Những tiết lộ về vụ án Khánh Trắng gây chấn động một thời qua lời kể của Luật gia Nguyễn Đình Phòng

(Pháp lý) – Ngôi nhà 174 Quốc Bảo, thị trấn Văn Điển, Thanh Trì, Hà Nội nằm nép mình bên cạnh đoạn đường sắt Ngọc Hồi mang một bầu không khí nhẹ nhàng, tĩnh mịch, khác xa những ồn ào, xô bồ của phố xá cách đấy không đầy 20m. Đó là nhà của Luật gia Nguyễn Đình Phòng – một trong ba vị hội thẩm nhân dân từng tham gia xét xử vụ án Khánh Trắng nổi tiếng cuối thập niên 90. Tiếp chúng tôi tại căn phòng áp mái trên tầng 3 ngôi nhà, ông Phòng vừa sắp xếp lại kho tư liệu vô giá của mình, vừa kể cho tôi nghe những “ký ức” khó quên về phiên tòa xử Khánh Trắng và đồng bọn.

Những “ký ức” khó phai về phiên tòa đặc biệt xử Khánh Trắng và đồng bọn

Đầu tháng 9/1997, Khánh Trắng và 23 đồng bọn phải ra đứng trước vành móng ngựa để chịu sự phán xét của pháp luật vì những hành vi phạm pháp của bọn chúng. Phiên tòa xét xử Khánh Trắng ngày ấy, được đánh giá là một trong những phiên tòa “nổi tiếng” bởi băng nhóm tội phạm của Khánh Trắng là tổ chức tội phạm côn đồ có quy mô lớn, và cơ cấu khá chặt chẽ. Dù trước đó, phiên tòa xét xử Vũ Xuân Trường đã từng “làm mưa, làm gió” dư luận xã hội, nhưng đến phiên xét xử Khánh Trắng, vụ án còn được đánh giá ở một mức độ cao hơn, với “5 điểm nhất”, đó là: Đông bị cáo nhất (24 bị cáo), thời gian xét xử lâu nhất (15 ngày, nhưng sau đó rút ngắn được 3 ngày), nhiều nhân chứng nhất (70 người), xét xử nhiều tội nhất (11 tội danh của 24 bị cáo), và có công tác bảo vệ nghiêm ngặt nhất,… Thế mới thấy tính chất của vụ án này nghiêm trọng đến mức nào.

Ông Phòng (người thứ 2 từ phải sang) trong phiên tòa xét xử Khánh Trắng và đồng bọn.

Dù vụ án xét xử Khánh Trắng và đồng bọn đã khép lại gần 20 năm, nhưng với luật gia Nguyễn Đình Phòng những “ấn tượng” về Khánh Trắng và vụ án đặc biệt này vẫn chưa thể phai mờ. Vừa lật giở lại bản cáo trạng đã có phần ố vàng vì thời gian, ông Phòng vừa đọc lại cho tôi nghe những “tình tiết” quan trọng của vụ án. Ông Phòng nhận định “Vụ án Khánh Trắng là vụ án đầu tiên mà tòa án nhân dân thành phố Hà Nội có sự “đầu tư” lớn đến như vậy. Tinh thần chuẩn bị nghiêm túc đó, hẳn là một điều tất yếu, bởi vụ án Khánh Trắng có liên quan đến nhiều băng nhóm tội phạm của nhiều tỉnh thành, băng nhóm tội phạm của Khánh Trắng cũng là băng nhóm tội phạm hoạt động có quy mô, tổ chức đầu tiên bị triệt phá. Bản thân tôi khi đó đã có nhiều năm kinh nghiệm tham gia hội thẩm của nhiều phiên tòa, nhưng vụ Khánh Trắng là vụ đầu tiên mà tôi thấy có sự bảo vệ nghiêm ngặt, sát sao và sự huy động lực lượng cao độ đến thế”.

Gần nửa tháng xét xử vụ án, là gần nửa tháng áp lực tinh thần căng thẳng đè nặng đối với những người có nhiệm vụ liên quan tham gia xét xử vụ án nói chung và với bản thân ông Phòng nói riêng. Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã phải “đầu tư” khá nhiều cho công tác tập duyệt chống bạo loạn, đột nhập tòa án, cũng như các công tác bảo vệ nhân chứng, bị cáo và những người xét xử phiên tòa. Theo như nhiều tài liệu ông Phòng còn lưu giữ được “chi phí cho các nhân chứng tại phiên tòa này gần bằng chi phí điều tra vụ án. Nhiều nhân chứng ở tỉnh xa về hay ở Sài Gòn ra, tòa án phải lo tiền tàu xe, tiền vé máy bay, rồi thuê khách sạn…. Còn chi phí cho cả phiên tòa thì còn gấp nhiều lần nữa”. Bản thân ông Phòng cũng khẳng định, “có tham gia xét xử vụ án, mới thấu được sự nghiêm ngặt đến mức nào. Những thành viên tham gia hội đồng xét xử cũng được chọn lọc cực kỳ kỹ lưỡng. Tôi và các thành viên hội đồng xét xử được đưa đi, đón về trong suốt nửa tháng tham gia phiên tòa. Buổi trưa, tất cả các bị cáo, cũng như lực lượng bảo vệ, xét xử đều phải ở lại tòa án ăn trưa. Số người tham gia phiên tòa cực kỳ đông đảo. Phòng xử án phải được sắp xếp lại, để có thể bố trí một phòng cách ly riêng cho các phạm nhân. Đến lượt phạm nhân nào thì phạm nhân đó mới được gọi vào”.

Phiên tòa có 2 thẩm phán – chủ tọa phiên tòa và 3 hội thẩm. Được đánh giá là một vị hội thẩm nhân dân có nhiều nghiên cứu sâu về vụ án, nên ông Phòng được sắp xếp ngồi ngay bên cạnh chủ tọa, đưa ra những ý kiến góp ý, tư vấn cho chủ tọa phiên tòa. Vụ án với hơn 4000 bút lục, nhiều bị cáo với nhiều tội danh. Xác định tư tưởng không để lọt người lọt tội, ông Phòng đã giành rất nhiều thời gian nghiên cứu vụ án này.

Cho tôi xem lại những bức ảnh về phiên tòa xét xử Khánh Trắng ngày ấy, ông Phòng còn “tiết lộ” với tôi biết một chi tiết khá thú vị về phiên tòa ngày đó. Trước khi diễn ra phiên tòa 3 ngày, ông Phòng phát hiện ra rằng “trong 24 bị cáo của vụ án, có đến 9 bị cáo được tại ngoại. Nếu chẳng may, vì những lý do khác nhau, để bị cáo vắng mặt, thì phiên tòa sẽ phải dừng lại. Trong khi đó, sự đầu tư, chuẩn bị của tòa án cho phiên tòa là quá lớn. Thế nên, tôi đã nhanh chóng đề nghị tòa án kịp thời có sự quản lý đối tượng. Và rất may, lệnh tạm giam 9 đối tượng kia đã nhanh chóng được thực thi”. Chính sự phát hiện kịp thời của ông Phòng đã góp phần khiến cho vụ án được tiến hành nghiêm túc hơn, bởi nguy cơ vắng mặt, trì hoãn phiên tòa hoàn toàn có thể xảy ra, mà nếu chẳng may tình huống đó xảy ra thật, thì sự lãng phí cũng như nhiều vấn đề khác cũng sẽ phát sinh theo.

Khánh Trắng qua “lăng kính” của vị hội thẩm già

Theo như nhận định của ông Nguyễn Đình Phòng “Khánh Trắng là một nhân vật khôn ngoan, xảo quyệt, và cực khôn khéo. Từ một tên tội phạm có tiền án tiền sự, sau khi mãn hạn tù trở về “hoàn lương”, nhưng y đã không hướng thiện mà tiếp tục phạm pháp, thậm chí còn tạo được một vỏ bọc khá hoàn hảo là tiến hành nhiều hoạt động từ thiện. Qua những việc Khánh Trắng đã làm, tôi nghĩ ý đồ của y còn vươn xa hơn, chứ không chỉ đơn giản là tổ chức một đường dây bảo kê, bốc xép, như giai đoạn y bị bắt”. Trong thực tế, để tạo cho mình một vỏ bọc hoàn hảo, công tác từ thiện được Khánh Trắng thực hiện rất “nhiệt tình”. Những hành động tặng xe lăn, thăm hỏi bà mẹ anh hung, thương binh, liệt sĩ,… đã khiến y được vinh danh như một Mạnh Thường Quân. Chính vì vậy, từ một tên tội phạm y đã biến mình thành một người có công lao to lớn. “Tại phiên tòa, Khánh Trắng vẫn không hề nhận tội. Y một mực cho rằng, mình có công rất lớn trong việc tạo công ăn việc làm cho nhiều người, y kể lể nhiều về những hoạt động từ thiện mình đã làm như một cứu cánh để nhẹ tội. Nhưng sự nghiêm minh của pháp luật đã khiến y phải cúi đầu chấp nhận” – ông Phòng nói.

Ông Phòng đang xem lại cáo trạng và những tài liệu liên quan đến vụ án Khánh Trắng

Theo lời kể của ông Phòng, những buổi đầu xét xử, Khánh Trắng rất bình tĩnh. Có cảm giác như y không hề hoang mang, lo sợ về những tội danh của mình. Y chối bay, chối biến phần lớn tội danh ghi trong cáo trạng, chỉ nhận mình có tham gia vụ cướp tại nhà 71E – D Kim Mã. Và có lẽ, chắc mẩm những tội danh kia sẽ không bị điều tra ra, nên Khánh Trắng rất “ung dung”. Chỉ đến những ngày cuối của phiên tòa, khi mà các nhân chứng, vật chứng dần “phản” lại lời “thanh minh” của y, Khánh Trắng mới dần bộc lộ “cảm xúc” của mình. Tất nhiên, với bản lĩnh của một tay anh chị sừng sỏ, Khánh không đến nỗi suy sụp, nhưng trên gương mặt, bộc lộ rõ nỗi thất vọng, đau khổ. Dẫu vậy, xứng đáng là một đại ca, trước khi tòa tuyên án, Khánh Trắng vẫn đề nghị không truy tố những anh em của mình. Có thể thấy đây là một hành động rất “hảo hán giang hồ” của thủ lĩnh xã hội đen này.

Dù những việc Khánh Trắng đã làm là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, nhưng đứng ở góc độ một con người, ông Phòng nhận định “Khánh Trắng là một kẻ có tài. Tiếc là cái tài ấy sử dụng  nhầm chỗ. Nếu không tài giỏi, làm sao y luồn lách, tiếp xúc được với nhiều vị lãnh đạo. Một số chứng cứ còn cho thấy hắn đã tính toán khá kỹ lưỡng và có khả năng là nuôi ý đồ xâm nhập vào lĩnh vực chính trị”. Những tội phạm trong đường dây của Khánh Trắng không chỉ đơn thuần là những người có tiền án, tiền sự, mà Khánh Trắng còn lôi kéo được cả những người từng tham gia lực lượng công an, nhưng đã bị sa thải do vi phạm kỷ luật. Phải chăng, chính nhờ những đối tượng này, Khánh Trắng đã tìm cách tiếp cận, làm quen được với giới quan chức, và đánh bóng được hình ảnh của bản thân mình, bằng một vỏ bọc khá hoàn hảo. Chính vì vậy càng cho thấy “đây là một tên tội phạm cực kỳ nguy hiểm. Triệt phá được vụ án Khánh Trắng là một chiến công lớn đối với lực lượng công an”.

Đánh giá về toàn bộ vụ án, ông Phòng cho rằng “Vụ cướp nhà Kim Mã 71E – D, là một “sơ xuất” lớn, một sai lầm đáng tiếc trong “sự nghiệp” giang hồ của Khánh Trắng. Đã tạo được cho mình một vỏ bọc tốt như vậy, nhưng không hiểu có phải do Khánh quá tự tin với lớp vỏ mình đã tạo được hay không mà lại tiến hành vụ cướp tài sản công dân trắng trợn đến như vậy. Hành động ấy của Khánh khác nào thách thức với lực lượng chức năng. Và cũng chính từ vụ cướp, lực lượng điều tra mới tiến hành hàng loạt công tác xác minh, thu thập thông tin, lần ra những tội ác khác của Khánh”. Ông Phòng còn cho biết thêm, có thể Khánh đối xử rất dã man với những người dân vô tội, nhưng với anh em trong tổ chức của hắn, hắn rất được tôn sùng. Trong phiên tòa, ông Phòng được chứng kiến không ít kẻ đã lên tiếng bênh vực và ca ngợi những thành tích mà hắn đã làm được. Thế mới thấy, hắn khôn ngoan đến mức nào, hắn biết lôi kéo những người đi theo hắn bằng sợi dây tình cảm chứ không phải bằng trấn áp,vũ lực.

Ông Phòng cũng không quên nhấn mạnh đến vấn đề lỏng lẻo trong công tác quản lý đối tượng ở địa phương, nhất là những đối tượng từng có tiền án, tiền sự. Những sơ hở trong quản lý nhân khẩu đã khiến cho Khánh Trắng lật ngược tiểu sử của mình 360 độ, lật ngược một cách chóng mặt đến như vậy. Hơn 5 năm làm ăn phi pháp và tiến hành nhiều việc làm mang tính chất côn đồ, nhưng chỉ đến khi vụ cướp nhà 71E – D Kim Mã do Khánh và đồng bọn tiến hành quá trắng trợn, mới bị lực lượng chức năng “sờ gáy”. Đó là một bài học kinh nghiệm cho những người làm công tác quản lý tại các địa phương, đừng để lọt những tên tội phạm nguy hiểm bằng những vỏ bọc tình cảm, ân nghĩa.

Khánh Trắng và đồng bọn đã phải chịu những mức án thích đáng cho hành vi phạm tội của mình, nhưng đằng sau vụ án, là những bài học kinh nghiệm quý báu trong công tác phòng và trấn áp tội phạm, đặc biệt là những băng nhóm tội phạm có tổ chức. Với luật gia Nguyễn Đình Phòng, dù gần 20 năm đã trôi qua, nhưng vụ án vẫn để lại trong tâm trí ông, những dấu ấn khó phai, đây có lẽ là vụ án đáng nhớ nhất trong những tháng ngày tham gia công tác hội thẩm nhân dân tại tòa án nhân dân thành phố Hà Nội.

LỆ NGA