Thu hồi tài sản tham nhũng và kinh nghiệm của một số nước ( bài 1): Thực trạng thu hồi tài sản trong các đại án kinh tế, tham nhũng

(Pháp lý) – LTS: “Lượng tiền bị đánh cắp bằng một cái bút có thể lớn gấp nhiều lần lượng tiền bị đánh cắp bằng một khẩu súng”, đó là câu nói nổi tiếng của Woody Guthrie –một học giả người Mỹ khi mô tả về tội phạm “cổ cồn trắng” nói chung và tội phạm tham nhũng nói riêng. Liên hệ tới Việt Nam, nhiều năm qua, lượng tiền bị “đánh cắp” trong các vụ án kinh tế, tham nhũng là con số “khổng lồ”, nhưng số tiền thu hồi được lại rất thấp. Đó là một thực tế đang khiến các cơ quan chức năng đau đầu, loay hoay tìm giải pháp tháo gỡ. Có rất nhiều kinh nghiệm pháp lý hay từ nước ngoài mà chúng ta nên vận dụng để thu hồi tài sản tham nhũng. Chuyên mục Bên khung cửa tư pháp kỳ này, Pháp lý sẽ đi sâu phân tích, bình luận kiến giải vấn đề này.

Bài 1: Thực trạng thu hồi tài sản trong các đại án kinh tế, tham nhũng

Thất thoát hàng nghìn tỷ, thu về chỉ vài chục tỷ là thực trạng thi hành án phần dân sự (THADS) trong các đại án kinh tế, tham nhũng ở nước ta thời gian qua.

Theo báo cáo thống kê của Tổng cục THADS, Bộ Tư pháp, trong 4 tháng đầu năm 2017, cả nước có 225.116/435.752 vụ việc có điều kiện thi hành án, đạt tỉ lệ 51,66%; trong đó đã thi hành xong 16.908 tỷ 704 triệu 065 nghìn đồng/92.681 tỷ 814 triệu 052 nghìn đồng có điều kiện thi hành, đạt tỉ lệ 18,24%. Mặc dù tỉ lệ đó đã tăng so với cùng kỳ năm 2016 nhưng Bộ Tư pháp cũng xác nhận rằng tỷ lệ này còn quá thấp và THADS vẫn “tắc” ở những vụ án có giá trị tài sản lớn phải thu hồi. Những con số cụ thể về số tiền bị thất thoát và số tiền đã thu hồi được trong các đại án kinh tế, tham nhũng dưới đây sẽ là minh chứng rõ ràng nhất cho nhận định trên:

Vụ án Vinashin (giai đoạn 1): thu hồi chưa được 1%

Năm 2012, vụ án cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng xảy ra tại Tổng Công ty công nghiệp tàu thủy Việt Nam(Vinashin) đã gây thiệt hại hơn 1.100 tỷ đồng cho Vinashin và một số doanh nghiệp khác (trong đó có 5 doanh nghiệp trực thuộc Bộ GTVT).

Bản án hình sự phúc thẩm ngày 30/8/2012 của TAND Tối cao đã tuyên các bị cáo phải bồi thường và liên đới bồi thường gần 1.200 tỷ đồng (bao gồm cả án phí và tiền phạt). Trong đó, Phạm Thanh Bình (nguyên Chủ tịch HĐQT Vinashin) phải bồi thường 530 tỷ đồng (làm tròn số); Trần Văn Liêm (nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV vận tải Viễn Dương) phải bồi thường 497 tỷ đồng (làm tròn số); Tô Nghiêm (nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH MTV tàu thủy Cái Lân) phải bồi thường 35,2 tỷ đồng (làm tròn số); Trần Quang Vũ (nguyên Tổng Giám đốc Vinashin, nguyên Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV công nghiệp tàu thủy Nam Triệu) phải bồi thường 24,4 tỷ đồng; Nguyễn Văn Tuyên (nguyên Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghiệp tàu thủy Hoàng Anh) phải bồi thường 14 tỷ đồng.

Phạm Thanh Bình – nguyên Chủ tịch HĐQT Vinashin phải thi hành án hơn 500 tỷ đồng
Phạm Thanh Bình – nguyên Chủ tịch HĐQT Vinashin phải thi hành án hơn 500 tỷ đồng

Tuy nhiên, đến nay, số tiền được thu được mới chỉ là con số rất nhỏ: 10 tỷ đồng, trong đó 2,35 tỷ đồng là của Phạm Thanh Bình (số liệu theo báo CAND).

Ông Nguyễn Thanh Thủy, Phó Tổng Cục trưởng Tổng Cục THADS, Bộ Tư pháp cho biết: Phạm Thanh Bình phải THA hơn 500 tỷ đồng nhưng tài sản cuối cùng chỉ có mỗi căn nhà ở Trung Hòa – Nhân Chính (Hà Nội) trị giá 5 tỷ, vợ 1 nửa, chồng 1 nửa. 2,35 tỷ mà Phạm Thanh Bình “trả nợ” có nguồn gốc từ ngôi nhà này. Còn các bị cáo khác, việc xác minh truy tìm tài sản gặp rất nhiều khó khăn. Ngoài các tài sản mà cơ quan THA xác minh được (chủ yếu là nhà đất của đương sự theo địa chỉ xác định trong bản án) thì đương sự không còn tài sản nào khác để THA.

Vụ Vinalines: chỉ thu được 1/10 số tài sản cần phải thu

Trong vụ án tham ô tài sản và cố ý làm trái quy định của Nhà nước về kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng xảy ra tại Tổng công ty hàng hải Việt Nam (Vinalines), ngày 7/5/2014, Tòa Phúc thẩm TANDTC tại Hà Nội đã tuyên các bị cáo phải bồi thường toàn bộ số tiền gây thiệt hại là hơn 366 tỷ đồng. Trong đó, Dương Chí Dũng (nguyên Cục trưởng Cục hàng hải Việt Nam, nguyên Chủ tịch HĐTV Vinalines) bị tuyên tử hình và buộc phải bồi thường 110 tỷ đồng.

Tuy vậy, tính đến hết tháng 3/2017, cơ quan THA mới thu và chi trả cho Vinalines hơn 37 tỷ đồng, cụ thể: Dương Chí Dũng thi hành được 21,5 tỷ đồng (trong đó có các khoản thu từ việc bán đấu giá 3 nhà đất); Mai Văn Phúc (nguyên Tổng Giám đốc Vinalines) thi hành được trên 10,5 tỷ đồng; Trần Hữu Chiều (cựu Phó Tổng Giám đốc Vinalines) chỉ thi hành được 920 triệu đồng; Trần Hải Sơn (nguyên Tổng Giám đốc Công ty TNHH Sửa chữa tàu biển Vinalines) thi hành được 3,844 tỷ đồng; riêng Bùi Thị Bích Loan (nguyên kế toán trưởng Vinalines) bị buộc phải bồi thường 6 tỷ đồng nhưng chưa thi hành được.

Đến ngày 12/4, Cục trưởng Cục THADS Hà Nội Lê Quang Tiến cho biết đã ra quyết định không có điều kiện THA đối với khoản tiền còn lại trên 88,5 tỷ đồng của Dương Chí Dũng vì xác minh thấy “không còn tài sản”.

“Khoản tiền này khi nào xác định Dương Chí Dũng có điều kiện thi hành thì cơ quan thi hành án sẽ tiếp tục tổ chức thực hiện”, ông Tiến cho biết.

“Bầu” Kiên: còn “nợ” 26 tỷ đồng

Theo Tổng cục THADS, Bản án phúc thẩm số 570/2014 của TAND Tối cao tuyên Nguyễn Đức Kiên (nguyên Phó Chủ tịch HĐQT Ngân hàng ACB) phải nộp 200 nghìn án phí hình sự sơ thẩm, 100 triệu đồng tiền phạt về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản và trên 75 tỷ đồng về hành vi trốn thuế để sung công quỹ nhà nước. Ngoài ra, Công ty cổ phần đầu tư Thương mại B&B do Nguyễn Đức Kiên làm Chủ tịch HĐQT cũng bị truy nộp 25 tỷ đồng tiền thuế TNDN để nộp ngân sách nhà nước. Đồng thời 3 tài sản nhà, đất của “Bầu” Kiên tại TPHCM cũng bị kê biên để bảo đảm THA.

Đến nay, số tiền thu được từ 3 tài sản nói trên của Nguyễn Đức Kiên là gần 49 tỷ đồng và Cục THADS Hà Nội cũng đã truy thu được gần 24 tỷ đồng của Công ty B&B. Theo đó, Nguyễn Đức Kiên còn phải thi hành hơn 26 tỷ đồng.

“Bầu” Kiên còn phải thi hành án hơn 26 tỷ đồng
“Bầu” Kiên còn phải thi hành án hơn 26 tỷ đồng

Hiện cơ quan THA đang tiếp tục tiến hành việc xác minh điều kiện THA của “Bầu” Kiên. Cụ thể là gửi văn bản xác minh nhà đất đến Văn phòng Đăng ký đất đai Hà Nội và Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai quận Ba Đình, quận Tây Hồ để xác minh nhà đất tại khu tập thể Vĩnh Phúc (phường Cống Vị, quận Ba Đình), biệt thự ở ngõ 27 Xuân Diệu (phường Quảng An, quận Tây Hồ). Cơ quan THA đang chờ phúc đáp của cơ quan có thẩm quyền để có cơ sở THA theo quy định của pháp luật.

Vụ Huỳnh Thị Huyền Như: 13 nghìn tỷ đồng chưa thu hồi được

Năm 2014, vụ án Huỳnh Thị Huyền Như và đồng phạm xảy ra tại Vietinbank gây chấn động thị trường tài chính Việt Nam với khoản tiền mà 22 bị cáo phải bồi thường gần 14.000 tỷ đồng. Trong số này, tiền phải thu hồi cho ngân sách nhà nước tới hơn 11.000 tỷ đồng; tiền thi hành cho các tổ chức, cá nhân gần 3.000 tỷ đồng (theo bản án hình sự phúc thẩm ngày 7/01/2015 của TAND Tối cao tại TP. Hồ Chí Minh).
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Trần Tiến Dũng cho biết, đây là vụ án có số tiền phải THA rất lớn nhưng khi xác minh thì tài sản của các bị cáo trong vụ Huyền Như còn lại quá nhỏ so với số tiền phải THA, thậm chí gần như không có gì…

Hiện nay, cơ quan THA đã thi hành được 261,655 tỷ đồng, trả lại 4 bất động sản (do một phần bản án bị tuyên hủy để điều tra lại, rồi lại điều tra bổ sung). Số tài sản còn phải thi hành là hơn 13.505 tỷ đồng.

Hơn 13 nghìn tỷ còn phải thu hồi trong vụ án Huỳnh Thị Huyền Như
Hơn 13 nghìn tỷ còn phải thu hồi trong vụ án Huỳnh Thị Huyền Như

 

Những ví dụ trên đây cho thấy công tác THADS nói chung và thu hồi tài sản bị thất thoát trong các vụ án kinh tế, tham nhũng nói riêng chưa hiệu quả khi con số thu về còn quá nhỏ so với số tiền phải THA.

Trong khi đó, hiện còn rất nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng khác cũng đang có nguy cơ tương tự khi mà số tiền bị thất thoát quá lớn còn tài sản để bảo đảm THA thì bị phân tán nhiều nơi, như: vụ án Giang Kim Đạt tại Vinashin giai đoạn 2, vụ án Phạm Công Danh tại Ngân hàng Xây dựng, vụ án Hà Văn Thắm tại Oceanbank…

Tuệ Lâm (tổng hợp)

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *