Bỏ hay giữ hình phạt tử hình đối với tội phạm tham nhũng: Những ý kiến phản biện trái chiều gây chú ý dư luận

(Pháp lý) – “Quốc nạn” tham nhũng đã và đang hành hoành không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia trên thế giới. Ở VN, có Đại biểu QH đã từng cảnh báo rằng “quốc nạn này có nguy cơ “hạ đo ván” quốc sách”.

Bởi vậy, các quy định của pháp luật điều chỉnh vấn đề này luôn được dư luận đặc biệt quan tâm. Mới đây, dự thảo BLHS sửa đổi đã đưa ra đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với hai tội danh tham ô và nhận hối lộ. Đề xuất này không ngừng thu hút những ý kiến phản biện tuy trái chiều nhưng cũng hết sức thuyết phục của các chuyên gia pháp luật .

Nhiều ý kiến phản đối việc bỏ án tử hình đối với tội phạm tham nhũng

Trong các hội thảo, hội nghị góp ý dự án BLHS (sửa đổi) diễn ra thời gian gần đây, hầu hết các ý kiến đều không đồng tình với đề xuất bỏ án tử hình với các tội tham ô tài sản và nhận hối lộ.

Theo PGS.TS Nguyễn Tất Viễn – Thường trực Ban chỉ đạo Cải cách tư pháp TW: Trong tình hình nước ta hiện nay, BLHS chưa nên bỏ hình phạt tử hình đối với hai tội danh tham ô và nhận hối lộ. Bởi lẽ đây là các tội phạm gây bất bình lớn trong xã hội, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, hiệu lực của bộ máy nhà nước và sự an nguy của chế độ. Thực tế cho thấy, phòng chống tham nhũng đang là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, là chính sách lớn trong việc làm trong sạch hóa bộ máy chính quyền, củng cố niềm tin của nhân dân vào bộ máy Nhà nước. Tuy nhiên, tính đến nay, công tác này vẫn chưa thực sự hiệu quả. Duy trì án tử hình đối với tội phạm này được xem là một biện pháp phòng ngừa hành vi vi phạm này của các quan tham. Do đó, các hành vi tham ô và nhận hối lộ nếu không trừng trị bằng hình phạt nghiêm khắc nhất sẽ mất lòng tin của nhân dân vào cuộc đấu tranh chống tham nhũng.

PGS.TS Nguyễn Tất Viễn - Thường trực Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp TW: “ Nếu không trừng trị bằng hình phạt nghiêm khắc nhất sẽ mất lòng tin của nhân dân vào cuộc đấu tranh chống tham nhũng”
PGS.TS Nguyễn Tất Viễn – Thường trực Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp TW: “ Nếu không trừng trị bằng hình phạt nghiêm khắc nhất sẽ mất lòng tin của nhân dân vào cuộc đấu tranh chống tham nhũng”

Đồng tình với quan điểm của PGS.TS Nguyễn Tất Viễn, Phó Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Sơn cũng cho rằng với tình hình hiện nay, nước ta không thể bỏ áp dụng hình phạt tử hình đối với những người lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tham ô, tham nhũng. Theo ông Sơn: “Một khi đã xác định đây là quốc nạn thì chỉ có trừng trị nghiêm trước pháp luật mới đẩy lùi được”. Tử hình vừa là biện pháp trừng trị quan tham đồng thời cũng sẽ là biện pháp phòng ngừa vấn nạn này một cách hiệu quả.

Cũng bày tỏ quan điểm về vấn đề này, ông Hà Hùng Cường – Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho rằng việc đặt vấn đề bỏ hình phạt tử hình đối với tội tham ô tài sản và nhận hối lộ – hai tội phạm tham nhũng đặc trưng nhất, nghiêm trọng nhất là chưa phù hợp trong giai đoạn hiện nay. Điều này có thể sẽ dẫn đến cách hiểu là pháp luật nương tay với tội phạm tham nhũng, do đó, sẽ không được nhân dân đồng tình ủng hộ.

Cũng liên quan đến hình phạt tử hình đối với tội phạm tham nhũng, BLHS sửa đổi đề xuất ý kiến cho quan tham dùng tiền để thoát việc thi hành án tử hình. Theo đó, trường hợp người phạm tội đã nộp lại ít nhất ½ số tiền do phạm tội mà có thì có thể được xem xét không thi hành án tử hình mà chuyển án tử hình đã tuyên thành án chung thân. Đề xuất này cũng gây nhiều tranh cãi. Ông Đinh Văn Quế – nguyên Chánh Tòa Hình sự TAND Tối cao phản đối đề xuất này. Ông Quế phân tích: tham nhũng là quốc nạn, là giặc nội xâm, là nguy cơ làm hệ thống chính trị bị suy yếu, làm mất lòng tin của nhân dân vào chế độ. Nếu đề xuất được chấp thuận thì tham nhũng sẽ trăm hoa đua nở, tham nhũng ở mọi lúc mọi nơi, tham nhũng sẽ thành đại dịch! Theo ông Quế, cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng trong một thời gian dài được đánh giá là chưa đạt đến kỳ vọng của xã hội, nhân dân đã hoài nghi về đấu tranh chống tham nhũng, hình phạt đối với tham nhũng chưa đủ sức răn đe. Những bản án mà tòa tuyên tử hình cho bị cáo phạm tội tham nhũng vừa qua mới chỉ lấy lại một chút lòng tin của người dân vào chủ trương, biện pháp chống tham nhũng mà Đảng và Nhà nước phát động. Nay lại đề nghị lấy tiền thay cho án tử hình đối với tội tham nhũng! Dư luận có quyền nói rằng đề xuất đó đã đi ngược lại lợi ích của Đảng, Nhà nước và của nhân dân. Ông Quế bức xúc chia sẻ: “Nếu lấy tiền tham nhũng để “mua” được án tử hình thì thôi dẹp chống tham nhũng đi cho rồi!”

Ông Đinh Văn Quế - nguyên Chánh tòa Hình sự TANDTC: “Nếu lấy tiền tham nhũng để "mua" được án tử hình thì thôi dẹp chống tham nhũng đi cho rồi!”
Ông Đinh Văn Quế – nguyên Chánh tòa Hình sự TANDTC: “Nếu lấy tiền tham nhũng để “mua” được án tử hình thì thôi dẹp chống tham nhũng đi cho rồi!”

Về phía người dân, Bác Vũ Thế (72 tuổi), cán bộ hưu trí phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội từng bày tỏ quan điểm của mình về vấn đề này như sau: “Việt Nam không thể bỏ án tử hình đối với tội phạm tham nhũng được! Đúng là nhiều nước phát triển đã bỏ án tử hình đối với loại tội phạm này nhưng điều kiện về kinh tế, xã hội của người ta khác mình. Chúng ta cần học hỏi những tiến bộ của các nước khác nhưng không thể học theo kiểu rập khuôn”. Theo ông, việc loại bỏ án tử hình đối với tội phạm tham ô, tham nhũng sẽ gây bức xúc, thậm chí gây mất lòng tin của nhân dân vào chính quyền. Hiện nay Đảng, Nhà nước cũng như toàn dân đang nỗ lực chống tham nhũng và đã đạt được những thành quả đáng ghi nhận, trong hoàn cảnh này, việc đề xuất bỏ mức hình phạt cao nhất đối với loại tội phạm này sẽ làm giảm tính răn đe của pháp luật, ảnh hưởng tiêu cực đối với công tác phòng chống tham nhũng.

Và cũng có ý kiến đồng tình bỏ tử hình quan tham vì …“tử hình không giải quyết được vấn đề gì”

Trái ngược với các quan điểm nêu trên, Trung tướng Trần Văn Độ – nguyên Phó Chánh án TAND Tối cao, thành viên Hội đồng Thẩm định các dự án luật của Chính phủ lại cho rằng nên bỏ hình phạt tử hình đối với tội phạm tham nhũng.

Trung tướng Trần Văn Độ phân tích: tham ô và nhận hối lộ là hai tội danh thuộc nhóm tội phạm kinh tế. Tử hình quan tham không giải quyết được vấn đề gì ngoài việc giải tỏa bức xúc của xã hội. Ông Độ cho rằng, tử hình là biện pháp nghiêm khắc nhưng chưa chắc đã hiệu quả. Lập luận cho quan điểm của mình, ông Độ nêu lại một vụ án, trong vụ Vũ Xuân Trường mua bán trái phép chất ma túy trước đây có xử tử hình 5-6 người vì buôn bán 15 bánh heroin. Những tưởng rằng sau khi áp dụng tử hình với nhóm đối tượng này, tội phạm buôn bán ma túy sẽ chẳng còn. Nhưng thực tế lại khác, những vụ mua bán ma túy với số lượng lớn vẫn diễn ra. Ông khẳng định, có vụ buôn bán ma túy tử hình 30 người, có tỉnh 60-70 người/ năm nhưng vẫn không giải quyết được vấn nạn buôn bán ma túy.

Trung tướng Trần Văn Độ- nguyên Phó Chánh án TAND Tối cao, thành viên Hội đồng Thẩm định các dự án luật của Chính phủ
Trung tướng Trần Văn Độ- nguyên Phó Chánh án TAND Tối cao, thành viên Hội đồng Thẩm định các dự án luật của Chính phủ

Ông Độ lý giải, vấn đề quan trọng nhất đối với án tham nhũng là thu hồi tài sản. Do đó nếu áp dụng hình phạt tử hình đối với tội phạm tham nhũng có thể làm giảm hiệu quả của công tác này bởi khi đó người bị kết án có thể nghĩ “đã tử hình thì thôi, chẳng cần nộp đồng nào nữa” cho xong. Nếu thu hồi được 1/2 hoặc 2/3 số tài sản tham nhũng về cho nhân dân, cho Nhà nước và để cho người ta xuống tù chung thân thì rõ ràng điều đó có lợi hơn là tử hình người tham nhũng mà chẳng thu hồi được gì. Bên cạnh đó, loại bỏ hình phạt tử hình với các quan tham cũng là một trong những nội dung thể hiện chính sách nhân đạo của nhà nước ta.

Và quan trọng nữa là vấn đề phòng ngừa tham nhũng. Bàn về biện pháp phòng ngừa tham nhũng, ông Độ cho rằng, tham nhũng có thể được phòng ngừa bằng các biện pháp kinh tế – xã hội, bằng văn hóa giáo dục, bằng tuyên truyền, bằng pháp luật. Trong đó, pháp luật phải là biện pháp phòng ngừa cuối cùng. Cụ thể, ông Độ đề xuất, phải có các chính sách kinh tế-xã hội tạo công ăn việc làm, giáo dục con người, nhà trường phải dạy đạo đức, lối sống… Đó mới là những vấn đề chính yếu để thiết lập một xã hội lành mạnh, không có tham nhũng. Còn việc xử lý đối với tham nhũng chắc chắn là phải có, nhưng không nên coi tử hình đối với tham nhũng là phương cách chống tham nhũng duy nhất. Đã có một thời cứ tội giết người là bị xử sơ chung thẩm để tử hình nhằm răn đe. Nhưng điều đó không có tác dụng, không tạo cho người lỗi lầm quay lại với cuộc sống, quay lại với con người lương thiện vốn có của mình.

Mặc dù đồng tình với đề xuất bỏ án tử hình với quan tham nhưng ông Độ khẳng định, vấn đề tham nhũng phải xử lý thật nghiêm minh. Bao nhiêu người tham nhũng, bao nhiêu vụ tham nhũng đều phải xử lý theo pháp luật tránh tình trạng như hiện nay, không có nhiều vụ tham nhũng bị đưa ra xét xử, thậm chí có những trường hợp tham nhũng lớn nhưng chỉ phải chịu…cảnh cáo.

Đồng quan điểm với Trung tướng Trần Văn Độ, ông Phạm Quốc Anh – nguyên Chủ tịch Hội luật gia Việt Nam từng chia sẻ với báo giới: ông tán thành với đề xuất bỏ án tử hình đối với tội phạm tham nhũng vì theo ông, trong phòng chống tham nhũng, quan trọng nhất là phải tìm cách ngăn chặn từ gốc rễ nạn tham nhũng chứ không phải trừng trị người có hành vi tham nhũng. Ông phân tích, nhiều ý kiến cho rằng chủ trương bỏ hình phạt tử hình đối với tội phạm tham nhũng xuất phát từ thực trạng chế tài này chưa một lần được áp dụng, nhưng trên thực tế, nhận định này theo ông không chính xác. Từ năm 1950, Trần Dự Châu – đại tá, cục trưởng Cục quân nhu đã phải nhận án tử hình về hành vi tham nhũng. Thời điểm đó, hình phạt này là rất cần thiết và rất có tác dụng. Nhưng hiện tại, theo ông, trong bối cảnh này, đấu tranh chống tham nhũng có hiệu quả nhất là phải thu lại được số tài sản đã bị chiếm đoạt. Theo ông, duy trì án tử hình đối với quan tham không những không răn đe được các đối tượng này mà còn là một cách cổ xúy cho tư tưởng “hi sinh đời bố, củng cố đời con” đang tồn tại và cản trở quyết tâm phòng chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước ta.

Kết mở

Xem ra, những ý kiến phản biện nêu trên, tuy trái chiều, nhưng cũng hết sức thuyết phục, ai cũng có cái lý của mình. Bỏ hay giữ nguyên hình phạt tử hình đối với tội phạm tham nhũng là vấn đề rất hệ trọng, tới đây Quốc hội cần cân nhắc kỹ lưỡng, thận trọng. Chỉ xin lưu ý rằng: “Quốc nạn” tham nhũng đã và đang hành hoành không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia trên thế giới. Ở VN, công tác phòng, chống tham nhũng tuy có chuyển biến, nhưng chưa hiệu quả, chưa đáp ứng được kì vọng của nhân dân, có ĐBQH đã từng cảnh báo rằng “quốc nạn này có nguy cơ “hạ đo ván” quốc sách”.

Bùi Huyền

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *