Mỹ – Trung kiện nhau: Băn khoăn cơ chế ràng buộc trách nhiệm thực thi phán quyết

(Pháp lý) – Mọi tin tức về cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung đều trở thành tin tức hot trên các trang thời sự. Gần đây nhất, việc Trung Quốc đệ đơn lên WTO kiện Mỹ lại là sự kiện pháp lý quốc tế thu hút sự chú ý của công luận. Tuy nhiên nhìn lại lịch sử trong quan hệ hai nước, ta mới thấy việc hai quốc gia này kiện nhau… không phải lần đầu. Và không phải sau phán quyết nào của WTO cũng ràng buộc được trách nhiệm thực thi phán quyết.

Trung Quốc thắng trong vụ kiện về thuế chống bán phá giá

WTO từng đưa ra phán quyết về vụ tranh chấp liên quan đến thuế chống bán phá giá giữa Mỹ và Trung Quốc. Tranh chấp nói trên bắt đầu vào năm 2013, khi Trung Quốc kiện Mỹ lên WTO về thuế chống bán phá giá mà Washington áp lên nhiều ngành công nghiệp bao gồm máy móc và hàng điện tử, công nghiệp nhẹ, kim loại và khoáng sản. Vào thời điểm đó, giá trị xuất khẩu các mặt hàng này của Trung Quốc sang Mỹ mỗi năm đạt 8,4 tỷ USD.

Năm 2016, Trung Quốc thắng vụ kiện này. Mỹ kháng cáo, nhưng vào năm ngoái, WTO tuyên bố giữ nguyên phán quyết ban đầu.

Đây là vụ kiện liên quan đến cách mà Bộ Thương mại Mỹ áp dụng để tính toán khối lượng “bán phá giá” – giá trị xuất khẩu hàng hóa Trung Quốc mà Washington cho là bị bán dưới giá thấp hơn giá trị thực nhằm cạnh tranh bất bình đẳng với hàng hóa Mỹ tại thị trường Mỹ. Phương pháp tính toán của Mỹ, được gọi là “zeronging” (quy về 0), có khuynh hướng làm gia tăng mức thuế chống bán phá giá đối với các nhà sản xuất nước ngoài. Phương pháp này đã nhiều lần bị kết luận là bất hợp pháp trong hàng loạt vụ tranh chấp thương mại được đưa lên WTO.

Chính những vụ Mỹ bị thua kiện này đã thúc đẩy Tổng thống Donald Trump mở một chiến dịch gây sức ép cải cách tại WTO. Ông Trump nói Mỹ có thể rút khỏi WTO nếu “họ không điều chỉnh cho tốt hơn”.

Tuy thua trong vụ kiện của Trung Quốc, nhưng Mỹ không thực thi phán quyết mà WTO đưa ra, bởi vậy Trung Quốc muốn được WTO cho phép đưa ra các biện pháp trừng phạt đối với Mỹ. Bắc Kinh nói rằng dữ liệu mới nhất cho thấy thuế chống bán phá giá nói trên của Mỹ khiến Trung Quốc thiệt hại hơn 7 tỷ USD mỗi năm. Vì vậy, Chính phủ Trung Quốc đề nghị WTO cho phép được nâng hàng rào thương mại đối với hàng hóa Mỹ với giá trị tương tự, theo như quy định của WTO.

 Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung ngày càng leo thang (ảnh minh họa)

Cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung ngày càng leo thang (ảnh minh họa)

Mỹ thắng Trung Quốc trong vụ kiện về hạn ngạch nhập khẩu

Trước đó, Hoa Kỳ đã thắng trong vụ kiện với Trung Quốc về tranh chấp hạn ngạch nhập khẩu ngũ cốc của Trung Quốc. Hội đồng WTO đứng về phía Hoa Kỳ và cho rằng, hạn ngạch nhập khẩu ngũ cốc của Trung Quốc không tuân theo các yêu cầu quy định. Hoa Kỳ đã giành được phán quyết của WTO chống lại việc Trung Quốc sử dụng hạn ngạch thuế suất đối với gạo, lúa mì và ngô. Điều này đã khiến Hoa Kỳ thành công việc tiếp cận thị trường hạn chế đối với xuất khẩu ngũ cốc của nước này sang Trung Quốc.

Vụ kiện này đã được chính quyền ông Obama khởi kiện vào cuối năm 2016 và giành chiến thắng. Cụ thể, một hội đồng tranh chấp của WTO đã ra phán quyết rằng, theo các điều khoản gia nhập WTO năm 2001, hạn ngạch thuế quan (TRQs) của chính quyền Trung Quốc đã vi phạm nghĩa vụ quản lý trên cơ sở minh bạch, công bằng và có thể dự đoán.

Theo tờ Politico, phán quyết này giúp củng cố vị thế của chính quyền Trump trong các cuộc đàm phán đang diễn ra nhằm mục đích thống trị các hoạt động thương mại của Bắc Kinh.

Trong một tuyên bố, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Robert Lighthizer và Bộ trưởng Nông nghiệp Sonny Perdue hoan nghênh quyết định này, nói rằng Trung Quốc đã từ chối nông dân Hoa Kỳ sản xuất ngũ cốc được tiếp cận thị trường Trung Quốc.

Hoa Kỳ lập luận rằng Trung Quốc đã phân bổ một phần đáng kể của hạn ngạch thuế suất cho các doanh nghiệp thương mại nhà nước mà không tuân theo các quy tắc tương tự như Bắc Kinh áp đặt đối với các nhà nhập khẩu tư nhân.

Hai phán quyết của WTO sẽ giúp nông dân Mỹ có quyền cạnh tranh trên một sân chơi bình đẳng hơn. Chính quyền Trump sẽ tiếp tục thúc ép Trung Quốc nhanh chóng tuân thủ các nghĩa vụ của WTO, tuyên bố khẳng định.

Về phía Trung Quốc, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết, nước này rất tiếc vì quyết định của hội đồng tranh chấp của WTO và họ sẽ đánh giá một cách nghiêm túc về báo cáo này. Trung Quốc sẽ xử lý vấn đề này một cách thích hợp theo các thủ tục giải quyết tranh chấp của WTO, chủ động bảo vệ sự ổn định của hệ thống thương mại đa phương và tiếp tục điều hành hạn ngạch thuế nhập khẩu nông sản có liên quan tuân thủ các quy tắc của WTO.

Trung Quốc kiện Mỹ vì hàng rào thuế quan, chưa có hồi kết…

Có thể nói, trong hai vụ kiện nêu trên mà Mỹ hoặc Trung Quốc đưa ra trước WTO thì quốc gia nào là nguyên đơn thì Quốc gia đó thắng kiện. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là sau khi thắng kiện, việc ràng buộc trách nhiệm thực hiện các cam kết sau phán quyết?

Đầu tháng 9/2019, Trung Quốc lại nộp đơn kiện Mỹ lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về thuế quan mà chính quyền Tổng thống Donald Trump áp lên hàng hóa nước này.

Kể từ 1/9, Mỹ chính thức thu thuế quan bổ sung 15% đối với lô đầu tiên trong kế hoạch áp thuế 300 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc. Như đã tuyên bố từ trước, Trung Quốc ngay lập tức trả đũa bằng cách áp thuế bổ sung 5-10% lên lô đầu tiên trong kế hoạch áp thuế 75 tỷ USD hàng hóa Mỹ, trong đó có dầu thô. Động thái “ăn miếng trả miếng” này đánh dấu bước leo thang mới nhất trong thương chiến đã kéo dài 1 năm rưỡi qua giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Tuyên bố của Bộ Thương mại Trung Quốc không đưa ra chi tiết của đơn kiện mà Bắc Kinh gửi tới WTO, nhưng nói rằng thuế quan Mỹ gây ảnh hưởng đến 300 tỷ USD hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc

Tuyên bố nói hành động thuế quan mới nhất của Mỹ vi phạm sự đồng thuận mà lãnh đạo Trung-Mỹ đã đạt được trong cuộc gặp ở Osaka, Nhật Bản hồi cuối tháng 6. Bắc Kinh khẳng định sẽ bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình phù hợp với các nguyên tắc của WTO.

Vụ kiện này đánh dấu lần thứ ba Trung Quốc có động thái thách thức pháp lý ở WTO đối với thuế quan mà ông Trump áp lên hàng hóa nước này.

Giới chức Mỹ nói rằng Washington đang trừng phạt Trung Quốc vì hành vi đánh cắp tài sản trí tuệ – một vấn đề không nằm trong phạm vi các quy định của WTO như thuế quan. Trong khi đó, nhiều chuyên gia thương mại nói bất kỳ việc tăng thuế quan nào vượt mức cho phép cũng phải đảm bảo tuân thủ các quy định của định chế này.

Ngay sau khi có đơn kiện của Trung Quốc, Mỹ đã có văn bản bảo vệ lập trường của mình trong vụ kiện đầu tiên của Trung Quốc nhằm vào thuế quan Mỹ. Trong đó, Washington khẳng định Trung Quốc và Mỹ đã nhất trí rằng vấn đề thuế quan giữa hai nước sẽ không đưa ra WTO.

Theo tài liệu này, Trung Quốc đã chọn cách phản ứng không phải bằng giải quyết mối lo ngại của Mỹ mà lại bằng cách áp thuế lên hàng hóa Mỹ, “trong nỗ lực nhằm duy trình vĩnh viễn các chính sách bất bình đẳng của họ”.

Mỹ cũng cho rằng các hành động của họ nằm ngoài phạm vi quy tắc WTO vì đó là “những biện pháp cần thiết để bảo vệ đạo đức xã hội”.

Theo quy định của WTO, Mỹ có 60 ngày để tìm cách giải quyết tranh chấp mới nhất. Sau đó, Trung Quốc có thể đề nghị WTO đứng ra phân xử, một quy trình có thể kéo dài nhiều năm. Nếu WTO đi đến kết luận Mỹ phá vỡ quy tắc, thì Trung Quốc có thể được WTO cho phép thực thi biện pháp trừng phạt thương mại đối với Mỹ.

Không như các vụ kiện trước đây, các bên đã “đòn chiến” bằng việc làm cụ thể. Khi bị Mỹ áp thuế lên hóa, Trung Quốc “dùng lửa để đấu với lửa” bằng cách áp lại thuế quan lên hàng hóa Mỹ – động thái cũng không có được sự phê chuẩn của WTO. Liệu những động thái như vậy, có ‘xóa’ đi tiền lệ, bên nào đi kiện thì bên ấy thắng kiện tại WTO?

(Còn tiếp)

Phan Phan – Văn Chiến

 

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *