Báo chí phải định hướng dư luận, bác bỏ những tin đồn thất thiệt trên mạng xã hội

(Pháp lý). Đó là quan điểm của nhiều lãnh đạo cơ quan báo chí tại Hội thảo “Không gian mạng – thực trạng và giải pháp”, do Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, tổ chức ngày 12/12, tại Hà Nội.
25371358_1216366458508065_883933899_o

Tham luận tại buổi hội thảo, PGS.TS.NB Nguyễn Thành Lợi, Ủy viên BCH Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng Biên tập Tạp chí Người Làm Báo khẳng định mạng xã hội đang làm thay đổi cuộc sống, thay đổi báo chí.

“Không còn nghi ngờ gì nữa, mạng xã hội đang âm thầm thay đổi lối sống của con người và trở thành một nguồn tin cho nhà báo. Truyền thông xã hội đang ảnh hưởng đến cách thức các nhà báo thu thập thông tin và cách chúng ta đưa tin. Nó ảnh hưởng đến cách thức các nhóm lan truyền thông tin và nhận được sử ủng hộ. Nó còn ảnh hưởng đến cách thức mọi người chia sẻ thông tin, và cả cách họ chia sẻ những thông tin không đúng sự thực” ông Lợi nói.

Dẫn chứng cụ thể, ông Lợi cho hay các cuộc tấn công tại Mumbai (Ấn Độ) tháng 11/2008 đã tạo ra một “cơn bão” tin tức được cập nhật trực tiếp từ người dân, làm tăng lượng truy cập và thông tin trên các trang mạng xã hội Twitter và Flickr. “Một bản đồ Google map về các địa điểm bị tấn công nhanh chóng được thiết lập. Một bài viết dài về các cuộc tấn công nhanh chóng xuất hiện trên trang Wikipedia (trang bách khoa toàn thư mở do độc giả đóng góp) chưa đầy một tiếng đồng hồ sau cuộc tấn công, điều này chó thấy sức mạnh của mạng xã hội”.

Tuy nhiên, ông Lợi cũng cảnh báo nếu nhà báo sử dụng thông tin trên mạng xã hội ảo này bừa bãi hoặc không kiểm chứng nguồn tin, sẽ dẫn đến những hậu quả khó lường.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Minh Quang – Tổng biên tập báo KH &ĐS khẳng định, mạng xã hội ngày càng đóng một vai trò quan trọng đối với báo chí.

Thế mạnh về truyền thông sẽ thuộc phần lớn về không gian mạng trong đó mạnh mẽ nhất là mạng xã hội, báo chí điện tử, truyền hình và tương tác giữa truyền hình và điện tử, báo chí công dân.

Với mạng xã hội thì tất cả mọi người đều có thể là 1 phóng viên khi trực tiếp phản ánh các vấn đề xã hội, bày tỏ quan điểm…

Bên cạnh những lợi thế thì mạng xã hội cũng mang lại cho báo chí những nguy cơ vô cùng lớn. Lấy dẫn chứng từ một vụ việc cụ thể, Nhà báo Trần Trọng An – Phó tổng biên tập Tạp chí Gia đình mới đã dẫn lại câu chuyện về “nước mắm chứa Asen” năm ngoái để nói về báo chí và mạng xã hội.

Theo quan điểm của ông An, báo chí nếu không cẩn thận sẽ  bị mạng xã hội và một số tổ chức nào đó “dắt mũi”.

“Trong vụ việc này, Orgilvy, một công ty truyền thông lớn đã bắt tay với Hội Bảo vệ người tiêu dùng (HBVNTD) để dắt mũi cả báo chí và mạng xã hội theo kịch bản của họ nhằm đánh nước mắm truyền thống. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên của truyền thông xã hội, một bàn tay khó có thể che cả bầu trời. Chính mạng xã hội Facebook đã bóc mẽ kịch bản này, vạch trần âm mưu dùng truyền thông bẩn để thao túng thị trường của DN đứng sau Orgilvy.

Nhà báo Trần Trọng An chính là người đầu tiên lên tiếng về việc này ngay trong ngày đầu HBVNTD công bố thông tin bằng bài viết trên facebook: “Nghe trong nước mắm có mùi thum thủm của binh đao” nêu nghi vấn về kịch bản nước chấm đánh nước mắm truyền thống.

Trước bối cảnh báo chí trong giai đoạn bùng nổ của truyền thông xã hội rất khó khăn, đặc biệt là doanh thu ngày một suy giảm do miếng bánh thị phần bị thu hẹp, ông An khuyến nghị quản lý báo chí trong giai đoạn bùng nổ của truyền thông xã hội cần đảm bảo tính chặt chẽ thông qua việc siết chặt tôn chỉ, mục đích và xử lý sai phạm. Tuy nhiên, cũng mong cơ quan quản lý tạo điều kiện và hỗ trợ về xây dựng hành lang để các cơ quan báo chí thực hiện đúng và tốt tôn chỉ mục đích có điều kiện phát triển.

Những thách thức trên đặt ra một câu hỏi là nhà báo sẽ ứng xử như thế nào trong bối cảnh không gian mạng đang ngày càng phát triển?. Trả lời câu hỏi này PGS.TS.NB Nguyễn Thành Lợi cho rằng, báo chí cần thận trọng trước tin đồn trên mạng. Một trong những vấn đề gây bức xúc dư luận hiện nay là một số phóng viên, cộng tác viên của các tờ báo điện tử, trang tin điện tử đang “hoành hành”, gây rối loạn thông tin, nhất là báo chí tiếp tay cho tin đồn thất thiệt trên mạng Internet.

Theo ông Lợi, bên cạnh việc cung cấp thông tin cho độc giả thì báo chí phải định hướng dư luận xã hội, bác bỏ những tin đồn thất thiệt. Không phải vấn đề nào cũng có thể đưa lên mặt báo, mà đòi hỏi người làm báo cần có sự “nhạy cảm nghề nghiệp” trong chọn lựa, xử lý và có liều lượng thông tin. Cạnh đó, báo chí còn phải biết cách “vun đắp” niềm tin cho công chúng. Để chiếm lĩnh và làm chủ “không gian” Intetnet, sàng lọc và có định hướng tốt thông tin cho các nhà báo, cần xây dựng một “đội quân” hướng dẫn dư luận viên trên mạng xã hội. Nhà báo và cộng đồng người sử dụng mạng xã hội đang có nguy cơ dễ dàng xâm phạm đến hình ảnh, thông tin cá nhân, doanh nghiệp hơn bao giờ hết.

Vẫn là câu hỏi nhà báo sẽ ứng xử như thế nào trước mạng xã hội, nhà xã hội học, PGS Phạm Bích San – Tổng biên tập báo Nghe nhìn Việt Nam khẳng định, mạng xã hội đang là công cụ hiện đại của một thế giới tương đối phát triển với độ chín cần thiết về tri thức của những người sử dụng. Để có thể sử dụng hợp lý ở nước ta, bà San cho rằng, chúng ta nên thực hiện theo ba điều kiện là chúng ta cần có một khung pháp lý nghiêm minh nhưng khoan dung để điều chỉnh hoạt động của mạng xã hội. Đồng thời, dân trí nước nhà cần được nâng lên nhiều hơn cho thế hệ trẻ trong cách ứng xử xã hội, nhất là văn hóa lắng nghe người khác và phản biện ý kiến người khác, cái vốn chưa được quan tâm nhiều lắm trong nhà trường so với việc viết các bài văn mẫu mà giáo viên đang cố nhồi vào đầu các em học sinh. Và cuối cùng, viêc điều phối các ứng xử lệch chuẩn trên mạng xã hội sẽ là khóthành công nếu các nhà quản lý chỉ sử dụng các chế tài hành chính “cứng” vì lấy cứng chế mềm xưa nay vẫn là điều không mấy khi mang lại hiệu quả.

Một cách ví von, bà San nói: “mạng xã hội cũng như hộp bánh pizza hình vuông, chúng ta có ăn được cả hộp đâu. Chúng ta cũng không ăn được ngay cả chiếc pizza hình tròn sau khi đã cất vỏ hộp đi, mà chỉ có thể ăn từng miếng một, hình tam giác. Vậy thì muốn tận dụng được ích lợi của mạng xã hội, hãy nên lột cái vỏ ngoài của nó ra, khai thác từng miếng một. Khi đó, mạng xã hội sẽ mang lại sức mạnh cho chúng ta, và biết đâu đấy, nó lại là phương tiện giúp chúng ta đi tắt đón đầu vào thế giới hiện đại”.

Theo Nhà báo Bùi Hoàng Tám, báo điện tử Dân Trí: Mạng xã hội trở thành một nỗi sợ mơ hồ. Vậy làm thế nào để các nhà báo, nhất là nhà báo trẻ ý thức được điều này nhưng đồng thời không bị ám ảnh một nỗi sợ mơ hồ, từ đó thiếu niềm tin khi tác nghiệp là điều cần quan tâm.

Vậy nguyên tắc đó là gì?. Theo tôi có 03 nguyên tắc “bất biến” sau: Thứ nhất là không được phép nói sai sự việc, nói phải “có sách, mách có chứng”. Thứ hai, không xuất phát từ động cơ, mục đích cá nhân. Thứ ba, trên tinh thần xây dựng và có văn hóa.

Nếu có điều thứ nhất, anh có thể tự bảo vệ mình, kể cả khi phải đối diện với pháp luật. Với điều thứ hai, trong trường hợp anh có sai sót cũng dễ được thể tất. Đối với điều thứ ba, nó thể hiện tính nhân văn trong cách hành xử cần có của một người cầm bút. Một khi hội tụ cả 03 yếu tố này thì hãy viết và khi đó, vững tin mà viết mạnh mẽ và quyết liệt. Tuy nhiên, để có được sự tự tin này, tôi đã phải trải qua nhiều năm cả tuổi đời lẫn tuổi nghề. Trong khi đó, suy từ bản thân, tôi cho rằng không ít các bạn trẻ hiện nay thừa dũng cảm nhưng thiếu tự tin. Họ luôn bị ám ảnh một nỗi sợ, đó là sợ bị kỉ luật dù tin rằng mình đúng.

Trịnh Giang

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *