Chuyên gia Phạm Chi Lan lo cổ phần hóa sẽ bị trục lợi

“…Tôi rất lo ngại việc cổ phần hóa sẽ bị trục lợi, chứ không phải vì lợi ích của nền kinh tế. Đó cũng là một kiểu tham nhũng, lợi ích nhóm…” – chuyên gia Phạm Chi Lan nói với Một Thế Giới.

Mục tiêu cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước đã đặt ra từ lâu nhưng theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế thì kết quả không mấy khả quan, nhất là mục tiêu phải hoàn thành cổ phần hóa 317 doanh nghiệp trong năm 2015 là khá nặng nề.

 Ảnh minh họa

Ảnh minh họa

Để làm rõ hơn vấn đề này, Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan.

Là một chuyên gia kinh tế, bà có đánh giá gì về công tác triển khai thực hiện cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước hiện nay?

Tôi nghĩ việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước đang thể hiện suy nghĩ đúng đắn hơn trong tư duy kinh tế. Mục đích của việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước không chỉ để tăng cường khu vực tư nhân, mà do quy luật thị trường. Theo sự phát triển của thị trường, doanh nghiệp nhà nước muốn tồn tại và phát triền phải thay đổi, cổ phần hóa cũng là một cách thay đổi. Cổ phần hóa sẽ đóng góp nhiều cho doanh nghiệp, xã hội và để doanh nghiệp sử dụng các nguồn lực trong tay hợp lý, hiệu quả hơn.

Lâu nay, nhiều doanh nghiệp nhà nước sử dụng rất nhiều nguồn lực nhưng kém hiệu quả, sức cạnh tranh kém. Khi cổ phần hóa buộc họ phải đặt mình vào môi trường cạnh tranh hơn, buộc phải trưởng thành và thích nghi với điều kiện kinh doanh mới, do đó sẽ phát triển tốt hơn. Đó cũng là một khía cạnh của cổ phần hóa chứ không phải chỉ mỗi lý do tăng cường thành phần kinh tế tư nhân.

Tất nhiên khi chủ trương cổ phần hóa, Nhà nước cũng đã thừa nhận vai trò và tính hiệu quả của khu vực tư nhân có sự vượt trội. Nhiều ví dụ trong thực tế còn cho thấy doanh nghiệp tư nhân hoạt động năng nổ và hiệu quả hơn nhiều sơ với doanh nghiệp nhà nước

Việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước được thực hiện từ nhiều năm nay nhưng có nhiều ý kiến cho rằng chỉ là “bình mới rượu cũ” và hiệu quả không như kỳ vọng. Bà có thể cho biết quan điểm của mình?

Tôi cho rằng đây là điều rất đáng tiếc. Chúng ta đã cổ phần hóa từ lâu rồi, và giai đoạn đầu cũng đã đưa nhiều doanh nghiệp vươn ra thị trường hoặc bán hẳn môt số doanh nghiệp.

Giai đoạn đầu chúng ta đã làm được một số việc, đáng lẽ giai đoạn này phải nâng tầm nó lên, thúc đẩy nó thành công hơn thì lại không làm được việc đó. Tư duy còn muốn níu kéo, ngần ngại, muốn giữ cổ phần lớn cho nhà nước… Cho nên cổ phần hóa giai đoạn này không đạt được về chất lượng cũng như số lượng Thủ tướng đề ra.

Mức độ cổ phần hóa cũng chưa được nhiều trong khi số lượng cổ phần Nhà nước nắm giữ quá lớn. Nhiều người cũng kỳ vọng rất lớn ở những tuyên bố cổ phần hóa các doanh nghiệp lớn như Vietnam Airline nhưng rồi cũng thất vọng vì mức độ cổ phần hóa không được bao nhiêu.

Cổ phần hóa đôi khi nửa vời, nhiều khi đơn vị mua lại cổ phần của các doanh nghiệp nhà nước này lại là các doanh nghiệp nhà nước khác, chứ không phải tư nhân. Như vậy, chúng ta chưa thực sự đưa doanh nghiệp ra thị trường, ra khu vực tư nhân.

Nếu đưa ra cho doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nước ngoài thì mới có thể thay đổi cơ bản về hệ thống quản trị, mới cải thiện được năng lực cạnh tranh. Đó cũng là điều đáng tiếc rất lớn.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan

Vậy theo bà, nguyên nhân là do đâu?

Tôi cho rằng nguyên nhân là do tư duy bám giữ nhà nước rất lớn, không doanh nghiệp Nhà nước nào muốn dứt ra khỏi “bầu sữa” Nhà nước, bởi khu vực này có nhiều ưu đãi, thuận lợi hơn.

Một số người khác vẫn còn tư duy thành phần kinh tế Nhà nước chủ đạo nên doanh nghiệp Nhà nước phải chủ đạo, Nhà nước phải nắm giữ số cổ phần lớn nhất. Suy cho cùng thì cũng là vấn đề lợi ích.

Cách thực hiện việc cổ phần hóa cũng có vấn đề. Việc cổ phần hóa đòi hỏi sự công khai, minh bạch rất lớn từ các doanh nghiệp, cơ quan liên quan. Phải có sự chỉ đạo quyết liệt từ Nhà nước buộc tỉ lệ cổ phần hóa bao nhiêu, bán ra xã hội bao nhiêu.

Nếu số cổ phần bán ra càng nhiều thì người dân càng sẵn sàng mua hơn. Tuy nhiên hiện nay doanh nghiệp Nhà nước không muốn bán cổ phần ra nhiều, vẫn muốn để thành phần kinh tế Nhà nước giữ quyền chi phối trong doanh nghiệp, nên người dân không sẵn sàng mua.

Quy định cũng có nhiều rắc rối, có nhiều Bộ, ngành liên quan nhưng lại không có trách nhiệm rõ ràng. Thủ tướng cũng đã ra quyết định xử lý nghiêm lãnh đạo doanh nghiệp chậm chạp tron