LTS: Với một thị trường mà “thông tin nghĩa là tiền”, sự minh bạch thực sự phải là một bộ lọc mang tính quy chuẩn. Không minh bạch, thị trường chứng khoán sẽ không được kiểm soát và có thể sớm đổ vỡ. Nhưng ở Việt Nam, đây là một vấn đề được nhìn nhận như là hy vọng của tương lai. Còn hiện tại, vẫn còn khá nhiều phức tạp xoay quanh câu chuyện minh bạch. TCPLCT kỳ này xin được bàn về một trong những vấn đề nóng hiện nay của nền kinh tế với mong muốn tới đây bên cạnh thị trường bất động sản, thị trường chứng khoán Việt Nam có bước khởi sắc lấy lại niềm tin của các nhà đầu tư.
>> Công bố thông tin chính xác là lợi ích của Doanh nghiệp
>> Minh bạch thông tin: Giá cổ phiếu sẽ được điều chỉnh theo hướng tích cực
>> Thông tư hướng dẫn về việc công bố thông tin trên thị trường chứng khoán
Bài 1: Vi phạm công bố thông tin: Rút giấy phép hoạt động, tại sao không?
Năm 2010, tổng mức huy động trên thị trường chứng khoán thông qua phát hành cổ phiếu, đấu giá cổ phần hoá và đấu thầu trái phiếu Chính phủ đạt trên 115 ngàn tỉ đồng (tăng gấp 3,5 lần so với năm 2009). Tuy nhiên, nhiều ý kiến nhận định rằng thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay đang phát triển thiếu bền vững do không ít nhà đầu tư mất lòng tin vào thị trường này…
Phổ biến vi phạm công bố thông tin
Minh bạch thông tin là một trong những nhân tố quan trọng nhất giúp thị trường chứng khoán phát triển. Với tư cách là một người chủ sở hữu của doanh nghiệp, cổ đông của công ty hoàn toàn được quyền biết rõ tình trạng doanh nghiệp của mình. Khi các doanh nghiệp này đã được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán thì câu chuyện minh bạch thông tin doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở những người chủ sở hữu mà còn là chuyện của những nhà đầu tư. Doanh nghiệp niêm yết phải có trách nhiệm công bố thông tin một cách rõ ràng minh bạch theo đúng pháp luật để cho các nhà đầu tư có những quyết định đúng đắn. Tuy nhiên không phải doanh nghiệp nào cũng làm được như vậy.
Trong một báo cáo tổng kết của Sở GDCK Hà Nội cho biết, theo dõi 484 lượt giao dịch của 280 cổ đông lớn và phát hiện 38 trường hợp vi phạm về công bố thông tin, phát hiện hơn 155 trường hợp vi phạm về công bố thông tin khi giao dịch của cổ đông nội bộ; phát hiện 13 công ty vi phạm quy chế về giao dịch CP quỹ… Gần đây, trong bối cảnh giá CK có chiều hướng giảm, số vụ vi phạm lại nhiều hơn, bình quân 4-5 trường hợp/tháng.
Ngày 28/10/2010, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) ban hành Quyết định số 847/QĐ-UBCK xử phạt vi phạm hành chính đối với CTCP Khoáng sản Sài Gòn – Quy Nhơn (SQC) với số tiền nộp phạt là 80 triệu đồng. Theo đúng quy định (Thông tư 09/2010/TT-BTC) tổ chức niêm yết phải công bố thông tin trong thời hạn hai mươi bốn (24) giờ kể từ khi có các sự kiện có ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc tình hình quản trị của tổ chức niêm yết. Việc CTCP Khoáng sản Sài Gòn – Quy Nhơn, có địa chỉ: Lô B6, Đường số 5, Khu Công nghiệp Nhơn Hội, Thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định tạm ngừng và sản xuất cầm chừng tại Nhà máy Xỉ titan 3 tháng nhưng không thực hiện công bố thông tin bất thường theo quy định.
Hồi đầu tháng 4 vừa qua, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) vừa ban hành Quyết định số 09/QĐ-TT xử phạt 50 triệu đồng đối với Công ty CP Chứng khoán Artex do 3 lần liên tiếp vi phạm không thực hiện công bố thông tin kịp thời. Trong năm 2010, Công ty CP Chứng khoán Artex đã 3 lần liên tiếp vi phạm không thực hiện công bố thông tin kịp thời theo quy định tại Thông tư 09/2010/TT-BTC . Xét tính chất và mức độ vi phạm, UBCKNN xử phạt vi phạm hành chính đối với Cty CP Chứng khoán Artex 50.000.000 đồng.
Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM (HoSE) cũng vừa “điểm mặt chỉ tên” một số doanh nghiệp niêm yết đã vi phạm về việc công bố thông tin. Những doanh nghiệp bị nêu tên lần này gồm: Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Sao Mai An Giang (ASM), Công ty CP Chứng khoán Bảo Việt (BVH), Công ty CP Tập đoàn Đức Long Gia Lai (DLG), Công ty CP Khoan và Dịch vụ khoan Dầu khí (PVD)…
Nhiều ý kiến cho rằng, bảo vệ quyền lợi của cổ đông là một trong những mục tiêu quan trọng của pháp luật kinh doanh thế nhưng càng ngày càng nở rộ nhiều trường hợp vi phạm quyền cổ đông của DN, trong khi quy định thì có đã có. Phải chăng chế tài xử phạt chưa đủ mạnh nên chưa phát huy được tác dụng?
Ảnh minh họa
Rút giấy phép hoạt động, tại sao không?
Hàng loạt những bất cập của thị trường chứng khoán đã được phát hiện từ lâu nhưng chưa được tháo gỡ. Một yếu tố gây mất lòng tin nhà đầu tư là các vi phạm như giao dịch nội gián, làm giá chứng khoán, vi phạm công bố thông tin… ít được phát hiện và nếu có thì xử lý theo kiểu “giơ cao đánh khẽ”… Nhiều DN ép cổ đông góp vốn song sử dụng vốn kém hiệu quả, vừa pha loãng thị trường, vừa lãng phí đồng vốn.
Trước tình hình đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định 85/2010/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán. Theo đó, các tổ chức cá nhân vi phạm quy định về công bố thông tin sẽ có các mức phạt cụ thể từ 5 triệu đồng – 90 triệu đồng đối với tổ chức phát hành, công ty đại chúng, tổ chức niêm yết, tổ chức đăng ký giao dịch, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, công ty đầu tư chứng khoán, Sở Giao dịch Chứng khoán, Trung tâm Lưu ký chứng khoán và các tổ chức, cá nhân không công bố thông tin hoặc công bố thông tin không kịp thời, không đầy đủ khi xảy ra các sự kiện phải công bố thông tin bất thường theo quy định pháp luật; công bố thông tin sai lệch; làm lộ tài liệu, số liệu bí mật thuộc thông tin không công bố hoặc chưa công bố.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng chế tài này chưa sát thực tế, thiếu sức nặng và tính răn đe. Để minh bạch, điều đầu tiên là phải có chuẩn mực về sự minh bạch và sau đó là phải có chế tài cho sự minh bạch. Ở Việt Nam, ý thức về sự minh bạch ngay cả với doanh nghiệp đã niêm yết vẫn còn hạn chế. Chẳng hạn năm qua, một trong những vấn đề lớn được báo chí nhắc đến là tình trạng doanh nghiệp niêm yết mập mờ trong thông tin ra công chúng, nhất là tin về các dự án, từ đó đẩy đưa giá bằng những tin đồn, lúc thì rỉ tai, lúc thì tung tin lên các diễn đàn mạng. Rõ ràng chúng ta không thể mong các chủ thể tự ý thức minh bạch mà vấn đề là cơ quan quản lý có nghĩa vụ xây dựng chuẩn mực minh bạch và chế tài cho sự minh bạch. Tại sao tình trạng làm giá, tin đồn, đội lái… lại phát tác rộng rãi trong năm 2010, đó là bởi thị trường chứng khoán vẫn còn thiếu minh bạch và thiếu chế tài cho sự minh bạch. Dù đây đó việc xử phạt hành chính đã được thực thi theo nghị định 85/2010/NĐ-CP , nhưng nhà quản lý còn có một chế tài quan trọng nhất chưa được dùng: đó là rút giấy phép hoạt động. Mục đích chính của chế tài là răn đe các đối tượng có khả năng sai phạm, chứ không phải triệt tiêu sự phát triển, nhưng nếu chế tài chỉ dừng ở mức xử phạt hành chính thì sẽ không đủ răn đe.
Nếu chúng ta áp dụng cả chế tài rút giấy phép hoạt động chắc chắn tất cả pháp nhân trên thị trường sẽ ngay lập tức phải kiểm soát sự minh bạch trong hoạt động của chính mình, vì với doanh nghiệp, rút giấy phép đồng nghĩa với phá sản. Việc phân quyền quản lý thị trường chứng khoán để đảm bảo đủ sức thực hiện những chế tài có sức mạnh thực sự là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng.Tuy nhiên, trên một thị trường đã tương đối rộng và phức tạp như hiện tại, nếu không có các chế tài đủ mạnh thì sẽ không thể lập được trật tự minh bạch trong công bố thông tin, trong giao dịch chứng khoán. Và khi không minh bạch thì cũng là lúc những mặt trái của thị trường chứng khoán sẽ lấn át, gây ảnh hưởng niềm tin và quyền lợi của nhà đầu tư chân chính. Uỷ ban Chứng khoán với vị trí là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, vẫn còn rất nhiều hoạt động chịu sự phụ thuộc của các cơ quan chức năng. Ngay cả việc năm qua thị trường chứng khoán gần như bội thực cổ phiếu phát hành thêm, dư luận cho là vì Uỷ ban Chứng khoán cấp phép nhiều, nhưng cơ quan này thì bảo doanh nghiệp đủ các điều kiện theo quy định thì phải cấp phép cho họ phát hành, không thể dừng lại được. Về việc phát hành, Uỷ ban Chứng khoán có một cây gậy rất mạnh, đó là quyền xem xét phương án sử dụng vốn khả thi, từ đó mới chấp thuận hoặc không chấp thuận cho doanh nghiệp phát hành. Mọi cơ chế được đặt ra đều là để giúp con người thực thi quyền quản lý, cơ chế bản thân nó không bao giờ có lỗi cả.
Đưa thông tin chính thống “lên ngôi”
Cùng với sự phát triển của thị trường, ngày càng xuất hiện nhiều dạng vi phạm mới, tinh vi hơn, phức tạp hơn. Đặc biệt, vấn đề minh bạch thông tin trên thị trường chứng khoán Việt Nam lâu nay vẫn chưa được như kỳ vọng của nhà đầu tư. Những năm trước đây, khi thị trường tăng nóng, lợi nhuận dễ dàng, hầu hết các nhà đầu tư không quan tâm lắm đến tính minh bạch trong thông tin. Nhưng giờ đây, khi tình hình đã khác, những tin đồn thiếu cơ sở khiến nhiều nhà đầu tư thua thiệt nặng nề. Minh bạch kém cũng nghĩa là thông tin chính thống lép vế trước các thông tin hành lang, tin đồn, tin nội gián. Hiện vẫn có nhiều tác động của thông tin không chính thống đến thị trường. Ngay cả các cổ phiếu blue chips dẫn dắt thị trường cũng chịu tác động lớn của tin đồn, tin hành lang. Giá cổ phiếu rất nhạy với các thông tin lan truyền trên thị trường. Thông tin gắn liền với lợi ích nên có những nhóm chủ động tạo ra và sử dụng thông tin có lợi cho mình. Tình trạng “nhập nhoạng”, không minh bạch ở thị trường chứng khoán Việt Nam đang phát sinh nhiều vấn đề rất phức tạp, nhưng vẫn chưa có cơ chế giám sát, chế tài hữu hiệu từ phía các cơ quan quản lý thị trường. Tình hình này chắc là chưa có nhiều cải thiện. Vì vậy, mong muốn của toàn thị trường là Uỷ ban chứng khoán phải cật lực đầu tư thời gian, công sức cho chuyện cải thiện mức độ minh bạch thông tin. Uỷ ban chứng khoán phải ưu tiên xây dựng, ban hành quy chuẩn về việc công bố thông tin. Các khía cạnh quan trọng nhất để nâng tính minh bạch của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay:
Thứ nhất là quyền được tiếp cận thông tin của nhà đầu tư. Cơ quan thống kê, phân tích công bố các báo cáo không phải là cho Chính phủ mà là cho thị trường. Thông tin được công bố có thể miễn phí, có thể phải mua, nhưng nhà đầu tư phải được quyền tiếp cận chúng.
Thứ hai là cải thiện cách chuyển tải thông tin để có thể đến thị trường nhanh nhất, không bị khúc xạ.
Thứ ba là luật hóa nghĩa vụ công bố thông tin cả từ phía quản lý Nhà nước lẫn doanh nghiệp. Hàng hóa có chất lượng thì người mua phải biết thực hư về hàng hóa đó. Luật chơi phải minh bạch, được giám sát chặt chẽ. Cần đưa ra những quy định cụ thể, ví dụ như cấm thành viên hội đồng quản trị, ban điều hành mua cổ phiếu quỹ trong thời gian đương nhiệm.
Kim Phương Bình
