Đi tìm các tác nhân gây ung thư (Bài 2): Những tác nhân cơ bản

(Pháp lý) – Ung thư là căn bệnh vô cùng khó chữa và gây tử vong ở cấp độ cao. Có rất nhiều tác nhân gây ra bệnh ung thư, bao gồm:

>>Bài 1: Kẻ huỷ diệt sức khoẻ và tài chính mang tên “Ung thư”

Thuốc lá: Việc sử dụng thuốc lá là nguyên nhân lớn nhất gây bệnh ung thư trên thế giới, cũng như ở Việt Nam. Theo như bài nghiên cứu “Các tác nhân môi trường gây ung thư” của Bác sĩ  Lê Trung Nghĩa – Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Nam: Vai trò gây bệnh của hút thuốc đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu. Hút thuốc đại diện cho hầu hết các nguyên nhân chính gây bệnh đã được phát hiện trong lịch sử của nghiên cứu ngành y sinh học. Một nửa trong số những người thường xuyên hút thuốc cuối cùng sẽ chết do thói quen hút thuốc của họ. Hút một điếu thuốc đã làm mất đi 5,5 phút cuộc sống của chính mình. Tuổi thọ trung bình của người hút thuốc ngắn hơn với người không hút thuốc từ 5-8 năm. Hơn nữa, bố mẹ hút thuốc có thể gây hại cho thai nhi và những trẻ sống trong gia đình họ. Các nghiên cứu dịch tễ học đã chứng minh rằng những người hút thuốc lá có nguy cơ mắc các bệnh ung thư phổi, thanh quản, khoang miệng, thực quản và bàng quang. Những ung thư này ít gặp ở những người không hút thuốc lá. Quan sát cũng nhận thấy một số ung thư khác cũng gia tăng ở những người hút thuốc lá như: ung thư tụy, thận, mũi họng, dạ dày và ung thư máu. Thành phần của khói thuốc lá có trên 4.000 hoá chất, trong đó có hơn 200 loại gây hại cho sức khoẻ và 43 chất gây ung thư đã được nhận biết.

Các tác nhân vật lý: Bức xạ ion hóa như tia X, các chất phóng xạ dùng trong y học và một số ngành khoa học có khả năng gây tổn thương gene và sự phát triển tế bào. Tác động của tia phóng xạ gây ung thư phụ thuộc vào tuổi, liều lượng tiếp xúc và cơ quan bị tiếp xúc. Cơ quan nhạy cảm với tia phóng xạ là tuyến giáp và tủy xương.

Tia cực tím có trong ánh sáng mặt trời là tác nhân gây ung thư da. Những người thường xuyên phải làm việc ngoài trời thiếu phương tiện che nắng có nguy cơ bị ung thư da cao hơn người bình thường.

Các tác nhân hoá học: Việc sử dụng các chất hóa học như thuốc trừ sâu, thuốc diệt côn trùng,… cũng là nguyên nhân gây nên bệnh ung thư. Theo Phân tích 16 nghiên cứu được tiến hành từ những năm 1990 thấy rằng những trẻ phơi nhiễm với thuốc diệt côn trùng trong nhà bị tăng nguy cơ ung thư máu. Cũng có mối liên quan yếu hơn giữa phơi nhiễm với thuốc diệt cỏ và nguy cơ bệnh bạch cầu. Những người nông dân tiếp xúc với nồng độ cao của thuốc trừ sâu  có nguy cơ mắc các bệnh ung thư cao hơn người khác, đặc biệt là bệnh bạch cầu, u Lympho, u não, ung thư vú và ung thư tuyến tiền liệt.

Thuốc trừ sâu có thể gây ra nhiều loại ung thư ở người. Một trong những loại ung thư phổ biến nhất bao gồm bệnh bạch cầu, u lympho không Hodgkin, u não, xương, ung thư vú, ung thư buồng trứng, ung thư tuyến tiền liệt, tinh hoàn và ung thư gan. Các nghiên cứu cho thấy trẻ em sống trong những gia đình có cha mẹ sử dụng thuốc trừ sâu tăng gấp hai lần nguy cơ phát triển bệnh ung thư não so với những người khác.

Ô nhiễm môi trường: Môi trường bị ô nhiễm dẫn tới các bệnh chuyển hóa, trong đó có bệnh ung thư xuất hiện ngày càng nhiều. Trong những năm gần đây, do sự phát triển quá nóng của các nền kinh tế trên toàn cầu, không khí, nước uống, lương thực, thực phẩm đều bị con người làm ô nhiễm nghiêm trọng. Ngoại môi ô nhiễm dẫn tới nội môi của nhiều người bị ô nhiễm theo. Những cá thể không kịp thích nghi bị suy giảm miễn dịch nên dễ bị viêm nhiễm. Các thế hệ kháng sinh mới ra đời dẫn tới hệ quả số lượng vi khuẩn kháng thuốc ngày càng tăng theo và con người cũng mất dần khả năng miễn dịch sau khi sử dụng nhiều loại kháng sinh để chống viêm nhiễm. Mất khả năng miễn dịch cũng đồng nghĩa với mất khả năng tự vệ và loại dị vật của cơ thể. Đó là vấn đề mấu chốt dẫn tới khá nhiều căn bệnh ung thư như hiện nay. Vì lẽ đó, các nước phát triển và phát triển quá nóng khó tránh khỏi bệnh ung thư phát triển ngày càng tăng, số lượng bệnh nhân ung thư ngày càng nhiều.

Chế độ ăn và thực phẩm không đảm bảo vệ sinh: Chế độ ăn nhiều mỡ động vật, ít chất xơ làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại – trực tràng và vú. Các chất bảo quản, nhuộm màu thực phẩm có nguồn gốc hóa học; chất trung gian chuyển hóa và sinh ra từ thực phẩm bị nấm mốc lên men cũng là nguyên nhân gây ra nhiều loại ung thư đường tiêu hóa như ung thư dạ dày, gan, đại tràng… Lạm dụng rượu có thể gây ung thư: nghiện rượu liên quan đến ung thư vùng miệng, họng, thanh quản, thực quản và gan. Càng tiêu thụ nhiều rượu thì nguy cơ càng cao và ngược lại.

Những chất gây ô nhiễm và chất phụ gia trong thực phẩm: thịt cá hong khói và ướp muối, các loại mắm và dưa muối có rất nhiều muối nitrat và nitrit. Nitrat, nitrit và nitrosamin làm tăng nguy cơ ung thư thực quản và dạ dày. Nitrosamin là chất gây ung thư khá mạnh trên thực nghiệm. Ngày nay, ở các nước phát triển nhờ các tiến bộ về bảo quản thực phẩm rau và thực phẩm tươi sống bằng các hầm lạnh, gian hàng lạnh, tủ lạnh đã làm giảm các thực phẩm có chứa muối nitrat và nitrit. Tỷ lệ ung thư dạ dày ở các nước này càng giảm xuống rõ rệt.

Các tác nhân sinh học: Các tác nhân sinh học ung thư chủ yếu là vi rút và một số trường hợp có vai trò của kí sinh trùng và vi khuẩn.

Virus viêm gan B là nguyên nhân gây ung thư gan nguyên phát. Virus gây u nhú ở người – HPV cũng là nguyên nhân gây đến 70% ung thư cổ tử cung ở phụ nữ. Virus này lây truyền qua đường tình dục.

Vi khuẩn Helicobacter là loại vi khuẩn có vai trò quan trọng gây viêm loét dạ dày-tá tràng và ung thư dạ dày. Đây là một loại ung thư khá phổ biến ở Việt Nam.

Lối sống ít vận động:  Thiếu hoạt động thể chất cũng là một yếu tố nguy cơ khác gây ung thư. Theo Tổ chức Y tế thế giới, ít vận động thể lực là nguyên nhân gây ra 21-25% trường hợp ung thư vú và ung thư ruột.

Vận động thể lực tạo cho con người một sức khỏe tốt, hạn chế được bệnh tật, kéo dài tuổi thọ. Đối với bệnh ung thư, nhiều nghiên cứu khẳng định vận động thể lực là yếu tố quan trọng góp phần phòng chống các bệnh ung thư.

Ung thư do tính chất của nghề nghiệp: Do người lao động nghề nghiệp của mình thường xuyên tiếp xúc với các chất độc hại, ảnh hưởng tới sức khoẻ như làm việc tại khu công nghiệp hoá chất, công ty thuốc lá, …

Hai tác nhân nổi cộm 

Theo nghiên cứu của chuyên gia thì có 2 tác nhân nổi cộm gây ung thư hiện nay là, môi trường ô nhiễm và thực phẩm không đảm bảo vệ sinh.

Ô nhiễm môi trường luôn là vấn đề nóng bỏng toàn cầu nói chung, trong đó có Việt Nam. Vấn đề này ngày càng trầm trọng, đe doạ trực tiếp sự phát triển kinh tế – xã hội bền vững, sự tồn tại, phát triển của các thế hệ hiện tại và tương lai. Đối tượng gây ô nhiễm môi trường chủ yếu là hoạt động sản xuất của nhà máy trong các khu công nghiệp, hoạt động làng nghề và sinh hoạt tại các đô thị lớn. Ô nhiễm môi trường bao gồm 3 loại chính là: ô nhiễm đất, ô nhiễm nước và ô nhiễm không khí. Trong ba loại ô nhiễm đó thì ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn, khu công nghiệp và làng nghề là nghiêm trọng nhất, mức độ ô nhiễm vượt nhiều lần tiêu chuẩn cho phép.

Theo GS.BS Trần Đông A, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 2: Ô nhiễm môi trường có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến cơ thể con người. Trực tiếp là do mỗi ngày con người sống trong môi trường nước, không khí ô nhiễm, hít thở hoặc sử dụng nguồn nước đã nhiễm chất thải độc hại. Còn gián tiếp là thông qua chuỗi thực phẩm. Thực phẩm được chăm sóc bằng nguồn nước ô nhiễm, sống trên môi trường đất nhiễm hóa chất và đặc biệt thường xuyên được phun xịt hóa chất bảo vệ thực vật không đảm bảo chất lượng, quy trình thời gian. Những chất độc hại này trực tiếp hoặc gián tiếp đều đi vào trong cơ thể người, tích tụ lâu dần sinh ra bệnh. Trung bình mỗi năm cả nước có 200.000 người mắc bệnh ung thư. Trong đó, 75.000 người chết vì bệnh này. Trên cả nước cũng đã xuất hiện gần 100 làng ung thư. Không phải ngẫu nhiên mà các cơ quan chức năng khẳng định ô nhiễm môi trường đang là nguyên nhân gây nên tình trạng gia tăng số lượng bệnh nhân mắc các bệnh nan y mà đúc kết từ nhiều nghiên cứu cho thấy, những căn bệnh nan y đó đều có sự liên quan mật thiết đến các hóa chất độc hại nhiễm trong nguồn nước, thực phẩm và không khí mà người bệnh tiếp xúc.

Hình ảnh về ô nhiễm môi trường    (ảnh minh họa, Nguồn Internet)
Hình ảnh về ô nhiễm môi trường (ảnh minh họa, Nguồn Internet)

Ô nhiễm môi trường cũng là kẻ âm thầm gây nên căn bệnh ung thư quái ác hàng ngày. Đặc biệt nó không chỉ ảnh hưởng đến từng người riêng lẻ mà cả tập thể, cả “làng ung thư” do sống ở môi trường ô nhiễm nhiều chất độc hại. Ví dụ về các vụ việc liên quan đến làng ung thư.

Trong vòng chưa đầy 4 năm trong xã Chỉ Đạo (Văn Lâm, Hưng Yên) đã có gần 40 người chết vì bệnh ung thư quái ác, cao hơn so với những người chết vì lão hóa tuổi già nhiều lần. Theo người dân sống ở đây, sau đó hiện tượng bất thường này chủ yếu là do tình trạng ô nhiễm môi trường phát sinh từ hàng chục tài liệu cơ sở tái chế ở các xã chì công nghiệp lớn.

Theo thống kê của Sở Y tế tỉnh Phú Thọ, tính từ năm 1991 đến cuối năm 2005, tại xã Thạch Sơn có 304 người chết thì đã có tới 106 người (chiếm 34,86%) chết do mắc bệnh ung thư. Các chất ô nhiễm tập trung chủ yếu xung quanh khu vực Công ty supe phôtphat và hóa chất Lâm Thao và Công ty cổ phần pin ăcqui Vĩnh Phú. Hàm lượng các chất khí lan tỏa trong cả vùng và theo chiều các hướng gió. Ngoài ra, môi trường không khí còn chịu ảnh hưởng của khí thải các lò gạch và mùi hôi bốc lên từ cửa xả nước thải của Công ty giấy Bãi Bằng đổ ra sông Hồng.

Vụ việc Công ty Nicotex Thanh Thái (huyện Yên Định, Thanh Hóa) chôn hóa chất gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước và làm hàng ngàn người dân nơi đây mắc nhiều bệnh là dẫn chứng điển hình về sự ảnh hưởng của ô nhiễm nước đến đời sống con người. Gần 1.000 người dân sống xung quanh khu vực này, đặc biệt là người dân sống cạnh con suối Rọc Nĩu – Bai Thờ chảy từ trên núi – nơi có Công ty Nicotex Thanh Thái hoạt động, đã mắc nhiều căn bệnh hiểm nghèo như: Ung thư, thần kinh, u bướu, vô sinh và sinh con dị dạng… Hay câu chuyện “làng cô đơn” ở thôn 3A, xã Thanh Phong (huyện Thanh Chương, Nghệ An), nguồn nước tại đây bị nhiễm thạch tín khiến hàng chục người dân mắc bệnh ung thư, ung bướu….

Công ty Nicotex Thái Thanh gây ô nhiễm môi trường (Nguồn Internet)
Công ty Nicotex Thái Thanh gây ô nhiễm môi trường (Nguồn Internet)

Thực phẩm không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm cũng là tác nhân chính gây nên bệnh ung thư.

Trong những năm gần đây, nền kinh tế của nước ta chuyển sang cơ chế thị trường. Các loại thực phẩm sản xuất, chế biến trong nước và nước ngoài nhập vào Việt Nam ngày càng nhiều chủng loại. Việc sử dụng các chất phụ gia trong sản xuất trở nên phổ biến. Các loại phẩm màu, đường hóa học đang bị lạm dụng trong pha chế nước giải khát, sản xuất bánh kẹo, chế biến thức ăn sẵn như thịt quay, giò chả, ô mai … Nhiều loại thịt bán trên thị trường không qua kiểm duyệt thú y. Tình hình sản xuất thức ăn, đồ uống giả, không đảm bảo chất lượng và không theo đúng thành phần nguyên liệu cũng như quy trình công nghệ đã đăng ký với cơ quan quản lý. Nhãn hàng và quảng cáo không đúng sự thật vẫn xảy ra.

Ngoài ra, việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật bao gồm thuốc trừ sâu, diệt cỏ, hóa chất kích thích tăng trưởng và thuốc bảo quản không theo đúng quy định gây ô nhiễm nguồn nước cũng như tồn dư các hóa chất này trong thực phẩm..

Điều đáng chú ý là những thực phẩm bẩn, thực phẩm ôi thiu được ngậm hóa chất như thịt gà bị bệnh, thịt lợn thối, hay rau củ quả được bơm hóa chất, phun chất kích thích đang được bày bán tràn lan trên thị trường.Ví dụ như các vụ việc bơm chất tạo nạc vào thịt tôm, làm miến rong bằng hoá chất tạo màu, bơm chất bảo quản vào táo,.. Chúng tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng, gây ra hàng loạt các bệnh tật ở người. Sử dụng thường xuyên nguồn thực phẩm không đảm bảo vệ sinh nguy cơ mắc các bệnh về đường tiêu hóa (viêm đường ruột, viêm đại tràng, vv), bị ngộ độc thực phẩm là điều tất yếu. Thậm chí nghiên cứu cho thấy, thực phẩm bẩn, thực phẩm nhiễm hóa chất còn là nguyên nhân gây ra các bệnh về ung thư, trong đó có bệnh ung thư đại tràng, ung thư đường ruột,…

Một số thực phẩm bẩn – tác nhân gây ung thư (Ảnh minh họa, Nguồn Internet)
Một số thực phẩm bẩn – tác nhân gây ung thư (Ảnh minh họa, Nguồn Internet)

Theo báo cáo của viện Nghiên cứu phòng chống ung thư Việt Nam, nguyên nhân chủ yếu do các loại hóa chất độc hại có trong thức ăn hàng ngày khiến cho Việt Nam là nước có bệnh nhân ung thư nhiều nhất trên thế giới.

Ung thư đang trở thành kẻ huỷ diệt sức khoẻ và tài chính của con người và xã hội. Việc tìm ra các tác nhân gây ra căn bệnh này thì dễ nhưng việc phòng chống mới khó, đó là bài toán nan giải cho cả Việt Nam và thế giới.

Lê Liên (tổng hợp)

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *