không thua kém năm 2011. Đây là điều phải xem lại. Quan hệ giữa Nhà nước với thị trường cần phải thay đổi rất nhiều. Trong bối cảnh thế này đáng ra phải giảm thuế, phí cho doanh nghiệp, người dân thuận lợi hơn trong phát triển thì Nhà nước lại thắt chặt và tăng thu.

Ông Nguyễn Văn Đực chia sẻ: Khoảng 5 hoặc 7 năm trước DN tư nhân của tôi phải trả lãi hơn 20% lãi vay một năm, truy từ cội nguồn của việc này có nhiều lý do. Trong đó phải chăng là cũng có nguyên nhân DN tư nhân phải trả lãi cao, để bù cho những DN hưởng nhiều ưu đãi, nhưng làm ăn thua lỗ?

Bộ trưởng Bộ KH-ĐT Bùi Quang Vinh
Bộ trưởng Bộ KH-ĐT Bùi Quang Vinh

Từ đó đến nay, các DN tư nhân cũng đã suy yếu đi rất nhiều, do lãi suất ngân hàng có thời điểm rất cao trong khi sản phẩm làm ra không bán chạy. Những DN tư nhân còn trụ vững đến giờ, cũng trong tình trạng “ốm yếu”. Chính vì “ốm yếu”, nên các đại gia nước ngoài đang có một cuộc đổ bộ vào “thâu tóm” mua đứt.

Nếu tình hình này vẫn tiếp tục diễn ra, sẽ dẫn đến việc các DN Việt Nam mãi mãi đi làm thuê cho các DN nước ngoài. Mà thực tế cũng đã có nhiều dấu hiệu cảnh báo, đến một lúc thích hợp các DN nước ngoài từ chỗ là khách, sẽ vươn lên làm chủ, quay lại thao túng thị trường, bắt chẹt người tiêu dùng.

Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh từng trao đổi về sự “lép vế” của doanh nghiệp tư nhân  trước các DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) cũng như DN nhà nước (DNNN) với quan điểm: Bây giờ chúng ta nói nhà nước này là của dân, do dân và vì dân. Dân là người làm nên cách mạng, làm nên lịch sử, do đó cần lấy dân làm gốc. “Doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp của dân, vậy thì chúng ta phải chăm lo đến doanh nghiệp tư nhân. Và coi đó là con đẻ của chúng ta, là sản phẩm thuần túy 100% Việt Nam. Tại sao chúng ta lại phân biệt tư nhân không được ưu tiên bằng nhà nước. Vậy thì quan điểm vì dân, do dân là ở đâu?”, Bộ trưởng Vinh băn khoăn.

Vì vậy, Việt Nam cần có nhiều chính sách hơn nữa, tháo gỡ những khó khăn cho doanh nghiệp, đặc biệt là thúc đẩy doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp tư nhân phát triển. Doanh nghiệp tư nhân phải trở thành nền tảng, động lực quan trọng nhất để đóng góp vào tăng trưởng, ổn định nền kinh tế Việt Nam.

ThS. Nguyễn Anh Dương, Phó Trưởng Ban Chính sách kinh tế vĩ mô, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cũng phân tích: Rõ ràng là khi nguồn vốn tín dụng có hạn, nếu ưu tiên DNNN hơn thì đương nhiên phần dành cho DN tư nhân sẽ phải thấp đi. Hơn nữa, hiệu quả sử dụng tín dụng sẽ giảm đi nếu đổ vào các dự án do DNNN thực hiện lại kém hiệu quả trong khi đáng lẽ ra nguồn vốn đó có thể dành cho một doanh nghiệp tư nhân có hiệu quả cao hơn.

Đó là chưa kể xu hướng gia tăng phát hành Trái phiếu Chính phủ hiện cũng gây thêm lo ngại về chèn lấn tín dụng cho DN tư nhân.

Chính vì vậy, khu vực tư nhân chỉ còn vài lựa chọn. Với các DN có hồ sơ tín dụng sạch, dự án tốt và duy trì quan hệ tốt với ngân hàng thì có thể có tín dụng chính thức. Số còn lại sẽ phải dựa vào các khoản vay từ thị trường phi chính thức (người thân, bạn bè, thậm chí là cả từ chợ đen). Trong khi đó, hoạt động vay mượn thông qua phát hành trái phiếu thì rất ít DN tư nhân có thể thực hiện được.

Điều quan trọng nhất là hỗ trợ DN nhỏ và vừa phát triển

Theo Tổng cục Thống kê, năm 2014 có 9.501 doanh nghiệp đã hoàn thành thủ tục giải thể. Trong đó có đến gần 94% doanh nghiệp có số vốn dưới 10 tỷ và 70% số doanh nghiệp giải thể thuộc lĩnh vực dịch vụ có hàm lượng công nghệ thấp như lĩnh vực bán buôn bán lẻ, sửa chữa ô tô xe máy; dịch vụ lưu trú ăn uống, dịch vụ việc làm, du lịch, cho thuê máy móc thiết bị.

Trong số này có 97,6% số doanh nghiệp Việt Nam là có quy mô nhỏ và vừa, có trình độ quản lý thấp, năng lực cạnh tranh yếu nên dễ bị phá sản.

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan: “Đứng giữa hai khu vực lớn (doanh nghiệp Nhà nước và FDI) được ưu đãi quá nhiều, doanh nghiệp tư nhân dù chiếm số lượng lớn vẫn bị lạc lõng, gần như phải tự thân vận động và không thể liên kết được với ai nên càng trở nên khó khăn hơn”.

Trước đó trong chuyến thăm Việt Nam, ông Jim Yong Kim – Chủ tịch Ngân hàng Thế giới đã nêu cảm nhận và chỉ ra những hạn chế về sự phát triển kinh tế trong những năm gần đây. Cụ thể hiệu quả và năng suất của nền kinh tế đã giảm sút khiến tăng trưởng kinh tế chậm lại, chỉ còn khoảng 5%. Mức tăng trưởng này là không đủ lớn để tạo thêm đủ số lượng công ăn việc làm cần thiết nhằm tiếp tục thúc đẩy sự thịnh vượng cho toàn xã hội. Mức tăng trưởng này cũng thấp hơn mức cần thiết để cho phép Việt Nam tiếp tục phát triển trở thành một quốc gia có thu nhập trung bình và tiến tới một quốc gia có thu nhập cao.

Đặc biệt, ông Jim Yong Kim nhận xét, khu vực tư nhân của Việt Nam hiện vẫn chưa được phát triển đúng tầm và còn gặp rất nhiều trở ngại. Mặt khác, cho tới thời điểm này thì các doanh nghiệp tư nhân lại đang sử dụng vốn hiệu quả hơn các DNNN.

Trong khi đó theo ông Jim Yong Kim, các tính toán của công ty tư vấn quản lý toàn cầu McKinsey cho thấy với mỗi một đơn vị vốn bổ sung thì khu vực tư nhân Việt Nam đang tạo ra doanh thu bổ sung nhiều gấp ba lần so với các doanh nghiệp nhà nước.

Bộ trưởng Bùi Quang Vinh cũng cho rằng điều quan trọng nhất lúc này là cần làm luật hỗ trợ DN nhỏ và vừa: “Tôi đề nghị Quốc hội trong nghị quyết lần này làm một mục rõ về DN nhỏ và vừa . Phải đưa mục tiêu, làm thế nào cho DN nhỏ và vừa phát triển”.

 Vũ Thư

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *