Phòng, chống tham nhũng nguồn lợi đất đai nhìn từ vụ Thủ Thiêm

(Pháp lý) – Hành trình khiếu nại triền miên, nhức nhối của cư dân Thủ Thiêm, Tp Hồ Chí Minh là một trong những điển hình về khiếu kiện đất đai ở nước ta những năm qua. Thanh tra Chính phủ đã có kết luận thanh tra, bước đầu chỉ ra những sai phạm lớn của dự án này. Nhiều ý kiến cho rằng những sai phạm đó có thể thấy ở không ít dự án có dấu hiệu tham nhũng đất đai cần xử lý và ngăn chặn hiện nay.

Nhiều sai phạm trong một dự án

Ở dự án Thủ Thiêm, một trong những nội dung người dân khiếu nại rất gay gắt là ranh giới không đúng quy hoạch được Thủ tướng phê duyệt. Thanh tra Chính phủ kết luận: Việc UBND TP. Hồ Chí Minh phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/2000 tại Quyết định số 13585/KTST-QH ngày 16/9/1998, trong đó điều chỉnh diện tích và ranh giới không đúng thẩm quyền ( giảm 23,3 ha đất đã giao dự án cho 5 doanh nghiệp trước đó nhưng vẫn lập và trình Thủ tướng phê duyệt quy hoạch 1/5000, nhất là việc tăng 4,3 ha thuộc Khu phố 1, phường Bình An, Quận 2 không đúng quy hoạch được Thủ tướng phê duyệt; vị trí, giới hạn quy hoạch được phê duyệt không thống nhất về tên gọi so với bản đồ và thực địa.

Thanh tra Chính phủ kết luận: “Như vậy khiếu nại của người dân về ranh giới quy hoạch đối với 4,3 ha thuộc Khu phố 1, phường Bình An, Quận 2 nằm ngoài ranh giới quy hoạch Khu đô thị mới Thủ Thiêm được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 367/TTg của Thủ tướng Chính phủ là có cơ sở”.

Cử tri quận 2 trình bày bản Sơ đồ điều chỉnh quy hoạch các khu vực không bán nhà thuộc quyền sở hữu nhà nước trên địa bàn quận 2 theo Quyết định 255 của UBND TP.HCM ngày 15/1/1998. Ảnh: TTXVN
Cử tri quận 2 trình bày bản Sơ đồ điều chỉnh quy hoạch các khu vực không bán nhà thuộc quyền sở hữu nhà nước trên địa bàn quận 2 theo Quyết định 255 của UBND TP.HCM ngày 15/1/1998. Ảnh: TTXVN

Nội dung thứ hai được xác định là có nhiều vi phạm trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư. UBND TP. Hồ Chí Minh đã quyết định thu hồi đất đối với diện tích 4,3 ha thuộc Khu phố 1, phường Bình An để thực hiện một số dự án trong KĐTM Thủ Thiêm (phần lõi với diện tích 770 ha) là chưa có cơ sở pháp lý, không đúng quy hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Ngoài ra việc thực hiện đền bù, giải phóng mặt bằng có trường hợp đang khiếu nại chưa phù hợp với quy định, chưa đúng thời điểm thu hồi đất, nhất là khi Luật Đất đai 2003 có hiệu lực; không có kế hoạch triển khai thực hiện xây dựng nhà tái định cư trước khi thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, việc thực hiện còn chậm, còn một số hạn chế, bất cập, dẫn đến phát sinh khiếu nại về chế độ, chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư, UBND TP. Hồ Chí Minh cần rà soát để giải quyết dứt điểm.

Về tái định cư, UBND TP. Hồ Chí Minh đã vi phạm các quy định của pháp luật trong việc lập, trình, phê duyệt quy hoạch và thu hồi đất trong phạm vi Khu tái định cư 160 ha thuộc 5 phường đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Theo đó, đã phê duyệt quy hoạch, chấp thuận chủ trương tạm giao, thu hồi và giao đất cho 51 dự án, với tổng diện tích 144,6 ha để đầu tư kinh doanh nhà ở, văn phòng, khu vui chơi giải trí, công trình công cộng… sau khi Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt quy hoạch khu tái định cư. Hậu quả là không đủ đất để bố trí tái định cư theo quy hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 367/TTg và Văn bản số 190/CP-NN, dẫn đến phá vỡ quy hoạch được phê duyệt, việc đầu tư xây dựng KĐTM Thủ Thiêm bị đình trệ do người dân khiếu nại kéo dài chưa được giải quyết dứt điểm, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân.

Thấy gì từ vụ Thủ Thiêm?

Nhìn từ dự án Thủ Thiêm, có thể thấy bộc lộ nhiều biểu hiện yếu kém, tham nhũng, tiêu cực trong quản lý và sử dụng đất hiện nay, mà người dân tập trung khiếu nại, tố cáo.

Đó là cán bộ lợi dụng chức vụ, quyền hạn và lợi dụng các chương trình, dự án của Nhà nước để bao chiếm ruộng đất, chia chác đất đai, nhất là đối với các dự án phát triển khu dân cư, các dự án tái định cư.

Cán bộ cửa quyền, nhũng nhiễu trong việc thực hiện các thủ tục hành chính về đất đai, như : giao đất; cho thuê đất; cho phép chuyển nhượng quyền sử dụng đất; cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; không thực hiện đăng trình tự, thủ tục thu hồi đất, đền bù, hỗ trợ.

UBND giao đất trái thẩm quyền; giao đất, cho thuê đất không đúng đối tượng, không đúng quy hoạch; sử dụng tiền thu từ quỹ đất công ích (5%) trái quy định của pháp luật.

Gian lận trong việc lập phương án bồi thường về đất đai để tham ô, như lập hai phương án bồi thường (cho người có đất bị thu hồi riêng, để thanh toán với Nhà nước riêng).

Tiếp đó là hành vi trục lợi về đất đai thông qua việc lập phương án hoặc điều chỉnh phương án quy hoạch xây dựng đô thị, quy hoạch điểm dân cư nông thôn không phù hợp với thực tế, gây xáo trộn không cần thiết đối với đời sống nhân dân.

Bản đồ quy hoạch Khu đô thị mới Thủ Thiêm
Bản đồ quy hoạch Khu đô thị mới Thủ Thiêm

Vì thế, bà Nguyễn Thanh Hải, Trưởng đoàn giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới đây cho biết, qua giám sát ở một số địa phương thời gian qua, khoảng 70-75% vụ khiếu nại tố cáo liên quan đến đất đai, trong khi đó, còn e ngại trong xử lý “quan”. “Qua giám sát của chúng tôi ở nhiều địa phương, trong rất nhiều vụ khiếu nại tố cáo của công dân về đất đai, có lỗi do chính quyền cơ sở buông lỏng quản lý. Song việc xử lý trách nhiệm của cán bộ các cấp có sai phạm, buông lỏng quản lý như vậy hiện nay còn rất hạn chế, số cán bộ bị xử lý ít và không được công khai”, Trưởng ban Dân nguyện nói.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng cho biết, nội dung các vụ việc khiếu nại, tố cáo đông người, phức tạp, kéo dài chủ yếu liên quan đến đất đai (chiếm trên 70%), trong đó tập trung vào vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tranh chấp đất đai, việc chuyển đổi mô hình chợ truyền thống…

Thủ tướng yêu cầu các cơ quan chức năng liên quan phải chấn chỉnh những tồn tại, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường thanh tra, kiểm tra trách nhiệm trong lĩnh vực quy hoạch, đầu tư, xây dựng phát triển đô thị; chấn chỉnh xử lý triệt để những tồn tại, sai phạm trong công tác quản lý đất đai. Việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải công khai, minh bạch, đúng chính sách, pháp luật, bảo đảm cho người bị thu hồi đất có cuộc sống ổn định, bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, bảo đảm hài hòa về lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng đất.

**
Vụ khiếu nại Thủ Thiêm rồi sẽ đi đến hồi kết, sau quãng thời gian quá dài, người dân mong mỏi các khiếu nại, tố cáo về đất đai trong cả nước hiện nay được giải quyết triệt để như đối với dự án Thủ Thiêm, để bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân và phòng, chống tham nhũng nguồn lợi đất đai có hiệu quả thiết thực hơn.

Trần Đức

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *