Sướng như kinh doanh độc quyền

Có lẽ trên thế giới không có công ty kinh doanh nào mà sướng như một số doanh nghiệp nhà nước (DNNN) ở Việt Nam.

25
Sướng như mới đây, khi Ngân hàng nhà nước điều chỉnh tăng tỉ giá, ba tập đoàn lớn của Việt Nam là Tập đoàn Điện lực (EVN), Công nghiệp than – khoáng sản (TKV), Dầu khí (PVN) lập tức đồng loạt kêu lỗ hàng ngàn tỉ đồng do tỉ giá tăng, và đề nghị… tính khoản lỗ hàng ngàn tỉ đồng vào giá điện bán cho người tiêu dùng. Và có vẻ như trước đây đã từng, Bộ Công thương nay rồi cũng sẽ chiều theo những lời kêu than nỉ non và đề nghị của ba tập đoàn này. Nhưng, nhiều chuyên gia kinh tế đã chỉ ra những bất hợp lý, thiếu cơ sở khi phân tích đề nghị của ba tập đoàn này.

Ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng, nhận xét rằng tỉ giá tăng thì không chỉ EVN, PVN, TKV bị ảnh hưởng, mà doanh nghiệp cả nước, người dân cũng bị ảnh hưởng. Vì vậy theo ông, EVN cần tính toán chính xác xem tỉ giá tăng khiến chi phí tăng cụ thể bao nhiêu và phải xem xét thêm nhiều yếu tố nữa về chi phí của các nhà máy điện. Ông Ngãi cho rằng tỉ giá tăng sẽ phải hạch toán vào giá điện, bởi quy định cho phép, và thực tế cũng đã thực hiện rồi. Bộ Công thương đã cho tăng giá điện cách nay chưa lâu, vào ngày 16-3 vừa qua, giờ tăng giá điện nữa sẽ “không hay”, bởi dù lạm phát thấp nhưng “giá ở thị trường, cái gì cũng đắt chứ không rẻ đi bao nhiêu”.

Còn theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, nếu chỉ tính lỗ do tỉ giá thì chưa đủ cơ sở, mà phải xem xét toàn diện trong hạch toán giá thành. Cơ quan quản lý cần xem xét việc hạch toán có đúng hay không chứ không thể để doanh nghiệp kêu một chiều khi tỉ giá tăng còn khi được lợi thì không thấy doanh nghiệp nói gì. Người tiêu dùng có quyền đặt câu hỏi ngược lại là vào những thời điểm tỉ giá biến động có lợi cho doanh nghiệp thì sao, doanh nghiệp có nộp cho Nhà nước hoặc chia lại cho người tiêu dùng không, mà bây giờ bất lợi lại yêu cầu người tiêu dùng phải chia sẻ. Như vậy là không có cơ sở cả lý và tình.

PGS.TS Lý Hoàng Ánh thì cho rằng việc tăng tỉ giá vừa rồi cũng là bài học cho những nhà quản trị, điều hành kinh doanh: phải có phân tích đánh giá, dự phòng những bất trắc rủi ro, kể cả rủi ro tỉ giá, và có những biện pháp phòng ngừa. Làm gì có chuyện điều hành quản lý kinh doanh mà rủi ro xảy ra lại chuyển vào người tiêu dùng. Bởi thị trường luôn có biến động, nhất là tỉ giá xưa nay đã thường xuyên biến động, đặc biệt giai đoạn từ năm 2011 trở về trước.

Từ năm 2011 đến nay, lãi suất vay VND bình quân là khoảng 10%/năm, trong khi đó lãi suất vay USD trung bình chỉ khoảng 5%. Như vậy trung bình trong 5 năm qua doanh nghiệp vay USD tiết giảm khoảng 25% lãi suất so với vay bằng VND.

Xét về tỉ giá, trong 5 năm qua tỉ giá tăng khoảng 15% (từ 19.500 đồng/USD lên 22.500 đồng/USD), như vậy xét về tương quan giữa lãi suất và tỉ giá, doanh nghiệp vay USD vẫn lợi được 10%.

Do vậy khi tính bài toán lỗ lãi, doanh nghiệp cũng phải tính cả chênh lệch lãi suất họ được hưởng do vay USD chứ không thể chỉ nói phần thiệt là doanh nghiệp bị lỗ do điều chỉnh tỉ giá. Lâu nay phần chênh lệch lãi suất đã giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí và đưa vào lợi nhuận. Nay tỉ giá tăng lại đẩy phần thiệt cho người tiêu dùng là không thể chấp nhận được.

Nhìn rộng hơn, với vai trò được giao là lực lượng chủ đạo của nền kinh tế, là công cụ điều tiết trong điều hành nền kinh tế, với lợi thế độc quyền kinh doanh (trong đó có những doanh nghiệp độc quyền kinh doanh trên tài nguyên quốc gia như than, dầu khí), lẽ ra các DNNN phải là những đầu tàu lôi kéo cả nền kinh tế và giúp ổn định nền kinh tế trước những tác động bất lợi từ bên trong và bên ngoài.

Nhưng trên thực tế, như Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh từng cho biết trong một cuộc hội thảo về DNNN với Văn phòng tư vấn Tony Blair: tuy chỉ có 5.600 DNNN, nhưng số DNNN này được giao quản lý một khối lượng tài sản lớn trên 3 triệu tỉ đồng và chi phối nhiều ngành/lĩnh vực quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Dù chỉ chiếm khoảng 1% về số lượng nhưng DNNN chiếm đến 85% sản lượng điện, 90% dịch vụ viễn thông, 56% dịch vụ tài chính – tín dụng, 70% đầu mối xuất khẩu gạo…

Thế nhưng, hiện vẫn còn nhiều tranh luận về hiệu quả hoạt động của DNNN, tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước. Và như chúng ta thấy qua việc ba tập đoàn nhà nước lớn đòi đưa lỗ do tỉ giá vào giá điện, có thể nói không ở đâu DNNN sướng như những tập đoàn nhà nước kinh doanh độc quyền ở Việt Nam, lãi thì doanh nghiệp hưởng, lỗ thì buộc khách hàng chịu.

Tin tức mới nhất cho hay: Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an vừa khởi tố vụ án và khởi tố 6 bị can về tội “Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ” xảy ra tại Công ty cổ phần Than Tây Nam Đá Mài, thuộc TKV. Các bị can gồm nguyên giám đốc, phó giám đốc công ty; trưởng phòng trắc địa – địa chất, trưởng phòng kỹ thuật sản xuất và phó trưởng phòng kế toán đã lập khống chứng từ để quyết toán gần 100 tỉ đồng, đưa một phần vào quỹ lương của công ty để ăn chia theo các chức danh trong giai đoạn 2013-2015. Trong đó, các thành viên thuộc Ban Giám đốc có vai trò quyết định để cho cấp dưới lập các hồ sơ, chứng từ khống rút tiền của doanh nghiệp.

Trong khi đó, Bộ Công thương cũng vừa có báo cáo gửi Thanh tra Chính phủ về thực hiện Kết luận thanh tra số 2181 ngày 30/9/2013 và ý kiến chỉ đạo thực hiện Kết luận thanh tra của Thủ tướng Chính phủ về việc chấp hành quy định của pháp luật trong quản lý sử dụng vốn, tài sản của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Năm 2013, Thanh tra Chính phủ đã phát hiện 6 dự án nguồn điện gồm nhiệt điện Ô Môn 1, nhiệt điện Phú Mỹ 1 và 4, nhiệt điện Nghi Sơn 1, nhiệt điện Hải Phòng 1, nhiệt điện Quảng Ninh 1 đều có hạng mục khu nhà quản lý vận hành và sửa chữa. Trên thực tế đó là nhà ở cho cán bộ với các loại biệt thự đơn lập, nhà song lập, nhà liền kề, chung cư cao tầng, có cơ sở hạ tầng đi kèm như nhà trẻ, bể bơi, sân tennis… với tổng giá trị đầu tư trên 595 tỉ đồng và được EVN hạch toán vào giá thành sản xuất điện.

Nay Bộ Công thương phối hợp với Bộ Tài chính chỉ đạo: Chi phí khấu hao của nhà đơn lập, nhà song lập, nhà liền kề, chung cư cao tầng và công trình nhà ở khác mà EVN cho các hộ gia đình cán bộ công nhân viên làm việc tại nhà máy điện thuê sử dụng thì không được đưa vào chi phí sản xuất kinh doanh điện. EVN phải xác định đơn giá cho thuê nhà đúng quy định theo nguyên tắc đảm bảo đủ bù đắp chi phí khấu hao để thu hồi vốn đầu tư. Các chi phí dịch vụ quản lý, bảo dưỡng các công trình này EVN phải hạch toán riêng.

Chi phí đầu tư của các công trình phục vụ cho mục đích phúc lợi như nhà trẻ, bể bơi, sân tennis, EVN và các đơn vị thành viên sử dụng quỹ phúc lợi hoặc các nguồn tài trợ hợp pháp từ các tổ chức, cá nhân để đầu tư xây dựng. Trường hợp đã sử dụng nguồn vốn khác để đầu tư thì hạch toán điều chỉnh nguồn. EVN và các đơn vị thành viên quản lý, sử dụng các công trình phúc lợi không được tính khấu hao tài sản các công trình phúc lợi này vào chi phí sản xuất kinh doanh của đơn vị. Nói cách khác, các chi phí này nằm ngoài giá điện.

Những trăm tỉ, trên 500 tỉ đồng ở TKV, ở EVN ấy, nếu không bị cơ quan điều tra, thanh tra phát hiện hẳn đã được đưa vào giá thành sản xuất than, điện, và buộc người tiêu dùng gánh chịu. Nói sướng như DNNN, kinh doanh độc quyền liệu có oan?

Theo Duyên dáng Việt Nam

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *