Những chiến công thầm lặng của báo chí trong việc giải cứu “Rừng vàng Biển bạc”

(Pháp lý) – Walter Lippmann – nhà bình luận nổi tiếng của Hoa Kỳ cho rằng: báo chí không thể thay thế cho các định chế nhưng báo chí giống như ánh đèn của người đi săn, nó lia đi lia lại không ngừng, đưa hết vụ việc này đến vụ việc khác ra khỏi bóng tối để mọi người được thấy. Thời gian qua, báo chí Việt Nam cũng chính là “ánh đèn của người đi săn”, đã ghi công đầu trong việc phát hiện và đưa ra ánh sáng nhiều hành vi sai phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, đặc biệt là các vụ việc phá rừng phòng hộ để làm dự án hay trong sự cố ô nhiễm môi trường biển…

Vĩnh Phúc: 153 ha rừng phòng hộ được “tạm cứu” bởi báo chí

Trước đó, vào đầu tháng 1/2017, UBND tỉnh Vĩnh Phúc cùng Ban Thường vụ Tỉnh ủy Vĩnh Phúc đã quyết định cho doanh nghiệp (Công ty CP Đầu tư Bình Minh Xanh, trụ sở tại Hà Nội) lấy rừng phòng hộ để triển khai dự án công viên nghĩa trang tại khu vực núi Ngang thuộc địa bàn xã Bồ Lý, huyện Tam Đảo với quy mô 153 ha, tổng vốn khoảng 685 tỉ đồng, dự kiến được thực hiện từ quý I/2017 đến năm 2025. Sự việc này đã vấp phải sự phản đối của nhân dân bản địa bởi nghĩa trang mọc lên cũng đồng nghĩa với việc 153 ha rừng phòng hộ, tương đương gần 30% diện tích rừng phòng hộ ở Tam Đảo, sẽ bị xóa sổ.

Khu vực Núi Ngang, xã Bồ Lý, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc – nơi được UBND tỉnh Vĩnh Phúc quy hoạch để xây dự án công viên nghĩa trang
Khu vực Núi Ngang, xã Bồ Lý, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc – nơi được UBND tỉnh Vĩnh Phúc quy hoạch để xây dự án công viên nghĩa trang

Nắm được nỗi bức xúc của người dân, ngay lập tức, nhiều cơ quan báo chí đã vào cuộc, điều tra và làm rõ: Mặc dù theo quy hoạch chung mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt vào năm 2011, địa phương này được phép xây dựng một công viên nghĩa trang tập trung tại xã Bồ Lý với diện tích dự kiến khoảng 100 ha. Tuy nhiên, việc lựa chọn địa điểm cụ thể để triển khai dự án và việc dự án sẽ phải “lấn chiếm” 153 ha rừng phòng hộ mới là “nút thắt” của vấn đề bởi Vĩnh Phúc chưa báo cáo, chưa được chấp thuận của Chính phủ và Bộ chức năng, nhưng rất nhiều đất rừng phòng hộ ở xã Bồ Lý đã được chủ đầu tư thu mua của người dân từ 1-2 năm trước với khoảng 40-50 triệu/ha. Để chứng minh sai phạm nói trên, Báo Tài nguyên và Môi trường cùng nhiều báo khác đã không quên trích dẫn Nghị quyết 49/2010/QH12 của Quốc hội về việc các dự án chuyển đổi 50 ha rừng phòng hộ trở lên phải báo cáo Quốc hội xem xét quyết định cũng như Điều 58 Luật Đất đai 2013, đối với trường hợp chuyển mục đích sử dụng từ 20 ha đất rừng phòng hộ trở lên để thực hiện dự án đầu tư, cơ quan nhà nước có thẩm quyền chỉ được quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất khi có văn bản chấp thuận của Thủ tướng Chính phủ.

Theo đó, một loạt các bài viết của một số cơ quan báo chí phản ánh kết quả điều tra vụ việc của phóng viên, nhà báo; dẫn ý kiến của người dân và phân tích của giới chuyên gia về sự bất hợp lý trong việc Ban Thường vụ Tỉnh ủy Vĩnh Phúc thông qua dự án lấy 153 ha rừng phòng hộ làm nghĩa trang lưu giữ hàng triệu phần mộ ở Tam Đảo. Bên cạnh đó là những câu hỏi kèm theo: Phá rừng phòng hộ làm nghĩa trang hay để khai thác khoảng sản? Phá rừng phòng hộ gây ảnh hưởng lớn đến tiềm năng du lịch vốn có của địa phương như thế nào? Tại sao lại phá rừng phòng hộ – nguồn sống của người dân, để xây nghĩa trang – nơi “lưu giữ” cái chết?…

Sự nỗ lực của báo chí đã sớm được “phúc đáp” khi ngày 15/2/2017, Văn phòng Chính phủ đã có công văn truyền đạt chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình, yêu cầu UBND tỉnh Vĩnh Phúc kiểm tra, làm rõ những vấn đề báo chí nêu về việc chặt rừng phòng hộ làm nghĩa trang ở huyện Tam Đảo. Thời hạn báo cáo là trước ngày 10/3.

Trước sức ép dư luận và trước sự chỉ đạo của Lãnh đạo Nhà nước, đại diện UBND tỉnh Vĩnh Phúc cho biết đã tạm dừng nghiên cứu xây dựng dự án công viên nghĩa trang.

Tuy nhiên cho đến nay, sau nhiều cuộc họp, nhiều báo cáo và làm việc với Thủ tướng Chính phủ, Lãnh đạo tỉnh Vĩnh Phúc vẫn thể hiện mong muốn và quyết tâm thực hiện dự án xây dựng công viên nghĩa trang nói trên và đang chỉ đạo các cơ quan chức năng của tỉnh tiếp tục rà soát quy hoạch chung để xác định vị trí hợp lý.

Mặc dù vụ việc vẫn chưa ngã ngũ nhưng có thể thấy rằng, nếu không nhờ sự nắm bắt nhanh chóng và vào cuộc ngay từ sớm của báo chí thì có lẽ đến nay 153 ha rừng phòng hộ tại Tam Đảo, Vĩnh Phúc đã bị “triệt hạ” để xây dựng công viên nghĩa trang mà chưa đủ cơ sở pháp lý chắc chắn. Và cho dù tiêu chí của loại rừng thuộc 153 ha rừng phòng hộ nằm trong dự án có thể không phải là rừng phòng hộ đầu nguồn để có thể đưa ra khỏi diện tích rừng phòng hộ để phát triển kinh tế xã hội – như lời giải thích của Phó Chủ tịch tỉnh Vĩnh Phúc, thì đúng như tinh thần mà các cơ quan báo chí đã nêu: Các cơ quan chức năng tỉnh Vĩnh Phúc vừa cần phải xem xét kỹ lại vấn đề lựa chọn địa điểm cũng như xem xét lại cách làm của mình khi đã bỏ qua khâu quan trọng nhất đó là tuyên truyền, giải thích và lắng nghe tâm tư nguyện vọng của nhân dân địa phương, qua đó sẽ biết cách làm thế nào để đạt được sự đồng thuận cao nhất. Hàng trăm hộ dân xã Bồ Lý, huyện Tam Đảo vẫn mong muốn giữ nguyên trạng khu vực rừng phòng hộ vì rừng không chỉ đơn thuần góp phần bảo vệ môi trường mà còn là cả nguồn sống với họ. Rõ ràng, ngoài sự cẩn trọng nghiên cứu sao cho việc xây dựng các khu nghĩa trang không vi phạm các quy định của pháp luật thì Vĩnh Phúc cũng cần phải tạo sự đồng thuận trong nhân dân.

Báo chí tìm cách “giải cứu” 150 ha rừng ngập mặn tại Thái Bình

Tờ báo “nổ phát súng đầu tiên” trong vụ việc này là báo Tuổi trẻ với việc “đánh động” và phát hiện nhiều dấu hiệu sai phạm trong dự án xây dựng khu công nghiệp tại 2 xã Thụy Hải và Thụy Xuân, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình do UBND tỉnh Thái Bình giao cho Ban Quản lý dự án đầu tư các công trình phát triển nông nghiệp nông thôn (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Thái Bình) làm chủ đầu tư, kéo theo việc 150 ha rừng ngập mặn sẽ bị xóa bỏ, đe dọa đến sinh kế của hầu hết người dân địa phương nơi đây.

Theo nội dung vụ việc thì vào tháng 5/2017, UBND tỉnh Thái Bình trình Bộ Tài nguyên và Môi trường báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) dự án “Nâng bãi bồi ổn định đê biển 8 (đoạn từ K26+700 đến K31+700 huyện Thái Thụy) để kết hợp tạo mặt bằng phát triển công nghiệp – dịch vụ”, với phương án sẽ đắp đoạn đê mới cách đê cũ khoảng 800m về phía biển. Phần diện tích đất xen kẹp này có diện tích khoảng 320 ha, trong đó có 150 ha rừng ngập mặn sẽ được dùng để phát triển công nghiệp – dịch vụ, thu hút đầu tư, góp phần thúc đẩy phát triển khu kinh tế ven biển.

Ngay sau khi bản ĐTM đầu tiên được gửi xin ý kiến Tổng cục Môi trường (Bộ TN – MT), báo Tuổi trẻ đã vào cuộc và phát hiện báo cáo ĐTM nói trên vừa sai về số liệu, vừa sai về đánh giá tác động: Số hộ nuôi thủy sản có đất bị thu hồi tới 354 hộ nhưng ĐTM chỉ nêu 80 hộ để đưa ra kết luận đánh giá: mức tác động là nhỏ. Đồng thời, kết luận của bản ĐTM về việc xác định gần 150 ha rừng ngập mặn không phải là rừng nguyên sinh mà chỉ là rừng nghèo nên việc phá bỏ diện tích rừng không làm mất đi những nguồn gen thực vật quý hiếm, không ảnh hưởng nhiều đến hệ sinh thái cũng bị báo Tuổi trẻ và nhiều tờ báo khác phản bác bằng các bài điều tra sắc bén của mình. Các tờ báo đều khẳng định gần 150 ha rừng này hình thành từ năm 1986 sau lần vỡ đê Xuân Hải – Thái Thụy và sau hơn 30 năm được trồng giữ,

Những cánh rừng ngập mặn này có chức năng phòng hộ đê biển trên địa bàn các xã Thụy Hải, Thụy Xuân (Thái Thụy, Thái Bình). Không những thế, 150 ha rừng nói trên còn bảo vệ trực tiếp tính mạng, cuộc sống của bà con khi Thụy Hải là xã duy nhất ở huyện Thái Thụy không làm nông nghiệp mà nuôi trồng, chế biến thủy hải sản… nếu rừng bị phá, toàn xã sẽ mất sinh kế. Đặc biệt, toàn bộ diện tích 320 ha định làm dự án đều nằm trong khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng được UNESCO bảo vệ, trong đó 150 ha rừng ngập mặn kể trên được trồng bằng nguồn vốn dự án trồng 5 triệu ha rừng của Chính phủ mà ngay đầu tháng 2/2017, nhân ngày đất ngập nước thế giới, Bộ trưởng Bộ TN – MT Trần Hồng Hà đã về đây kêu gọi bảo vệ và trồng thêm cây rừng ngập mặn tại hai xã Thụy Hải, Thụy Xuân. Đầu năm kêu gọi bảo vệ vậy mà giờ lại là dự án phá bỏ 150ha rừng, điều này liệu có hợp lý? – Đó là câu hỏi chung mà nhiều tờ báo cùng đưa ra.

Ngay sau các bài viết trên, UBND tỉnh Thái Bình đã “vội vàng” gửi lời xin lỗi vì chất lượng “đáng xấu hổ” của bản ĐTM và nhanh chóng tiến hành bản báo cáo ĐTM lần 2, bổ sung các thông số, điều chỉnh các dữ liệu để gửi xin ý kiến Bộ TN – MT. Theo đó, số lượng các hộ dân nuôi trồng thủy sản đã được bổ sung lên, thành 354 hộ. Cùng với báo cáo ĐTM lần 2, phương án cải tạo, trồng rừng mới thay thế cũng được Thái Bình gửi lên Bộ TN – MT để xin ý kiến. Đến nay, mặc dù UBND tỉnh Thái Bình vẫn khẳng định dự án nói trên phải được tiến hành vì đã có sự nhất trí của các bộ, ngành đối với chủ trương của tỉnh, nhưng nhiều cơ quan báo chí và người dân vẫn thể hiện quyết tâm giữ rừng và cho rằng báo cáo ĐTM vẫn quá sơ sài, không đánh giá đầy đủ, cụ thể, chi tiết các tác động xảy ra khi mất rừng và đặc biệt ĐTM không thực sự tham vấn cộng đồng dân cư.

Phá 115 ha rừng phòng hộ ở Phú Yên: Báo chí phanh phui, ba cơ quan chức năng cấp cao của Nhà nước vào cuộc

Đây là vụ việc có lẽ có nhiều sai phạm và sai phạm cũng ở mức nghiêm trọng hơn cả khi đến nay đã có sự vào cuộc của cả Ủy ban kiểm tra TW, Thanh tra Chính phủ và Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (thuộc Bộ Công an).

Nhưng trước khi có sự vào cuộc của ba cơ quan nói trên thì báo chí chính là kênh “nổ phát súng đầu tiên” với việc “phanh phui” ra hàng loạt sai phạm của UBND tỉnh Phú Yên trong việc giao 115 ha đất rừng phòng hộ ven biển tại TP. Tuy Hòa cho Công ty TNHH New City Việt Nam thực hiện dự án khu du lịch cao cấp New City Việt Nam trong đó có việc trồng cỏ và làm sân golf.

 Hàng loạt cây phi lao chắn gió ven biển bị đốn hạ ở Phú Yên

Hàng loạt cây phi lao chắn gió ven biển bị đốn hạ ở Phú Yên

Ngay đầu tháng 4/2017, báo Pháp luật TP. Hồ Chí Minh, báo Pháp luật.plus, báo Thanh Niên… đã làm dậy sóng dư luận khi đăng tải hàng loạt bài báo với các tiêu đề như: “Phú Yên phá rừng phòng hộ làm dự án sân golf”; “Phá rừng phòng hộ xây sân golf để kịp thi hoa hậu”… Đặc biệt trong nội dung các bài báo này đã chỉ rõ những sai phạm của UBND tỉnh Phú Yên khi cho phép chủ đầu tư triển khai dự án khi chưa hoàn thành các thủ tục đánh giá tác động môi trường; chưa có quyết định giao đất, cho thuê đất. Cùng với đó, một loạt thông tin và hình ảnh, thậm chí là cả các video clip hiện trường đã được các cơ quan báo chí này đưa lên chứng minh cho sự rầm rộ của chủ đầu tư trong việc “đốn hạ” hàng loạt cây rừng phòng hộ ven biển để lấy đất triển khai các hạng mục đường nội bộ, trồng cỏ và làm sân golf.

Đáng chú ý, ngay sau “phát súng” nói trên của các cơ quan báo chí, Lãnh đạo UBND tỉnh Phú Yên đã tìm cách chống chế và phản bác thông tin báo chí đã nêu bằng cách “không giống ai”, đó là ký công văn khẩn gửi Bộ Thông tin và Truyền thông, Hội Nhà báo Việt Nam chỉ để lý giải rằng việc triển khai dự án không phải để phục vụ thi hoa hậu nhưng trong công văn lại không nhắc đến bản chất vấn đề – dự án được triển khai đã có đủ cơ sở pháp lý hay chưa?

Không chấp nhận sự “trốn tránh” nói trên của UBND tỉnh Phú Yên, các cơ quan báo chí tiếp tục đăng tải nhiều bài điều tra cho thấy dấu hiệu sai phạm khó chối cãi của UBND tỉnh Phú Yên cũng như của chủ đầu tư dự án. Trước sức ép mạnh mẽ từ công luận, ngày 25/4, UBND tỉnh Phú Yên đã phát đi Thông báo 283/TB-UBND nhằm thông tin lại một số nội dung đã được phản ánh thời gian qua liên quan đến vụ rừng phòng hộ đang bị phá bỏ để xây dựng Dự án Khu du lịch liên hợp cao cấp New City Việt Nam, thừa nhận những việc còn thiếu sót trong việc cho triển khai dự án mà báo chí phản ánh là đúng và sẽ tìm cách chỉ đạo khắc phục.

Sau diễn biến gây chấn động này, Thủ tướng Chính phủ đã giao Thanh tra Chính phủ chủ trì kiểm tra, làm rõ các vấn đề mà báo chí đã nêu liên quan đến vụ việc. Ngày 27/4, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an) đã chính thức vào cuộc để điều tra và cùng ngày, Ủy ban Kiểm tra TW cũng đã đến Phú Yên để tìm hiểu sự việc. Ngay hôm sau (28/4), tỉnh Phú Yên tổ chức họp báo và nhận khuyết điểm trước Thủ tướng khi không làm đúng quy định, trình tự; đồng thời trình bày cụ thể để Thủ tướng xem xét, quyết định. Dự án tạm bị đình chỉ cho đến khi có ý kiến chính thức của Thủ tướng.
Dự án suýt “băm nát” bán đảo Sơn Trà: Lãnh đạo TP Đà Nẵng cảm ơn & “nhờ cậy” báo chí

Ngày 17/3/2017, Thanh tra Sở Xây dựng Đà Nẵng cùng các cơ quan chức năng bắt đầu kiểm tra hiện trường công trình xây dựng khu nghỉ dưỡng ở bán đảo Sơn Trà và điều đặc biệt là động thái này cũng là kết quả sau một thời gian báo chí và dư luận phản ánh gay gắt.

Trước đó, nhiều cơ quan báo chí đã trực tiếp điều tra và đưa tin: Dự án khu du lịch sinh thái Biển Tiên Sa do Công ty CP Biển Tiên Sa (đóng tại Đà Nẵng) làm chủ đầu tư trong đó sẽ thực hiện một tổ hợp khách sạn, biệt thự nghỉ dưỡng với quy mô hơn 100 phòng. Điều đáng nói là mặc dù dự án này đã được thành phố cấp phép đúng quy định nhưng quá trình thực hiện thì chủ đầu tư đã xin điều chỉnh quy hoạch và riêng phần điều chỉnh thì Công ty chỉ mới đang làm thủ tục đánh giá tác động môi trường nhưng đã tiến hành nhiều hoạt động “cày nát” nhiều diện tích rừng, ảnh hưởng không nhỏ đến hệ sinh thái ở khu vực.

 Cận cảnh dự án “băm nát” bán đảo Sơn Trà

Cận cảnh dự án “băm nát” bán đảo Sơn Trà

Sau khi tiến hành thanh tra, bên cạnh những sai phạm mà báo chí đã nêu, lực lượng liên ngành của địa phương và TP.Đà Nẵng còn phát hiện thêm hàng loạt sai phạm tại dự án này như: thi công nhiều hạng mục không có trong giấy phép, trong đó có đổ 40 phần móng; chủ đầu tư không treo biển thông báo thi công trước công trình theo quy định… Đặc biệt, mặc dù chưa được ý kiến chấp thuận của TP xin triển khai song song dự án (vừa làm hạ tầng vừa xin cấp phép xây dựng) nhưng chủ đầu tư vẫn cho triển khai dự án.

Đến ngày 19/3, Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Huỳnh Đức Thơ yêu cầu “đình chỉ ngay tức khắc” dự án du lịch sinh thái Biển Tiên Sa ở bán đảo Sơn Trà để làm rõ và xử lý những sai phạm tại dự án này.

Có thể nói, bán đảo Sơn Trà được ví như lá phổi xanh của thành phố Đà Nẵng, là nơi sinh sống của nhiều cá thể Vọoc chà vá chân nâu (loài thuộc danh mục nhóm IIB trong sách đỏ Việt Nam). Thời gian qua, cùng với các công trình xây dựng, những khu resort, nhà hàng… đã khiến diện tích rừng tự nhiên Sơn Trà ngày càng bị thu hẹp. Môi trường sống của loài Vọoc chà vá chân nâu đang bị đe dọa. Nếu không nhờ sự phát hiện và phản ánh kịp thời của báo chí, có lẽ một phần hệ sinh thái nói trên đang tiếp tục bị “cày xới” bất hợp pháp. Cùng với việc gửi lời cảm ơn tới các cơ quan báo chí, ông Huỳnh Đức Thơ cũng tuyên bố mong muốn báo chí tích cực giám sát việc xây dựng các biệt thự, các dự án tại Đà Nẵng nói chung và tại bán đảo Sơn Trà nói riêng có đúng với quy hoạch, với pháp luật hay không.

Sự cố môi trường Formosa: nhiều phóng viên được trao tặng bằng khen

Trong sự cố môi trường ở miền Trung do Formosa gây ra vào năm 2016, báo chí đã có vai trò hết sức quan trọng, thông tin nhanh, kịp thời. Sự vào cuộc của báo chí, góp phần giúp cơ quan chức năng giải quyết các vấn đề dân sinh bức xúc.

Ngay khi sự cố môi trường đang nóng lên, qua hoạt động điều tra – báo chí đã cung cấp nhiều thông tin mang tính phát hiện. Phóng viên của nhiều báo điện tử, báo in, truyền hình – phát thanh đã thông tin về một đường ống xả thải lớn, đường kính hơn một mét, chiều dài cả chục cây số từ Formosa, đặt dưới đáy biển xả thẳng nước thải ra đại dương. Những cuộc phỏng vấn ngư dân trên các ngư trường, vùng miền của Phóng viên cũng đã gợi mở nhiều thông tin mang tính phát hiện cần thiết.

Đặc biệt, 100 tấn chất thải rắn của Formosa chôn tại trang trại Công ty môi trường đô thị Kỳ Anh đã được phát hiện bởi các Phóng viên của báo Người Đưa Tin và sự kiện này đã nhận được sự tuyên dương, tri ân mạnh mẽ từ Nhà nước cũng như từ cộng đồng xã hội.

Các Phóng viên báo Người đưa tin được Bộ TT & TT tặng bằng khen
Các Phóng viên báo Người đưa tin được Bộ TT & TT tặng bằng khen

Để điều tra, vạch trần việc Formosa chôn chất thải tại trang trại của Giám đốc Công ty môi trường, nhóm Phóng viên của Báo Người đưa tin đã cải trang thành người dân bản địa để thâm nhập thực tế tại Kỳ Anh (Hà Tĩnh), phát hiện nhiều xe tải phủ kín bạt từ nhà máy Formosa Hà Tĩnh chở theo những bao tải chất thải mang đổ xuống bãi ở trang trại “bí mật” của ông Lê Quang Hòa, Giám đốc Công ty Môi trường đô thị Kỳ Anh (Hà Tĩnh). Ngay sau khi sự việc xảy ra, các cơ quan chức năng lập tức vào cuộc, tiếp cận sự việc và lấy mẫu chất thải tại hiện trường để kiểm nghiệm, làm rõ.

Với loạt phóng sự điều tra vạch trần việc chôn chất thải Formosa tại trang trại Công ty Môi trường đô thị Kỳ Anh, nhóm Phóng viên của báo Người Đưa Tin đã được Bộ TT&TT và Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam trao tặng Bằng khen, đồng thời đã tạo hiệu ứng tốt và nhận được sự khích lệ, ủng hộ lớn từ bạn đọc khắp ba miền.

Kết mở

Trong các vụ việc nêu ở trên, có thể thấy các cơ quan chức năng, cơ quan quản lý Nhà nước về môi trường còn phát hiện chậm; có trường hợp cơ quan quản lý không phát hiện được, đến khi báo chí thông tin thì họ mới biết và vào cuộc, thậm chí có trường hợp còn làm ngơ, vì lợi ích nào đó hoặc thiếu trách nhiệm trong bảo vệ môi trường, bảo vệ sinh kế của dân. Báo chí đã có công lớn không chỉ trong việc phát hiện, đưa vụ việc ra ánh sáng, vạch trần các sai phạm trong lĩnh vực môi trường, mà báo chí còn mong muốn các cơ quan chức năng hãy có trách nhiệm hơn nữa, vì lợi ích cộng đồng, cùng với báo chí, với nhân dân chung tay gìn giữ “rừng vàng biển bạc” của đất nước.

Lan Hương

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *