Sai phạm, thua lỗ tại các Tổng công ty, Tập đoàn nhà nước: Vì sao nên nỗi… “con cưng”? | Pháp lý Online

Sai phạm, thua lỗ tại các Tổng công ty, Tập đoàn nhà nước: Vì sao nên nỗi… “con cưng”?

Sai phạm, thua lỗ tại các Tổng công ty, Tập đoàn nhà nước: Vì sao nên nỗi… “con cưng”?

Cứ mỗi dịp Tổng kiểm toán Nhà nước công bố kiểm toán các Tổng công ty, Tập đoàn nhà nước, dư luận đều được một phen bình luận về những khoản thua lỗ đến hàng nghìn tỉ đồng. Và mới đây, sau đợt thanh tra của Thanh tra Chính phủ, những con số hàng chục nghìn tỉ sai phạm lại khiến dư luận sôi sục đặt câu hỏi: Vì sao nên nỗi… “con cưng”?

Doanh nghiệp “con cưng”: Thua lỗ và nhiều sai phạm

Dường như dư luận đã chuyển sự quan tâm từ vụ án xét xử các cựu quan chức Vinashin sang những tập đoàn nhà nước khác, sau khi Thanh tra Chính phủ (TTCP) công bố kết luận thanh tra tại một số tập đoàn kinh tế Nhà nước.

289 410x275 Sai phạm, thua lỗ tại các Tổng công ty, Tập đoàn nhà nước: Vì sao nên nỗi... “con cưng”?

Cựu chủ tịch Vinashin Phạm Thanh Bình phải ra vành móng ngựa vì để Vinashin thua lỗ, sai phạm lên đến hàng chục nghìn tỉ đồng.

Nổ “phát súng” đầu tiên chính là Tập đoàn Sông Đà (TĐSĐ). Các đợt thanh tra, kiểm tra của các cơ quan chức năng cũng cho thấy, tập đoàn kinh tế này đã đầu tư ngoài ngành vượt vốn điều lệ hàng ngàn tỉ đồng, mua sắm máy móc kém chất lượng gây lãng phí hàng chục tỉ đồng, quản lý vốn lỏng lẻo để cá nhân chiếm hưởng… Việc chấp hành các quy định của pháp luật về quản lý sử dụng vốn, tài sản tại Tập đoàn Sông Đà đã đầu tư vượt vốn điều lệ, vi phạm quy định của Bộ Tài chính trên 2.355 tỉ đồng. Theo TTCP, tại thời điểm kiểm tra, TĐSĐ dù đã có nghị quyết thoái vốn nhưng vẫn không thu hồi được, tiềm ẩn nguy cơ mất vốn của nhà nước.

Ngoài tập đoàn mẹ, nhiều đơn vị thành viên cũng đầu tư ra ngoài doanh nghiệp vượt vốn điều lệ cả ngàn tỉ đồng. Trong đó, Tổng công ty lắp máy Việt Nam: trên 3.732 tỉ đồng; Tổng công ty cơ khí xây dựng: 264 tỉ đồng; Tổng công ty xây dựng và phát triển hạ tầng: trên 62,4 tỉ đồng… TĐSĐ, Công ty BOT hầm đường bộ Đèo Ngang trích khấu hao tài sản cố định trên 27 tỉ đồng, làm giảm lợi nhuận sau thuế gần 20 tỉ đồng, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp hơn 7,5 tỉ đồng.

Sau TĐSĐ đến Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) là đơn vị đầu tàu về kinh tế với đóng góp gần 1/3 thu ngân sách của Nhà nước hằng năm cũng sai phạm hàng loạt. Kết thúc thanh tra tại PVN, Thanh tra Chính phủkiến nghị phải xử lý về tài chính lên đến trên 18.200 tỉ đồng.

Cụ thể, PVN đã sử dụng Quỹ đầu tư phát triển chưa đúng quy định. Dự án đường từ TP Cà Mau đến khu công nghiệp Khí – Điện – Đạm Cà Mau và đường vào ấp Bao Nhàn (xã Hồ Thị Kỷ) không thuộc công trình dầu khí nhưng lại được PVN ứng vốn cho tỉnh Cà Mau để thực hiện với tổng giá trị trên 352 tỷ đồng. Bên cạnh đó, PVN còn sử dụng trên 15 nghìn tỷ đồng để đầu tư cho 3 hoạt động tài chính không thuộc dự án trọng điểm dầu khí là chưa đúng pháp luật.

Kết luận thanh tra cho thấy, việc đầu tư ra ngoài ngành của một số tổng công ty thuộc PVN đều đạt hiệu quả thấp. Ngoài ra, tập đoàn đầu tư vào 51 công ty với số vốn 1.140 tỷ đồng kinh doanh không có lãi trong năm 2008. Đến năm 2009, khoản đầu tư không có lãi tăng lên 1.270 tỷ đồng và năm 2010 con số này tăng lên 2.380 tỷ đồng. Trong số 384 dự án đã triển khai trong giai đoạn 2006 – 2010 với tổng mức đầu tư 301 nghìn tỷ đồng và 16,9 tỷ USD, ngoài các dự án được Thủ tướng cho phép chỉ định thầu, PVN và các đơn vị thành viên đã chỉ định một số gói thầu sai quy định. Cụ thể, PVN chỉ định 2 gói thầu với giá trị 32 tỷ đồng tại Nhà máy lọc dầu Dung Quất, các đơn vị thành viên chỉ định 4 gói thầu với trị giá 0,7 tỷ đồng, 110,5 triệu USD và 0,6 triệu euro chưa đúng quy định.

2.210 410x272 Sai phạm, thua lỗ tại các Tổng công ty, Tập đoàn nhà nước: Vì sao nên nỗi... “con cưng”?

Nguyên Chủ tịch PVN Đinh La Thăng đang được dư luận đặt câu hỏi, trách nhiệm của ông như thế nào khi PVN sai phạm lên tới 18.200 tỷ?

Ngoài hai tập đoàn trên, kết quả thanh tra tại Tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel) cũng đã phát hiện nhiều sai phạm trong thực hiện nghĩa vụ nộp thuế, trong quản lý tài chính. Tập đoàn Điện lực từ nhiều năm nay “tai tiếng” về số lỗ lớn kỷ lục, đầu tư ngoài ngành không hiệu quả (điển hình là đầu tư vào công ty viễn thông EVN Telecom). Theo kết luận thanh tra, nhiều sai phạm khác ở Tập đoàn Hoá Chất Việt Nam, Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn (Agribank) cũng đã được phát hiện. Đối với Agribank, chỉ riêng công ty Cho thuê Tài chính của ngân hàng này đã lỗ 3000 tỉ đồng, cao gấp 8,5 lần vốn điều lệ.

Theo kết quả thanh tra các Tập đoàn này, Thanh tra Chính phủ đã phát hiện sai phạm về kinh tế với số tiền hơn 30.720 tỷ đồng, tương đương 1.5 tỷ đôla (chưa tính 86 nghìn tỷ đồng của Vinashin).

Vì sao nên nỗi… “con cưng”?

Sai phạm lên đến hàng chục nghìn tỉ của các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty nhà nước đặt ra những dấu chấm hỏi: Vì sao có nhiều ưu đãi, nhiều cơ hội tiếp cận những nguồn lực khan hiếm, cơ chế cởi mở nhưng hiệu quả sinh lợi không tương xứng tiềm lực ấy từ các tập đoàn, tổng công ty hiện nay? Khi xảy ra đổ vỡ, sai phạm thì trách nhiệm đặt ra như thế nào với các lãnh đạo các tập đoàn?

Hiện nay chúng ta có 12 tập đoàn kinh tế nhà nước, theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư công bố thì các tập đoàn hoạt động hầu hết trong những ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, nhưng việc cập nhật, phân tích, đánh giá về kết quả và hiệu quả của tập đoàn kinh tế nhà nước thì vẫn như mò kim đáy bể. Một sự thật rất sáng và cũng rất tối để xây dựng niềm tin của nhân dân và nhà đầu tư với bối cảnh hiện nay.

Chắc chắn một điều không thể phủ nhận, là các các đơn vị kinh tế này luôn có lợi thế không gì tốt hơn, họ được hưởng các chính sách ưu đãi của nhà nước. Nhưng rất tiếc, những đặc quyền, đặc lợi đó đã không mang lại hiệu quả cao, mà lại xảy ra quá nhiều sai phạm trong quản lý và điều hành. Thậm chí dẫn đến độc quyền trong phân phối hàng hóa, dịch vụ như giá bán điện, than, xăng dầu đều do các tập đoàn và tổng công ty chi phối, người tiêu dùng chỉ biết chấp nhận…

Qua kết luận thanh tra vừa qua, chúng ta càng nhận thấy “tiếng còi báo động” cần cấu trúc lại của các tập đoàn kinh tế nhà nước đã kéo dài và ngân xa. Nhưng cụ thể xử lý vấn đề này hoàn toàn không thể theo hướng đơn giản được, nếu cứ giải quyết phần ngọn kiểu bất cập theo nhiệm kỳ bổ nhiệm, theo hướng vướng đâu tháo gỡ đó là không ổn mà phải thực hiện một cách triệt để từ gốc của mọi nguyên nhân.

Ông Vũ Phạm Quyết Thắng, nguyên Phó Tổng thanh tra Chính phủ khi trả lời báo chí sau kết luận thanh tra những sai phạm của các tổng công ty, tập đoàn đã nhấn mạnh: Để các Tập đoàn Nhà nước sử dụng nguồn ngân sách hiệu quả, tôi cho rằng cần phải làm đồng bộ các khâu bổ nhiệm cán bộ, kiểm soát tài chính, công bố tiền rót cho các tập đoàn này được sử dụng như thế nào, tức là phải công khai minh bạch, không nể nang. Ai chẳng có lòng tham, nhưng nó được thực hiện hay không là do cơ chế, chính sách, quyết định của guồng máy đó. Vì thế, Quốc hội và Chính phủ phải tìm ra cơ chế, thiết chế để đưa tất cả công chức vào bộ máy chung nhằm hạn chế sai phạm đến mức thấp nhất.

Theo chuyên viên kinh tế, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, việc đầu tư tràn lan vào các dự án của một tập đoàn kinh tế nhà nước tại sao lại diễn ra dễ dàng và nhanh chóng như vậy là do quá lợi dụng sự phát triển đa ngành để đầu tư lung tung. “Trong bối cảnh tham nhũng phát triển, lý tưởng bị suy giảm, và cơ chế còn nhiều lỗ hổng, chính việc đầu tư tràn lan là những cơ hội để lợi dụng bỏ tiền nhà nước vào các dự án. Những người được bổ nhiệm có thời hạn và theo lẽ tự nhiên, họ phải thông qua càng nhiều dự án càng tốt, và càng thu lợi cho cá nhân nhiều hơn”.

Ông Phong cũng cho rằng, việc nhân danh đầu tư đa ngành để đầu tư vào những dự án chưa có luận chứng kinh tế đầy đủ là một trong những nguyên nhân khiến không ít các tập đoàn kinh tế nhà nước bị thua lỗ nặng. Nhưng, về nguyên tắc, đầu tư đa ngành là điều tất yếu, bởi thị trường luôn mở ra những cơ hội mới, sân chơi mới cho doanh nghiệp hoạt động chưa hết công suất, hay phát hiện ra cơ hội lợi nhuận lớn.

TS Nguyễn Đình Cung, thuộc Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư chỉ ra nguyên nhân sự làm ăn kém hiệu quả và nhiều sai phạm ở Tổng công ty, tập đoàn kinh tế nhà nước là do có quá nhiều ưu ái, đặc quyền. Các đơn vị kinh tế này thường chiếm độc quyền, thống lĩnh các ngành kinh tế quan trọng, nhưng lại không phải chịu chi phối nguyên tắc “lời ăn, lỗ chịu”.

Như vậy, để tránh những “vết xe đổ” như Vinashin và hàng loạt sai phạm lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng tiền thuế của dân như kết quả thanh tra đã công bố thì, trước hết hãy làm cuộc cách mạng giải phẫu để sinh sản ra những tập đoàn dù nhỏ hay lớn đều phải được sinh ra đúng theo quy trình, quy luật vốn có của kinh tế xã hội. Phải làm bài toán cho các tập đoàn và cho họ một định nghĩa bản chất họ là ai và họ phải làm gì, quyền và trách nhiệm pháp lý của một thể nhân, cá nhân lãnh đạo trong tập đoàn, tổng công ty như thế nào. Đó chính là cái “phao cứu sinh” khả thi nhất.

Thanh Phùng



Ý kiến bạn đọc

You can leave a response, or trackback from your own site.