Tam cường Mỹ-Nga-Trung: Sự thực dụng lọc lõi của Bắc Kinh

 Trong khi Mỹ-Nga mải tranh hùng thì Trung Quốc chọn cách đi thực dụng, lợi dụng mâu thuẫn để hưởng lợi.

TS Nguyễn Ngọc Trường, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và phát triển quan hệ quốc tế, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Mexico, Thụy Điển trao đổi với Đất Việt về tam giác quan hệ Mỹ-Nga-Trung và cũng như cách Trung Quốc vươn lên, hưởng lợi từ mâu thuẫn Nga-Mỹ trong năm 2015. ưo

Ngư ông đắc lợi

TS Nguyễn Ngọc Trường mô tả quan hệ Nga-Mỹ-Trung như một tam giác bất đối xứng. Trên thực tế, vào những năm 1970, Nixon và Kissinger đã tìm cách xây dựng tam giác này. Thời điểm đó, Liên Xô và Mỹ là hai cường quốc, còn Trung Quốc là một nước lớn, Mỹ lôi kéo Trung Quốc vào để tạo thêm đối trọng với Nga và lập ra một tam giác chiến lược nhưng bất đối xứng.

Tam cuong My-Nga-Trung: Su thuc dung loc loi cua Bac Kinh
Tam giác không đều Mỹ-Nga-Trung

Sau Chiến tranh Lạnh, Nga yếu dần, tuy nhiên, từ khi ông Vladimir Putin lên nắm quyền đã tìm cách khôi phục ảnh hưởng của Nga. Giá dầu thời điểm đó còn cao, Nga thu được nguồn ngoại tệ lớn nên muốn khôi phục lại vị thế của mình trên trường quốc tế. Tuy nhiên, hơn 1 năm qua, cuộc chiến giá dầu và cuộc khủng hoảng tại Ukraine đã đẩy Nga vào thế khó khăn về kinh tế, lại bị phương Tây bao vây cấm vận nên nước Nga bị suy yếu.

“Khi phương Tây cấm vận, Nga đặt trọng tâm vào việc xây dựng liên kết chiến lược với Trung Quốc nhằm tạo đối trọng với Mỹ. Sau hơn một năm rưỡi thắt chặt quan hệ với Trung Quốc, hai bên phối hợp khá ăn ý về mặt chính trị, an ninh, ngoại giao và nếu nhìn bên ngoài mối quan hệ ấy rất mạnh.

Tuy nhiên, quan hệ Nga-Trung vẫn tồn tại nhiều mâu thuẫn. Trung Quốc thâm nhập vào nhiều khu vực ảnh hưởng của Nga và tìm mọi cách để ràng buộc Nga. Còn Nga dù thắt chặt quan hệ với Trung Quốc nhưng kim ngạc thương mại song phương sụt giảm, dù hai bên đã ký kết hiệp định hoán đổi tiền tệ song phương nhưng cơ chế này cũng mới chỉ bắt đầu.

Trong nội bộ Nga, những người chịu ảnh hưởng của phương Tây cho rằng quan hệ với châu Âu mới là quan trọng nhất và tỏ ra không hứng thú với quan hệ Trung Quốc. Bản thân chính quyền của ông Putin cũng nhận ra rằng nếu đi sâu vào mối quan hệ với Trung Quốc, Moscow cũng không có lợi. Bởi vậy, quan hệ hai bên thiếu sự tin cậy về mặt chiến lược.

Nga thấy rằng cần phải tìm cách thoát ra khỏi sự bế tắc về mặt chiến lược đối ngoại từ cuộc khủng hoảng với Ukraine. Điều đó có nghĩa Nga xác định mối quan hệ với Trung Quốc rất quan trọng nhưng hai bên phải tìm kiếm những đột phá mới. Trong năm 2015, Nga đã có bước đột phá quan trọng khi can thiệp quân sự vào Syria nhằm cải thiện vị thế của Nga trước Mỹ và khôi phục lại ảnh hưởng của Nga như thời Xô Viết ở Trung Đông.

Chính vào thời điểm này, nhân tố Nga-Mỹ lại nổi lên. Ngoại trưởng Mỹ John Kerry hai lần sang Moscow và tổng thống hai nước cũng đã có những cuộc gặp mặt. Việc Nga tìm bước đi đột phá đã làm sống động lại quan hệ Nga-Mỹ cũng như mối quan hệ song phương ba bên. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, các cặp quan hệ song phương ba bên này bất đối xứng vì Nga đang là cạnh tam giác yếu.

Trong mối quan hệ với Nga, Trung Quốc đã tận dụng hai ưu thế của Moscow, đó là nguồn cung cấp năng lượng ổn định và tranh thủ nhận chuyển giao trang thiết bị quân sự và công nghệ quốc phòng từ Nga.

Đối với Mỹ, hiện Washington cần sự hợp tác của Nga trong cuộc chiến chống IS ở Trung Đông nhưng cũng chỉ ở mức độ nhất định vì hai bên không phối hợp ở chiến trường. Bản thân Nga, Mỹ và các nước không muốn đánh tan IS mà khoanh lực lượng này lại trên chiến trường chính bởi nếu đánh tan, nhiều khả năng IS sẽ tản ra các nước khác như Afghanistan, Pakistan hay trở lại vùng Kavkaz của Nga. Do đó Nga đã có bước phòng ngừa là cải thiện quan hệ với Taliban”, TS Nguyễn Ngọc Trường phân tích.

Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và phát triển quan hệ quốc tế chỉ rõ, trong khi rạn nứt trong quan hệ giữa Nga và Mỹ ngày càng lớn, Trung Quốc được hưởng lợi nhiều nhất. Bằng sự khôn ngoan và thực dụng của mình, Bắc Kinh đã biết tận dụng căng thẳng Nga-Mỹ để thu lợi về mình.

“Lợi dụng mâu thuẫn là bản chất của quan hệ quốc tế và nó thể hiện rõ trong tình hình năm 2015. Bản thân Trung Quốc lợi dụng mâu thuẫn của Nga-Mỹ, Mỹ cũng nhận thấy giới hạn của quan hệ Trung-Nga, còn Nga hợp tác với Trung Quốc, dựa vào Trung Quốc để củng cố thế đối ngoại của mình, tăng đòn bẩy trong quan hệ với Mỹ.

Năm 2015 Trung Quốc đi nhiều bước và đó là những bước đi linh hoạt. Trong vấn đề Syria, Trung Quốc luôn tuyên bố ủng hộ các giải pháp chính trị ở điểm nóng này nhưng thực tế Trung Quốc cũng có những mánh riêng của mình, ví dụ kết thân với Syria. Vừa qua, Trung Quốc cũng thúc đẩy hợp tác với Iraq khi thiết lập quan hệ đối tác chiến lược; lập căn cứ quân sự đầu tiên ở Djibouti (quốc gia Đông Phi), nơi giao cắt giữa vịnh Aden và Biển Đỏ.

Điều đáng nói Djibouti còn là một phần trong sáng kiến Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21 của Trung Quốc. Với căn cứ ở Djibouti, Trung Quốc đã tính đến nước Mỹ giảm dần vai trò ở Trung Đông, còn nước này sẽ tăng cường hiện diện quân sự ở Biển Đỏ, Bắc Phi và Trung Đông. Vào thời điểm hiện tại, sự hiện diện quân sự của Trung quốc ở khu vực này thì ít nhưng hiện diện về chính trị, ngoại giao, các chương trình đầu tư dài hạn thì rất nhiều.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng tìm cách ràng buộc Nga, thúc đẩy sáng kiến Một vành đai, một con đường và gắn nó với liên minh kinh tế Á-Âu của Nga, lôi kéo Nga biến Tổ chức hợp tác Thượng Hải thành khối kinh tế mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc, đối trọng lại với Mỹ và Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

Ở Ukraine, trong lúc quan hệ Nga-Ukraine căng thẳng, Trung Quốc đã tận dụng để đẩy mạnh hợp tác với Kiev, đặc biệt là mua và chuyển giao công nghệ quốc phòng.

Trung Quốc lợi dụng sức mạnh tài chính cũng như sự ổn định, thống nhất của mình để đi vào sân sau của Nga ở Trung Á, thúc đẩy quan hệ chiến lược với Tây Âu, đồng thời có cơ chế hợp tác mạnh với Đông Âu, Trung Âu trong lúc Nga đang bận đối phó với lệnh cấm vận, còn Mỹ hoạt động cầm chừng ở các khu vực do đang phải khôi phục lại sức mạnh kinh tế và bận rộn với chiến dịch tuyển cử.

Đó là những nỗ lực trên tổng thể của Trung Quốc với các biện pháp toàn diện. Hiện Trung Quốc có vị thế rất thuận lợi: vừa liên minh được với Nga, thâm nhập vào những khu vực vốn thuộc sân sau của Nga, đồng thời dùng kinh tế tài chính thâm nhập vào các nước đồng minh thân thiết của Mỹ, chủ động cải thiện quan hệ với Nhật Bản để cùng Nhật, Hàn đàm phán xây dựng Hiệp định tự do thương mại Trung-Nhật-Hàn. Đây là cách ly gián quan hệ Nhật-Mỹ và về lâu dài Trung Quốc sẽ tìm cách đẩy Mỹ ra khỏi Đông Bắc Á. Tóm lại, nơi nào lợi dụng được Trung Quốc cứ lợi dụng, đặc biệt Trung Quốc đã trục lợi được trên sự suy yếu của Nga”, TS Nguyễn Ngọc Trường chỉ rõ.

Cũng theo nhận xét của TS Nguyễn Ngọc Trường, cả ba quốc gia Mỹ-Nga-Trung đều đang chơi  trên bàn cờ lớn, nước nào có tiềm lực càng lớn thì đường đi nước bước càng chính xác. Trung Quốc vào thời điểm này rất mạnh về tài chính. Trung Quốc không đối kháng trực tiếp với Nga như Mỹ nhưng tìm cách ràng buộc Nga và lợi dụng khó khăn của Nga để thực hiện chiến lược ngoại giao chu biên (láng giềng gần) và ngoại giao đại chu biên (láng giềng mở rộng).

Nga phải lo Trung Quốc

Đánh giá tác động về sự lớn lên của Trung Quốc đối với vị thế của hai quốc gia Nga, Mỹ, TS Nguyễn Ngọc Trường cho rằng, về nguyên tắc một nước mạnh lên thì nước khác sẽ phải đối phó. Hiện nay có nhiều ý kiến nhận định rằng đã hình thành quan hệ song phương ba bên nhưng nó không đều và tương quan lực lượng đang tiếp tục thay đổi.

“Trên bàn cờ 2015 có sự xáo động và sắp xếp lại các liên minh, tập hợp lực lượng trên những khu vực trọng điểm của thế giới”, TS Nguyễn Ngọc Trường nhấn mạnh.

Ông Trường khẳng định, Trung Quốc đương nhiên sẽ tận dụng mâu thuẫn của Nga-Mỹ để vươn lên nhưng không vì thế mà Trung Quốc có thể vượt qua Mỹ. Mỹ có nhiều đòn bẩy ở châu Âu và Trung Đông, trong khi Trung Quốc có nhiều đòn bẩy ở châu Á, Nga là nước ít đòn bẩy nhất nên nhiều khi “làm liều”.

Việc Nga can thiệp quân sự vào Syria là bước đi đột phá của nước này nhưng chưa hết hậu quả ra sao. Ngay cả trong vấn đề Ukraine, Nga chưa phải đã tính hết. Với cuộc đảo chính ở Ukraine, Nga để tuột khỏi tay chính quyền thân Nga Yanukovych, tuy lấy lại được Crimea nhưng lại tạo ra cuộc bao vây cấm vận và làm suy yếu kinh tế Nga, khiến Nga không thực hiện được các chiến lược lớn.

“Nga sẽ phải dè chừng Trung Quốc bởi trong 3 nước Nga ở thế yếu hơn. Đó là về mặt chính trị, quân sự. Còn về kinh tế, có nhiều dự đoán cho rằng Trung Quốc sẽ cạnh tranh với Mỹ vị trí siêu cường nhưng cơ chế kinh tế của Trung Quốc có nhiều nhược điểm.

Mỹ có khủng hoảng chu kỳ, nhưng sau mỗi lần khủng hoảng đó họ lại tái cơ cấu và mạnh trở lại. Về mặt kinh tế, đến thời điểm này Mỹ vẫn là số 1 thế giới. Mỹ có liên minh Bắc Mỹ, TPP, đang đàm phán với châu Âu có thêm Hiệp định đối tác thương mại tự do xuyên Đại Tây Dương (TTIP)… Họ nắm được những đòn bẩy lớn để có thể kiểm soát được cuộc chơi kinh tế thương mại thế kỷ XXI. Bởi thế, nói Trung Quốc có thể đuổi kịp Mỹ, vượt Mỹ nhưng thực tế chưa có dấu hiệu nào đáng lo ngại về chuyện này vì xét về tổng thể sức mạnh Mỹ vẫn trên Trung Quốc, Mỹ có nhiều liên minh ở các khu vực trọng điểm, còn Trung Quốc không có đồng minh.

Tuy nhiên các nước vẫn phải kiềm chế nhau. Trung Quốc đang lợi dụng khoa học công nghệ quân sự để tăng tiềm lực của mình, tăng các công cụ chiến tranh như tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo. Trung Quốc cũng xây dựng các đảo nhân tạo (trái phép) ở Biển Đông và nếu đưa Su-35 vào có thể khống chế vùng hoạt động rộng lớn, có thể cân bằng, thậm chí có điểm ưu việt hơn F-35 Mỹ. Đây là cuộc cạnh tranh không ngừng xem nước nào duy trì được sự phát triển bền vững và duy trì được vị trí cường quốc”, TS Nguyễn Ngọc Trường đánh giá.

Thành Luân (Đất Việt)

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *