LTS: Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã chính thức điều chỉnh tỷ giá VND/USD theo hướng giảm giá VND, đồng thời rút biên độ xuống còn +/-1%. Tuy không bất ngờ vì đã được dự báo trước cả tháng, song với mức điều chỉnh tới 9,3% (từ 18.932 đồng/USD lên 20.693 đồng/USD) là mạnh chưa từng có trong một lần giảm giá tiền đồng kể từ năm 1996 đến nay. Đợt điều chỉnh này sẽ tác động thế nào đến nền kinh tế là vấn đề đang được các doanh nghiệp và dư luận quan tâm. Làm thế nào để hiệu quả tích cực và mang lại sự công bằng cho các thành phần kinh tế là những vấn đề đang được đặt ra một cách cấp thiết.
Bài cùng chuyên đề:
- Ngân hàng thắng thì ai thua?
- Lạm phát nhưng phải làm để đánh thức nền kinh tế
- Quốc tế đánh giá về việc điều chỉnh tỷ giá
Bài 1: Tác động đa chiều
Tạo điều kiện điều hành tỷ giá chủ động
Trong những năm qua, tỷ giá luôn là một bài toán khiến lãnh đạo NHNN phải đau đầu. Trong mỗi lần biến động như thế, người đứng đầu cơ quan này tỏ ra rất băn khoăn trước sự náo loạn trên thị trường “chợ đen” cũng như những bất cập tỷ giá ngay trong hệ thống NH. Đây là lần tăng tỷ giá thứ tám kể từ đầu năm 2008. Trong các đợt tăng tỷ giá, kịch bản luôn lặp lại: thị trường tự do tăng trước, NHNN phải tăng theo. Với việc tăng tới 9,3% trong lần điều chỉnh này, tạo ra khác biệt căn bản so với những lần điều chỉnh trước.
Nguồn ngoại tệ sẽ cạn kiệt, nếu chúng ta tiếp diễn tốc độ nhập siêu lớn
Tỷ giá đã rất sát với giá thực. Điều này sẽ có tác động làm giảm, thậm chí triệt tiêu găm giữ USD. Khoảng cách với giá “chợ đen” sẽ thu hẹp. Điều này sẽ giảm được những rủi ro bất ổn trên thị trường ngoại hối có nguy cơ xuất hiện trong thời gian tới. Ngân hàng Nhà nước cho rằng: “Các biện pháp này sẽ tạo điều kiện để điều hành tỷ giá chủ động, phù hợp với tình hình cung cầu ngoại tệ, bảo đảm tăng tính thanh khoản của thị trường, góp phần kiềm chế nhập siêu và hỗ trợ cho việc thực thi chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt hơn”.
Sự chủ động ở đây được cụ thể ở định hướng là Ngân hàng Nhà nước sẽ điều hành tỷ giá bình quân liên ngân hàng tương đối linh hoạt trong thời gian tới, thay vì cố định kéo dài như trong thời gian qua sau mỗi lần điều chỉnh.
Vấn đề còn lại là việc điều chỉnh lần này sẽ tác động thế nào đến lạm phát? Trong quá khứ, nền kinh tế từng vượt qua những kỳ lạm phát cao, nhưng sẽ nhiều rủi ro nếu dự trữ ngoại tệ tiếp tục bị bào mòn (hiện đang ở mức thấp), đặc biệt là với yêu cầu phòng thủ trước tình huống dòng vốn nóng đầu tư nước ngoài đột ngột đảo chiều nếu có một lý do nào đó.
Trong báo cáo phân tích nhanh phát hành ngày 11/2, các nhà phân tích của ngân hàng HSBC cho rằng, tác động của chính sách điều chỉnh tỉ giá mới sẽ giúp ổn định giá trị tiền đồng trong ngắn hạn. Hai dấu chỉ thị trường về sự lên xuống giá của tiền đồng, theo các chuyên gia của HSBC,là lãi suất đang duy trì ở mức cao và việc kiềm chế lạm phát.
Các nhà phân tích của Standard Charter, trong báo cáo phát hành lúc 14h30 phút ngày 11.2.2011, cũng nhấn mạnh đến áp lực tác động lên tiền đồng đến từ thâm thủng thương mại, lạm phát gia tăng và mục tiêu tăng trưởng.
Cả hai báo cáo đều cho rằng tác động của việc điều chỉnh tỉ giá đến thị trường trái phiếu chính phủ không nhiều. Tuy nhiên, báo cáo của HSBC vẫn khuyến cáo, nên giữ trạng thái bán ra với trái phiếu chính phủ đáo hạn vào năm 2016 vào 2020 nếu “không tập trung vào mục tiêu kiềm chế lạm phát và lượng dự trữ ngoại hối tăng trở lại”.
Còn theo nguồn tin từ Ngân hàng Nhà nước thì: “Tỷ giá bình quân liên ngân hàng sẽ được điều chỉnh tương đối linh hoạt, phù hợp với tình hình cung cầu ngoại tệ, bảo đảm tăng tính thanh khoản của thị trường, góp phần kiềm chế nhập siêu và hỗ trợ cho việc thực thi chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt hơn.”
| “Mặc dù chúng ta vẫn còn nguồn ngoại tệ dự trữ nhưng nếu tiếp diễn tốc độ nhập siêu lớn thì nguồn ngoại tệ sẽ cạn kiệt và khủng hoảng tài chính sẽ xảy ra” – PGS-TS Trần Hoàng Ngân, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, cảnh báo. |
Tình trạng hai tỷ giá chính thức và không chính thức tồn tại kéo dài trong nhiều tháng qua được các chuyên gia kinh tế, tài chính cho là gây nhiều thiệt hại cho doanh nghiệp trong việc thanh toán qua hệ thống ngân hàng. Tình trạng này cũng khiến chính các ngân hàng gặp khó khăn trong thời gian trước tết, vì có hiện tượng nhiều người dùng thẻ ATM ra nước ngoài rút ngoại tệ ở máy ATM ở các nước rồi đem số tiền mặt ngoại tệ này về Việt Nam bán trên thị trường chợ đen kiếm lời.
Vì vậy, quyết định điều chỉnh tỷ giá của ngân hàng nhà nước được thị trường coi là một hành động rất cần thiết để chấn chỉnh tình trạng méo mó tỷ giá tồn tại trên thị trường suốt trong thời gian qua.
Nhập khẩu thua
Việc điều chỉnh tỷ giá lần này khiến cho “kẻ khóc, người cười”. Đối tượng gặp khó khăn trước hết là các nhà nhập khẩu.
Chia sẻ với Diễn đàn Kinh tế Việt Nam, ông Hoàng Văn Tòng, Phó Tổng giám đốc Công ty Gang thép Thái Nguyên, than thở, chắc chắn chi phí đầu vào của ngành thép sẽ tăng lên rất mạnh.
Ông Tòng nhẩm tính, trung bình một tháng, thép Thái Nguyên sẽ phải nhập khoảng 25.000 tấn phôi, mất khoảng 16,5 triệu USD, 20.000 tấn thép phế với giá trị nhập khoảng 10,8 triệu USD. Riêng than cốc, công ty vừa nhập về 1 chuyến tàu 30.000 tấn với tổng giá trị khoảng 12 triệu USD và sẽ phải nhập thêm 2 chuyến nữa mới đủ nhu cầu cả năm.
Như vậy, chỉ tạm tính sơ sơ, lượng ngoại tệ phải chi trả cho 3 loại nguyên vật liệu trên đã là 39,5 triệu USD. Một đêm tăng tỷ giá, phút chốc, công ty thép Thái Nguyên sẽ phải mất thêm tới 54,905 tỷ đồng phát sinh. Doanh thu mỗi năm của doanh nghiệp này là khoảng 8.000 tỷ đồng. Và chỉ vì tỷ giá thay đổi, khoản chi phí phát sinh trên đã bằng 0,06% tới so với tổng doanh thu.
Tới đây, chúng tôi sẽ còn bị ảnh hưởng bởi giá dầu, cước phí vận tải, giá điện… Hàng loạt giá đầu vào tăng như vậy thì giá thép sẽ phải tăng theo!”, ông Tòng nói. Hiện nay, dù đã tăng giá thép từ hôm 8/2 song với giá đầu vào phát sinh như vậy, giá Thép Thái nguyên đang thấp dưới giá thành. Lên giá chậm 10 ngày, công ty sẽ bị lỗ tới 10 tỷ đồng.
Ngao ngán không kém, một doanh nghiệp kinh doanh gas phía Nam ghen tỵ: với cách điều hành tỷ giá như thế này, những doanh nghiệp xuất khẩu mà không phải nhập nguyên liệu nhiều như café, sắn, gạo… sẽ lời lớn và có khi, kinh doanh ngoại tệ của họ còn “ngon” hơn cả làm xuất khẩu!
Xuất khẩu thắng
Tỷ giá tăng làm khó cho các nhà sản xuất phụ thuộc nhập khẩu. nhưng lại là tin vui cho các doanh nghiệp xuất khẩu.
Báo cáo tổng hợp của Bộ Công Thương đã cho thấy các ngành xuất khẩu đang lợi đáng kể nhờ giá tăng mạnh. Có thể kể tên như giá chè các loại tăng 10%, gạo tăng 2,8%, sắn tăng 43,4%, cao su tăng 69,1%… Vì thế, dù lượng hàng xuất khẩu giảm đi trong tháng 1 nhưng yếu tố trên đã kéo giá trị nhập khẩu các mặt hàng tăng lên đáng kể trong tháng 1.
Dệt may khai xuân năm 2011 đã đầy tín hiệu tốt lành, với lượng đơn hàng đã ký đến hết tháng 3, một số đơn vị đã ký xong đơn hàng hết tháng 9. Tháng 1, ngành này đã đạt kim ngạch xuất khẩu kỷ lục tới 900 triệu USD, tăng 10,6% so với cùng kỳ năm 2010. Nhờ cú hích tỷ giá, ngành dệt may đã có thêm 1.251 tỷ đồng.
Bà Đặng Phương Dung, Phó tổng giám đốc Tập đoàn dệt may Việt Nam, cho biết, chuyện tăng tỷ giá này đối với những đơn vị xuất khẩu dệt may nhiều sẽ không bị ảnh hưởng gì. Đơn vị nào phụ thuộc nhập khẩu nhiều, tỷ giá tăng thì giá xuất khẩu tăng.
Nhờ cơ chế tỷ giá mà tháng 1, các doanh nghiệp xuất khẩu chè cũng đã có thêm tới 20,85 tỷ đồng với kim ngạch 15 triệu USD, các doanh nghiệp sắn lời thêm 133,44 tỷ đồng, khi xuất khẩu thu được 96 triệu USD. Tương tự, mặt hàng gạo đạt kim ngạch 194 triệu USD trong tháng 1, tính ra, đã lãi thêm 269,66 tỷ đồng nhờ tỷ giá, ngành cao su đạt kim ngạch xuất khẩu 337 triệu USD và họ đã có thêm 468,430 tỷ đồng tiền chênh lệch tỷ giá.
Bài toán khó
Một chính sách ban hành ra thì khó lòng dĩ hòa vi quí cho mọi nhóm thành phần kinh tế. Câu chuyện kẻ khóc, người cười cho thấy tỷ giá tăng không là ngoại lệ nhưng có tác động nhạy cảm bậc nhất.
Giới chuyên gia tài chính kỳ vọng, tăng tỷ giá dù gây sốc nhưng sẽ xóa dần tình trạng 2 tỷ giá kéo dài thời gian qua, sẽ minh bạch hóa được chi phí đầu vào cho doanh nghiệp… Tuy nhiên, các doanh nghiệp cả xuất và nhập khẩu đều chẳng mấy tin tưởng vào tác dụng tốt đẹp ấy.
Ông Hoàng Văn Tòng thẳng thắn: Bao giờ ngân hàng đủ USD, đủ sức chi phối được thị trường thì doanh nghiệp sẽ bớt bị kẹt. Từ trước tới nay, doanh nghiệp bắt buộc mua USD qua ngân hàng và luôn phải chịu thêm 1 khoản phí ngoài sổ sách. Giá USD mua thực tế vượt xa so với giá USD niêm yết chính thức của ngân hàng, gần xấp xỉ giá USD tự do. Nay, tỷ giá tăng thì phí nộp thêm cho ngân hàng sẽ giảm đi, kéo được giá mua USD trên sổ sách của doanh nghiệp gần với giá mua thực tế hơn, hạch toán có vẻ minh bạch hơn.
Ông Phạm Chí Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thép lo ngại: tác dụng minh bạch hóa chưa chắc đã giữ được lâu. Vì giá USD tự do chưa có gì đảm bảo sẽ dừng lại như hiện nay. Trước là xoay quanh 21.000 đồng/USD nhưng giờ, đã là 21.500 rồi. Nghĩa là, 2 tỷ giá VND/USD sẽ lại đuổi nhau.
Ông Cường nhấn mạnh, cái gốc của câu chuyện này vẫn là thiếu USD, do nhập siêu nhiều, dự trữ ngoại tệ mỏng. E ngại nhất là nếu như không huy động được USD sau tăng tỷ giá, vẫn thiếu USD thì thép, hay các ngành phụ thuộc nhập khẩu thì vẫn cứ phải tìm mọi cách mua USD. Cái vòng luẩn quẩn hai tỷ giá vẫn như cũ.
Các doanh nghiệp lo ngại, người có ngoại tệ sẽ chỉ bán một thời gian tạm thời rồi sẽ kìm lại. Khi đó, thị trường lại thiếu ngoại tệ ảo. Đó là cớ để giá USD sẽ lại tăng tiếp. Vì thế, ngoài tỷ giá, Nhà nước cần phải có biện pháp hành chính khác mới mong giải quyết được câu chuyện này.
Thu Hằng
