Luật đấu thầu có hiệu lực từ 01/7/2014: Các nhà thầu Việt phải tự đổi mới để cạnh tranh (?)

(Pháp lý) – Do bất cập từ cơ chế ngay trong Luật Đấu thầu 2005 và từ những ràng buộc, quy định riêng của các nhà tài trợ… thời gian qua đã diễn ra phổ biến tình trạng các nhà thầu Việt (chủ yếu trên lĩnh vực xây dựng) thua ngay trên sân nhà và nhường“sân chơi” cho các nhà thầu quốc tế tại các dự án có giá trị xây lắp nghìn tỷ. …

Tại Kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật Đấu thầu năm 2013 gồm 13 chương, 96 điều được xây dựng trên cơ sở sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu năm 2005, Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật liên quan đến đầu tư xây dựng cơ bản năm 2009, với nhiều chế định thông thoáng cho các nhà thầu Việt. Câu hỏi đặt ra, liệu các nhà thầu nội có bứt phá được sau khi Luật Đấu thầu sửa đổi có hiệu lực?

Những đòi hỏi bức xúc từ thực tiễn

Nền kinh tế đất nước đang hội nhập quốc tế sâu rộng, đấu thầu quốc tế diễn ra ngày càng nhiều với những yêu cầu cao, trong khi đó các doanh nghiệp xây lắp trong nước đa phần còn non kém và còn nhiều bỡ ngỡ. Song Luật Đấu thầu quy định phải có một số tiêu chí dự thầu mà chỉ có những nhà thầu quốc tế mới đáp ứng được, nhất là lĩnh vực đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông đã bộc lộ nhiều bất cập về cơ chế chính sách liên quan.

Luật Đấu thầu năm 2013 được đánh giá đã sửa đổi toàn diện những bất cập của Luật Đấu thầu năm 2005
Luật Đấu thầu năm 2013 được đánh giá đã sửa đổi toàn diện những bất cập của Luật Đấu thầu năm 2005

Trong đó, vấn đề được các nhà thầu đặc biệt quan tâm, nêu ý kiến phản ánh bất cập là trong Luật Đấu thầu 2005 chưa có quy định về hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước khi tham gia đấu thầu dưới hình thức đấu thầu quốc tế. Ngay cả về vốn cũng quy định nhà thầu phải có một lượng vốn đủ lớn mới được tham gia. Trong khi ở nhiều nước, các nhà thầu khi tham gia dự thầu ở nước ngoài, Chính phủ còn hỗ trợ, bảo lãnh một phần giá trị gói thầu đó.

Trong khi các nhà thầu tư nhân phụ thuộc vào nguồn vốn góp cổ phần, thì các nhà thầu lớn có nguồn vốn lớn lại do Nhà nước nắm giữ phần chi phối, muốn sử dụng nguồn vốn cần phải được phê duyệt của rất nhiều cấp nên mất nhiều thời gian. Hạn chế về mặt tài chính là nhược điểm lớn nhất của các nhà thầu Việt Nam. Thế nhưng yếu tố tạo nên sự không bình đẳng trong tham gia đấu thầu, đó là một số chính sách thuế, chính sách tín dụng của Việt Nam chưa ưu đãi đối với chủ đầu tư và nhà thầu trong nước, trong khi một số nhà thầu nước ngoài được hưởng ưu đãi về xúc tiến đầu tư, chính sách thuế, chính sách tín dụng, tỷ giá ngoại tệ…

Ngoài ra, theo nhiều chuyên gia trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, một số quy định của Luật Đấu thầu hiện hành chưa cụ thể, chưa phù hợp, rất dễ hiểu là chỉ chọn đơn vị có giá bỏ thầu rẻ nhất mà không tính đến đầy đủ năng lực đảm bảo tiến độ và chất lượng nhà thầu. Việc đấu thầu hiện tại chưa xem xét đầy đủ đến các yếu tố năng lực, kinh nghiệm thi công của nhà thầu, nguồn cung cấp và giá cả vật tư vật liệu, nhân công.

Chính vì vậy khi triển khai, tổ chức thi công, giá nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu xây dựng tăng cao so với thời điểm bỏ thầu, dẫn đến tình trạng thiếu vốn, thiếu phương tiện, nhân công, đặc biệt là lao động có tay nghề cao. Đối với các gói thầu thuộc nguồn vốn ODA, có trường hợp giá đề nghị trúng thầu của nhà thầu vượt giá dự toán được duyệt, sau khi đánh giá và thẩm định, bên mời thầu đã báo cáo nhà tài trợ và được chấp thuận kết quả đấu thầu.

Mặc dù vậy, theo quy định của Luật Đấu thầu thì việc làm này lại không phù hợp. Nếu công nhận kết quả trúng thầu của nhà thầu, chủ đầu tư và các cơ quan chức năng sẽ đối mặt với nhiều rủi ro và không dễ giải trình với các đoàn thanh tra, kiểm toán…

 Rào cản pháp lý đã thông thoáng

Những bức xúc từ thực tiễn như đã trình bày ở trên đã được tháo gỡ trong Luật Đấu thầu năm 2013 vừa được Quốc hội XIII,  kỳ họp thứ 6 thông qua.

Theo nhiều chuyên gia, Luật Đấu thầu năm 2013 có khá nhiều điểm mới, ưu tiên phát triển nguồn lực trong nước, tạo cơ hội cho nhà thầu trong nước trúng thầu để tạo việc làm cho lao động trong nước. Theo đó, tư cách của các nhà thầu ngoại khi tham gia đấu thầu quốc tế tại Việt Nam được quy định chặt chẽ hơn, gói thầu tư vấn, xây lắp, hỗn hợp phải liên danh hoặc ký hợp đồng với nhà thầu phụ Việt Nam.

Tập đoàn Phúc Lộc (Ninh Bình) trúng thầu gói thầu mở rộng nâng cấp Quốc lộ 1D và xây dựng mới tuyến đường Long Vân – Long Mỹ (Tp. Quy Nhơn) ngay trên đất Bình Định
Tập đoàn Phúc Lộc (Ninh Bình) trúng thầu gói thầu mở rộng nâng cấp Quốc lộ 1D và xây dựng mới tuyến đường Long Vân – Long Mỹ (Tp. Quy Nhơn) ngay trên đất Bình Định

Giá trị khối lượng công việc dành cho nhà thầu Việt Nam không thấp hơn 30% giá dự thầu trong trường hợp nhà thầu Việt Nam đủ khả năng thực hiện. Nhà thầu nước ngoài chỉ được phép sử dụng lao động nước ngoài khi lao động trong nước không đủ khả năng thực hiện và đáp ứng yêu cầu của gói thầu.

Luật cũng quy định rõ: các nhà thầu được hưởng ưu đãi trong đấu thầu quốc tế khi thuộc một trong các trường hợp sau: nhà thầu trong nước khi tham dự đấu thầu quốc tế gói thầu xây lắp, hỗn hợp; nhà thầu liên danh khi có thành viên trong liên danh là nhà thầu trong nước đảm nhận công việc có giá trị trên 50% đối với gói thầu dịch vụ tư vấn, xây lắp hoặc gói thầu hỗn hợp; nhà thầu cung cấp hàng hóa có chi phí sản xuất trong nước chiếm tỷ lệ từ 30% trở lên.

Cụ thể, về việc lựa chọn nhà đầu tư, Luật Đấu thầu năm 2005 chỉ đề cập đến vấn đề lựa chọn nhà thầu thực hiện các gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa và tư vấn, trong khi đó Luật Đấu thầu năm 2013 lại lựa chọn nhà đầu tư để nhà đầu tư đem tiền vào đầu tư dự án. Về đấu thầu qua mạng, trước đây luật chỉ có một Điều về đấu thầu qua mạng thì nay Luật Đấu thầu có cả một chương về vấn đề này.

Đặc biệt là đấu thấu qua mạng, mặc dù đã làm thí điểm từ năm 2009 và đã có hơn 1.000 gói thầu thực hiện thành công tuy nhiên vì nhiều lý do cho đến nay các nhà thầu vẫn chưa thật sự “mặn mà”, thậm chí còn tỏ ra xa lạ. Ông Lê Văn Tăng – Cục trưởng Cục Đấu thầu, Bộ Kế hoạch & Đầu tư cho biết, trong thời gian tới cơ quan quản lý sẽ đặt ra lộ trình về tỷ lệ bắt buộc phải đấu thầu qua mạng theo từng năm… Bởi theo ông Tăng, ưu điểm của đấu thầu qua mạng là các nhà thầu, nhà đầu tư có thể đăng ký đấu thầu ở mọi lúc mọi nơi, thời gian chỉ cần diễn ra 5 phút; các nhà thầu không biết mặt nhau nên loại trừ được yếu tố quen biết, vừa phòng chống được tham nhũng vừa tiết kiệm được rất nhiều chi phí.

Luật Đấu thầu 2013 cũng bao quát luôn cả đấu thầu về dịch vụ sự nghiệp công, và đấu thầu đối với các dự án ODA hay đầu tư trực tiếp của Việt Nam ra nước ngoài… Sở dĩ những nội dung này được đưa vào luật, theo bà Phương,  hiện nay Việt Nam có rất nhiều các dự án ODA và FDI ra nước ngoài, nhưng lại chưa có một cách làm thống nhất, vì thế rất cần có sự điều chỉnh phù hợp, để các dự án đầu tư được hiệu quả hơn. Nhờ có những điểm mới này nên Luật Đấu thầu năm 2013 có nhiều ưu điểm, hứa hẹn sẽ tạo ra sự minh bạch, cạnh tranh hơn, đặc biệt sẽ giảm được tham nhũng trong quá trình thực hiện và cũng phân chia trách nhiệm rõ ràng hơn.

Luật cũng quy định rõ việc tăng cường giám sát, xử lý vi phạm về đấu thầu, bổ sung giám sát cộng đồng trong quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu, bổ sung trách nhiệm giám sát cho người có thẩm quyền. Đồng thời tăng cường xử lý vi phạm pháp luật về đấu thầu, bổ sung những hành vi bị cấm trong đấu thầu, biện pháp xử phạt đối với cá nhân được giao trách nhiệm xử phạt nhưng tuân thủ quy định.

Liệu nhà thầu Việt có “bứt phá”… ?    

Mặc dù Luật Đấu thầu đã được kỳ họp thứ 6, Quốc hội XIII thông qua. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nếu các nhà thầu Việt không tự mình đổi mới nội lực thì cũng bị “lép vế” trên đấu trường quốc tế, thậm chí tiếp tục bị lấn trên sân nhà.

Thiếu tính chuyên nghiệp là “lỗi lớn” của nhà thầu trong nước. Không tính toán kỹ, chi tiết các yếu tố trong suốt quá trình dự án khi lập hồ sơ chào thầu, đó là lỗi mà các nhà thầu Việt Nam thường mắc phải. Và đó chính là yếu tố dễ phát sinh làm tăng giá thành và thời gian trong quá trình thực hiện dự án.

Trong khi vấn đề bảo hành sau khi dự án hoàn thành, được các nhà thầu nước ngoài thường thực hiện rất tốt, thì ngược lại các nhà thầu Việt thường làm không tốt, không có bộ phận bảo hành chuyên nghiệp cho dự án. Do đó đối với các công trình khi chủ đầu tư có nhu cầu thường các nhà thầu Việt triển khai rất chậm và hiệu quả kém làm mất niềm tin.

Để tự cứu mình và giành lại lợi thế trên sân nhà, các chuyên gia cho rằng, bên cạnh sự trợ giúp đắc lực bằng các cơ chế chính sách thích hợp và kịp thời từ các cấp quản lý; các nhà thầu Việt phải cố gắng, nỗ lực và nghiêm khắc với chính mình hơn, phải tự xây dựng chiến lược và mục tiêu cho mình.

Ngay từ những công trình nhỏ phải có phương án tổ chức, quản lý dự án tốt, tạo được tư duy làm việc khoa học để dần hình thành cái chất cần có của nhà thầu. Chúng ta đang thiếu phương pháp và tác phong làm việc khoa học có trách nhiệm của nhà thầu. Làm sao để chủ đầu tư thực sự yên tâm khi nhận sản phẩm của nhà thầu Việt làm ra.

PGS.TS. Vũ Khoa – Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam cho rằng: “Bản thân các nhà thầu phải tự phấn đấu đào tạo nguồn nhân lực chuyên gia giỏi, ngoại ngữ tốt, kỹ thuật máy móc hiện đại và khẳng định bằng chất lượng và tiến độ công trình. Có những yếu tố này, nhà thầu Việt không cần tham gia đấu thầu cũng được các nhà thầu quốc tế tin tưởng chỉ định làm thầu phụ… Từ đó, nhà thầu Việt mới có được một sân chơi bình đẳng”.

VŨ LÊ MINH

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *