Phó Chủ tịch Hội Luật gia TP. HCM, Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Không xử lý hình sự, ai có thể bảo đảm được sẽ thu hồi được tài sản bị chiếm đoạt cho Nhà nước ???

(Pháp Lý). Có hay không việc hình sự hóa quan hệ kinh tế dân sự trong lĩnh vực ngân hàng? Hình sự hóa trong lĩnh vực ngân hàng làm giảm khả năng thu hồi vốn, tài sản cho Nhà nước và nhân dân? Đây là những vấn đề lớn đặt ra cho những người làm công tác bảo vệ pháp luật cần nghiên cứu thực tiễn, tháo gỡ, các chuyên gia nghiên cứu về pháp luật kinh tế cần góp tiếng nói để vấn đề được sáng tỏ.

>>Bài 1:Có hay không việc hình sự hoá trong lĩnh vực ngân hàng và những biện pháp tháo gỡ

Sau khi Ban biên tập Tạp chí Pháp Lý  Online đặt vấn đề, người đầu tiên lên tiếng là Luật sư Trương Thanh Đức, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật BASICO, Trọng tài viên VIAC. Ý kiến của LS Đức đã được Ban biên tập đăng tải ngày 2/10/2014 trên mục Diễn đàn – Pháp Lý Online. Trước khi khởi đăng bài 2, chúng tôi xin tóm tắt lại ý kiến của LS. Đức đã đăng tải ở bài 1 để  độc giả tiện theo dõi.

Luật sư Trương Thanh Đức, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật BASICO, Trọng tài viên VIAC: Đối với tội phạm kinh tế, chỉ phạt tiền và miễn hình phạt tù, thì chắc có tác dụng hơn.

LS Trương Thanh Đức cho rằng: Tình trạng hình sự hoá quan hệ kinh tế, dân sự đang ở mức báo động trong thời gian vừa qua và chưa thấy có dấu hiệu giảm xuống. Ông Đức nêu thực tế: việc xử lý hình sự để thu hồi tải sản, thì thực tế đã cho thấy, nhiều vụ án đã xử lý hình sự nhưng cũng không thu hồi được bao nhiêu vốn, tài sản cho nhà nước. Như vậy, đó không phải là giải pháp hiệu quả để khắc phục tình trạng thất thoát tài sản. Ông cũng cho rằng, những quy định bất hợp lý, thiếu minh bạch, không rõ ràng của NHNN cũng là những cái bẫy gây ra nguy hiểm và oan sai đối với cán bộ ngân hàng.

Với những trải nghiệm thực tế, LS. Đức đã đưa ra một số đề xuất và chỉ ra những bất cập, lỗ hổng trong vấn đề xử lý, thu hồi tài sản do tội phạm tài chính, ngân hàng gây ra: Thứ nhất, đối với tội phạm mang tính chất kinh tế, thì cần phải ưu tiên cho việc xử lý, khắc phục hậu quả kinh tế. Chẳng hạn chỉ phạt tiền và miễn hình phạt tù cho người đã bồi thường đầy đủ, thì chắc là có hiệu quả, tác dụng hơn nhiều việc phạt tù. Thứ hai, sự quản lý yếu kém, để mặc đồng tiền luồn lách, thất thoát. Hàng trăm, hàng ngàn tỷ đồng đi đâu, về đâu, không ai biết trong một số vụ án? Khi xảy ra vụ án, thì các cơ quan pháp luật cũng chỉ kết luận là không xác định và thu hồi được. Như vậy, kết tội bị cáo chỉ mới là phần nổi, còn phần chìm của tài sản đang ở đâu đó do ai đó được hưởng. Thế là bỏ lọt mãi mãi phần tài sản bất hợp pháp ngoài vòng pháp luật. Thứ ba, xử lý vi phạm không có tác dụng răn đe vi phạm, thậm chí còn gián tiếp khuyến khích vi phạm. Người phạm pháp nhiều khi lại có lợi hơn là chấp hành đúng pháp luật. Chẳng hạn việc cho vay nặng lãi, với giải lãi suất mênh mông, không hề có mức nào bị xử phạt hành chính. Trong vụ đại án siêu lừa Huỳnh Thị Huyền Như, bên cạnh 5 người bị truy tố và xét xử về tội cho vay lãi nặng do đã cho vay vượt quá 10 lần lãi suất cao nhất do NHNN quy định, thì còn có 15 người khác cho vay lãi nặng, với số tiền lên đến hàng ngàn tỷ đồng và thu lợi vượt trần lãi suất hàng trăm tỷ đồng, nhưng lại không bị khởi tố về tội cho vay lãi nặng. Như vậy, các đối tượng này cũng như nhiều trường hợp khác, nhất là cho vay chưa vượt 10 lần lãi suất cao nhất do NHNN quy định, thì không những chẳng bị xử phạt hình sự, mà còn không bị xử lý vi phạm hành chính, đồng thời cũng không hề bị tịch thu phần thu lợi bất chính. Bên cạnh đó, khoản thu lợi bất chính từ cho vay lãi nặng hơn 1.500 tỷ đồng của các bị cáo trong vụ này về bản chất là tang vật, là tiền rút ruột từ ngân hàng, đáng lẽ phải được trả lại họ để khắc phục hậu quả, nhưng lại bị xung vào công quỹ nhà nước. Hậu quả là không bao giờ thu hồi được mấy nghìn tỷ đồng thất thoát của ngân hàng.

Trên đây là tóm tắt quan điểm của LS Đức mà chúng tôi đã đăng ở bài 1. Xin được tiếp tục trở lại vấn đề này qua cuộc trao đổi với Phó CT Hội Luật gia TP.HCM, Luật sư Nguyễn Văn Hậu.

Phó CT Hội Luật gia TP.HCM, Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Không xử lý hình sự, ai có thể bảo đảm được sẽ thu hồi được tài sản bị chiếm đoạt cho Nhà nước ???

Chưa bao giờ tội phạm ngân hàng lại có diễn biến phức tạp và có chiều hướng gia tăng như trong thời gian qua, với hàng loạt những vụ án đình đám như: Vụ án bầu Kiên (Nguyễn Đức Kiên), vụ án Ngân hàng xây dựng Việt Nam, vụ án bắt nguyên Chủ tịch HĐQT Agribank…gây ảnh hưởng và tác động không nhỏ tới nền kinh tế nước ta, đặc biệt là ảnh hưởng tới lòng tin của người gửi tiền đối các ngân hàng và tính an toàn trong hoạt động của các tổ chức tín dụng hiện nay. Chính vì vậy, pháp luật hình sự cần có cơ chế xử lý nghiêm đối với nhóm tội phạm này. Đó là quan điểm của Phó CT Hội luật gia TP.HCM , ông Nguyễn văn Hậu.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ tịch Hội Luật gia TP. Hồ Chí Minh
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ tịch Hội Luật gia TP. Hồ Chí Minh

Chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực nêu quan điểm: “Tôi thấy, bất cập nhất trong Luật các tổ chức tín dụng 2010 quy định: Cán bộ tín dụng phải giám sát mục đích sử dụng vốn vay, cái đó theo thông lệ quốc tế người ta không làm. Việc quy định như vậy sẽ buộc trách nhiệm của cán bộ tín dụng nặng nề hơn. Ở nước ngoài, họ không hình sự hóa quan hệ tín dụng và cũng không bắt buộc cán bộ tín dụng phải giám sát mục đích sử dụng vốn vay. Miễn là cho anh vay và anh trả được nợ. Nếu anh không trả được thì ngân hàng có quyền tịch thu tài sản để bán mà không cần thiết phải có chữ xác nhận của khách hàng. Như vậy, rõ ràng cơ hội thu hồi nợ của ngân hàng sẽ cao hơn rất nhiều, đồng thời, khi bán được tài sản này cũng giúp ngân hàng tăng khả năng quay vòng đồng vốn và sinh lời cũng sẽ cao, hiệu quả hơn”, ông Cấn Văn Lực nói.

Khi đề cập đến vấn đề có hay không việc hình sự hóa quan hệ kinh tế dân sự trong lĩnh vực ngân hàng? , Luật sư Nguyễn Văn Hậu cho rằng, nếu hành vi của đối tượng đã đủ yếu tố cấu thành hình sự thì cần phải xử lý hình sự nhưng các cơ quan cảnh sát điều tra cần nhanh chóng, linh hoạt trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn để tránh trường hợp tẩu tán tài sản.

Một vấn đề nhận được sự quan tâm tranh luận của giới luật sư , các chuyên gia tài chính, ngân hàng trong thời gian qua, đó chính là ý kiến của NHNN cho rằng: hình sự hóa trong lĩnh vực ngân hàng làm giảm khả năng thu hồi vốn, tài sản cho Nhà nước và nhân dân, đồng thời có thể làm gia tăng chi phí cơ cấu lại. “Phương châm của ngân hàng là không hình sự hóa các quan hệ dân sự. Qua thanh tra, kiểm tra chúng tôi muốn phát hiện sai phạm và tạo điều kiện cho các bên khắc phục. Đến khi không khắc phục được thì sẽ xử lý theo đúng quy định của pháp luật, kể cả là biện pháp hình sự”. Thống đốc Bình phát biểu tại một phiên họp của UBTVQH.

Như đã phân tích ở bài 1, ý kiến này của ngành ngân hàng và Thống đốc nhận được sự đồng tình cao từ LS. Trương Thanh Đức.
Tuy nhiên, quan điểm này của Thống đốc Nguyễn Văn Bình lại không nhận được sự đồng tình từ Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ tịch Hội Luật gia TP. Hồ Chí Minh. Luật sư Hậu phân tích: “Tôi không đồng ý với quan điểm này của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước bởi hiện nay pháp luật nước ta chưa có cơ chế thu hồi tài sản do người phạm tội chiếm đoạt trong lĩnh vực tín dụng, ngân hàng. Nếu hành vi vi phạm của các đối tượng đã đủ các yếu tố cấu hành tội phạm thì cần phải truy cứu trách nhiệm hình sự để đảm bảo tính nghiêm minh, răn đe của pháp luật.

“Nếu không xử lý hình sự thì có thu hồi vốn được không thì hiện nay không có cá nhân nào bảo đảm việc đó. Liệu nếu không xử lý hình sự cá nhân vi phạm thì có thu hồi được tài sản bị chiếm đoạt hay không hay tiếp tục bị chiếm đoạt vốn thì chúng ta không có cơ sở để khẳng định, đồng thời pháp luật nước ta cũng chưa có cơ chế rõ ràng trong vấn đề này”, Luật sư Hậu nói.

Ông Hậu đề xuất, để có cơ chế xử lý hiệu quả nhóm tội phạm ngân hàng thì cần phải sửa đổi lại Bộ Luật Hình sự theo hướng tăng cường áp dụng hình thức phạt tiền và có cơ chế kê biên, xử lý tài sản của người phạm tội và người có liên quan đến người phạm tội.

Tội phạm trong lĩnh vực tài chính ngân hàng thời gian qua gây thiệt hại vô cùng lớn tiền của của Nhà nước và Nhân dân(ảnh minh họa)
Tội phạm trong lĩnh vực tài chính ngân hàng thời gian qua gây thiệt hại vô cùng lớn tiền của của Nhà nước và Nhân dân(ảnh minh họa)

Về cơ chế để thu hồi tài sản bị tội phạm chiếm đoạt về cho Nhà nước và nhân dân, ông Hậu nêu tồn tại từ thực tế, phân tích và kiến nghị:

Hiện nay, khuôn khổ pháp lý về dân sự, kinh tế, đầu tư, tài chính, ngân hàng còn chưa rõ ràng, đồng bộ; cơ chế thực thi pháp luật có nơi, có lúc chưa bảo đảm nghiêm minh, công bằng. Chính điều này đã làm gia tăng tội phạm trong lĩnh vực tài chính ngân hàng mà 2 vụ án điểm liên quan đến lĩnh vực này đã được ra xét xử là vụ Huỳnh Thị Huyền Như tại Vietinbank và vụ Nguyễn Đức Kiên tại Ngân hàng ACB là minh chứng rõ nhất về lỗ hổng của luật pháp. Nếu chúng ta không có biện pháp để ngăn chặn kịp thời thì không chỉ có 1 Huỳnh Thị Huyền Như hay Nguyễn Đức Kiên mà sẽ còn nhiều Huỳnh Thị Huyền Như hay Nguyễn Đức Kiên khác.

Vậy làm sao để bịt được những lỗ hổng này, Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam Nguyễn Văn Hậu cho rằng, hiện nay với việc ra đời của Luật các tổ chức tín dụng 2010 cùng với các văn bản hướng dẫn đã tạo ra hành lang pháp lý tương đối rõ ràng trong lĩnh vực tín dụng, ngân hàng. Tuy nhiên, trong lĩnh vực này vẫn còn tồn tại nhiều kẽ hở, nhất là trong lĩnh vực quản trị nội bộ ngân hàng và cơ chế thu hồi tài sản do phạm tội trong lĩnh vực Ngân hàng. Vụ án Huyền Như là một trong những điển hình của thất bại trong việc thu hồi tài sản bị chiếm đoạt. Bên cạnh đó, hiện nay việc thu hồi, xử lý nợ của các tổ chức tín dụng bằng cơ chế Toà án cũng gặp nhiều khó khăn.

Để theo đuổi một vụ kiện đòi nợ các tổ chức tín dụng thường phải mất khoảng thời gian trung bình là 6 – 12 tháng, chưa kể thời gian thi hành án. Trong khi đó để khởi kiện người vay thì cũng không phải dễ dàng bởi trên thực tế có nhiều đối tượng vay sau khi không có khả năng trả nợ hoặc cố tình trốn tránh Ngân hàng thì họ có thể thay đổi nơi cư trú, dẫn đến việc Toà án trả lại đơn khởi kiện vì Ngân hàng ghi không đúng địa chỉ bị đơn trong đơn khởi kiện…

Có thể thấy rằng, vấn đề xử lý hình sự trong lĩnh vực ngân hàng không chỉ gây thiệt hại cho các ngân hàng mà còn gây thiệt hại cho cả nguồn vốn của nhà nước. Tuy nhiên, khi đã xác định được hành vi nào đó đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì cần phải truy cứu trách nhiệm hình sự để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Chúng ta không thể vì mục đích thu hồi tài sản bị chiếm đoạt mà bỏ lọt tội phạm.

Vấn đề cần đặt ra ở đây, theo LS. Nguyễn Văn Hậu chúng ta phải nghiên cứu cho rà soát, sớm sửa đổi bổ sung để bịt các lỗ hổng trong các Luật, văn bản dưới luật điều chỉnh các hoạt động tài chính ngân hàng. Và đặc biệt phải ban hành được cơ chế để thu hồi tài sản bị tội phạm chiếm đoạt về cho Nhà nước và nhân dân. Trước tiên, để  xử lý nghiêm nhóm tội phạm ngân hàng , chúng ta cần phải bổ sung cơ chế thu hồi tài sản do người phạm tội chiếm đoạt trong lĩnh vực tín dụng, ngân hàng , cần phải sửa đổi lại Bộ Luật Hình sự theo hướng tăng cường áp dụng hình thức phạt tiền và có cơ chế kê biên, xử lý tài sản của người phạm tội và người có liên quan đến người phạm tội.

(Còn nữa………………….)

Văn Don ( ghi)

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *